SYBA G2 (Sem IV) �सकारात्मक मानसशास्त्र�

SYBA G-2

Sem IV

प्रकरण ३: सकारात्मक भावना, खुशाली आणि स्थितिस्थापकत्व

​

जयमाला अशोक सोदे

सहाय्यक प्राध्यापक

मानसशास्त्र विभाग

पुष्पाताई हिरे महिला महाविद्यालय, मालेगाव

प्र.३. सकारात्मक भावना, खुशाली आणि स्थितिस्थापकत्व�

३.१ सकारात्मक भावना म्हणजे काय?

- सकारात्मक भावना अर्थ

- सकारात्मक भावनांचा ब्रॉडन आणि बिल्ड सिद्धांत

३.२ सकारात्मक भावना आणि आरोग्य संसाधने

- सकारात्मक भावना आणि शारीरिक आरोग्य संसाधने

- सकारात्मक भावना आणि मानसिक आरोग्य संसाधने

- सकारात्मक भावना आणि सामाजिक आरोग्य संसाधने

३.३ सकारात्मक भावना आणि खुशाली

- सकारात्मक भावना आणि खुशाली : प्रवाही स्थिती

- सकारात्मक भावना आणि खुशाली : आस्वाद घेणे

३.४ स्थितिस्थापकत्व म्हणजे काय?

- स्थितिस्थापकत्व दृष्टीकोन

- स्थितिस्थापकत्व संशोधन

- आघातातून विकास

३.१ सकारात्मक भावना म्हणजे काय?� �

सकारात्मक भावना अर्थ

​

• आनंददायी आणि हव्याशा वाटणाऱ्या संवेदना आणि सकारात्मक परिणाम म्हणजे सकारात्मक भावना होय
• मार्टिन सेलिगमन यांनी सकारात्मक तेचे PERMA प्रारूप प्रस्थापित केले
• सकारात्मक भावनाचा यशस्वीतेवर परिणाम होतो
• सकारात्मक भावना आणि मानसिक आरोग्य यांच्यात सहसंबंध
• आनंद, कृतज्ञता, आशा ,यश सिद्धी अथवा क्षमता अभिमान
• सकारात्मक भावनांमुळे व्यक्तीला स्वतःमधील क्षमता शोधण्यास मदत होते
• सकारात्मक भावना दिशा देतात

​

�

३.१ सकारात्मक भावनांचा ब्रॉडन आणि बिल्ड सिद्धांत

• डॉ. बार्बरा फ्रेड्रीक्सन यांनी सकारात्मक भावनांवर आधारित सिद्धांत मांडला
• या सिद्धांतानुसार सकारात्मक भावनांचा अनुभव घेण्यामुळे लोकांचे मन अधिक व्यापक होते
• संकटांचा सामना करण्यास लागणारी लवचिकता किंवा स्थितिस्थापकत्व तयार होते आणि जे साध्य करायचे आहे त्या दिशेने मार्गक्रमण करण्यास प्रवृत्त करते
• सकारात्मकता असल्याने व्यक्ती आहे त्या परिस्थितीमध्ये अथवा समस्येमध्ये वेगवेगळ्या नवीन शक्यता पडताळायला शिकते अपयश आले तर त्यापासून शिकून पुन्हा जोमाने कार्य करण्यास तयार होते
• सकारात्मक भावना आणि त्यांचे परिणाम अभ्यासण्यासाठी हा सिद्धांत मांडला गेला
• सकारात्मक भावना अनुभवत असताना व्यक्तीच्या विचारशक्ती आणि क्रयशक्ती मध्ये वाढ होते

​

​

३.१ सकारात्मक भावनांचा ब्रॉडन आणि बिल्ड सिद्धांत

• सकारात्मक भावनांमुळे नवनवीन कल्पनांची निर्मिती होते व्यक्तीच्या मानसिक भावनिक किंवा बोधनिक क्षेत्रांमध्ये वाढ होताना दिसते
• नकारात्मक भावनांचा प्रभाव लोकांच्या कल्पना आणि संभाव्य वर्तनाबद्दलचे विचार यांना संकुचित करतात
• सकारात्मकता आपल्या विचार आणि भावना चार प्रकारे विकास करतात
• सकारात्मक भावनांमुळे अजून अधिक विचार सुचतात
• सकारात्मक भावना नकारात्मक भावनांचा प्रभाव आधीसारखा पूर्ववत करतात
• सकारात्मक भावनांमुळे व्यक्ती सकारात्मकतेच्या ऊर्ध्वगामी आवर्तनात येते
• सकारात्मक भावना चिरस्थायी संसाधने तयार करतात व नैराश्‍य कमी करण्यास मदत करतात
• सकारात्मक भावना व्यक्तीच्या सामाजिक मानसिक बौद्धिक आणि शारीरिक संसाधनं मध्ये गुणात्मक बदल घडवून आणतात
• सकारात्मक भावना भावनांच्या सह्याने व्यक्तीचे अस्तित्व टिकून राहण्यास आणि चांगल्या स्थितीत आयुष्य जगण्यास पुनरुत्पादन आत मदत करतात

​

​

​

३.१ सकारात्मक भावनांचा ब्रॉडन आणि बिल्ड सिद्धांत

अवधान आणि बोधनिकतेवर होणारा परिणाम

• सकारात्मकतेमुळे वृद्धिंगत होणारे व्यक्तिगत खुशाली
• अवधान किंवा व्यक्तीच्या बोधनिकतेवर सकारात्मक भावनांचा प्रभाव दिसून येतो
• सकारात्मक भावनांमुळे अवधान देण्याची क्षमता वाढते
• नकारात्मक भावनांमुळे लक्ष केंद्रित करणे अवघड जाते
• सकारात्मक भावनेचा बोधनिकतेवर व्यापक प्रभाव पडतो तसेच संज्ञात्मक लवचिकता आणि सर्जनशीलता व नाविन्यपूर्ण विचार ही वाढते
• सकारात्मकतेमुळे व्यक्तीचे विचार विस्तृत आणि व्यापक होतात समस्या सोडविण्याच्या पद्धती विस्तारित होतात
• खुशाली आणि स्थितिस्थापकता वर होणारा परिणाम
• या सिद्धांतानुसार सकारात्मक भावना सज्ञा आत्मक विस्तार करतात निर्णय घेताना विचार आणि कृती करतांना त्यांचा उपयोग होतो
• सकारात्मक विचार करण्यामुळे व्यक्तीच्या विचार सात वागण्यात तसेच शारीरिक आरोग्यावर मानसिकतेवर परिणाम दिसून येतात
• व्यक्तीची सर्वकष खुशालीची गुणवत्ता वाढीस लागते

​

३.१ सकारात्मक भावनांचा ब्रॉडन आणि बिल्ड सिद्धांत

• सकारात्मक भावना म्हणजे समाधानी जीवनाकडे नेणारा रस्ता सकारात्मक भावना आणि समाधान यांच्यामुळे जीवनाकडे लवचिकतेने बघण्याचा दृष्टिकोन
• सकारात्मक दृष्टिकोन आणि लवचिकता ही प्रमुख दोन दीर्घकालीन संसाधने पुढील जीवनात व्यक्तीला यशस्वी होण्यास मदत करतात
• विचार कृती विस्तृत आणि व्यापक करण्यासाठी सकारात्मक भावना मदत करतात
• सकारात्मक भावना स्थितिस्थापकत्वत वाढ करून विचारसरणी विस्तृत करतात
• सकारात्मक भावनेमुळे स्थितिस्थापकत्वत वाढ होते
• सकारात्मक ते मुळे विचारसरणी विस्तृत होते
• सकारात्मकतेमुळे कार्यक्षमता वाढते
• सकारात्मकतेमुळे नवनवीन आव्हाने घेणे, नव्याचा शोध घेणे, सृजनशीलता वाढविणे, जीवनाचा आनंद घेणे, विचारांची लवचिकता वाढविणे असे परिणाम दिसून येतात यामुळे व्यक्ती मानसिक उन्नतीकडे वाटचाल करू लागते

​

३.२ सकारात्मक भावना आणि आरोग्य संसाधने�

• सकारात्मक मानसिक स्थिती आणि वैयक्तिक आरोग्य यामधील धन सहसंबंध
• व्यक्तीने आशावादी असणे आरोग्य राखण्यास मदत करते
• लोकांचा दृष्टिकोन आणि शारीरिक आरोग्य यांच्यात मजबूत असतात सकारात्मकतेचा जीवनावर कोण कोणत्या क्षेत्रात प्रभाव पडतो ते पुढील प्रमाणे 

​

​

​

भावना आणि शारीरिक आरोग्य संसाधने�

• सकारात्मक विचाराचा आरोग्यावर परिणाम होतो मेंदूमध्ये असलेल्या प्रिफ्रोंतल कॉर्टेक्स हा भाग भावनांचे अनुकूलन करण्यासाठी विशिष्ट मानवी विषमतेमध्ये महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावतो आम्ही गडाला नकारात्मक भावनांवर प्रभाव टाकतो भावनांवर ताबा ठेवणे विविध भावनांचा अनुभव
• मेंदूचा डावा भाग नकारात्मक भावनांची संबंधित असतो ज्यात अनियंत्रित रडणे उदासिनतेचा संबंध आहे तर मेंदूचा उजवा भाग हा सकारात्मक भावनांची संबंधित आहे
• संप्रेरक संतुलन
• सकारात्मक भावनांचा परिणाम सकारात्मक भावनांचा परिणाम हृदय रोग प्रतिकारक शक्ति चयापचयाची क्रिया झोप अशा महत्त्वाच्या शारीरिक आरोग्यावर होतो रक्तदाब
• सकारात्मक भावनांचा शारीरिक आरोग्यावर परिणाम
• भावनांचे आत्म नियमन करण्यास सक्षम असणे, आव्हानांना सामोरे जाणे म्हणून पर्यायाने निरोगी जीवनाकडे योग्य मार्गाने जाणे असा होऊ शकतो
• शारीरिक आरोग्याचा स्त्रोत म्हणून आपण जीवनात सकारात्मक भावना उत्पन्न करण्यास सक्षम असणे आवश्यक आहे

​

सकारात्मक भावना आणि मानसिक आरोग्य संसाधने

• मानसिक दृष्ट्या निरोगी असतात ते आपले विचार भावना आणि वर्तन यांच्यावर उत्तम नियंत्रण ठेवतात मग त्या भावना नकारात्मक अथवा सकारात्मक असल्या तरीही त्यांचे योग्य नियमन करणे त्यांना चांगले जमते
• मानसिकदृष्ट्या निरोगी लोकांना तणाव राग उदासीन पणा जाणवतो परंतु त्यांच्या नकारात्मक भावना कशा व्यवस्थापित करायचे आहे त्यांना माहीत असते
• आशावाद वैयक्तिक नियंत्रणाचे भावना जीवनातील अनुभवांमध्ये कार्य शोधण्याची क्षमता ही मानसिक संसाधने मानसिक आजाराची संबंधित आहेत सकारात्मक भावना अनुभवण्याच्या वृत्तीला मानवी समतेचा पाया म्हणतात
• ताणतणावाचे योग्य व्यवस्थापन परस्परसंबंध सुधार आणि सर्जनशीलतेचा वाढ नोकरी व्यवसायातील वाढणारे कार्य समाधान आनंद घेऊन आणि अर्थपूर्ण जीवन जगण्याच्या वृत्तीत वाढ सामाजिक स्त्रोतात वाढ या शिवाय आनंद मनोरंजन शांतता एकांत अनुभव आणि त्यात समाधान शोधणे यात वाढ

​

सकारात्मक भावना आणि मानसिक आरोग्य संसाधने

• मानसिक संसाधनांच्या सह्याने ताणताणाव हाताळण्याचे दोन प्रमुख मार्ग आहेत
• समस्या केंद्रित मार्ग आणि भावना केंद्रित मार्ग
• समस्या केंद्रित मार्गानुसार अडचणीच्या परिस्थितीवर मार्ग शोधणे म्हणजे अडचणी निर्माण करणारी कारणे काय असतील त्याचा शोध घेऊन त्या वेळी घडलेल्या वागणुकीत बदल करणे तणावाचे स्त्रोत काढून
• इतरांना मदत करणे इतरांकडून मदत लिहिणे 
• इतरांकडून मदत घेणे तणावग्रस्त जीवनाची परिस्थिती बदलण्यासाठी ठोस कृती करणे इतर विकल पांचाल शोधणे
• भावना केंद्रित मार्ग ताणतणावांचा सामना करण्याचा दुसरा मार्ग समस्या परिहार करण्यासाठी समस्या टाळणे समस्येचे अस्तित्व नाकारणे इतरांकडून भावनिक आधार घेणे तणावातून मुक्त होण्यासाठी एखाद्याच्या भावनांना उद्युक्त करणे आणि सकारात्मक आत्म चर्चा यासारख्या भावनांशी निगडित त्यांचा वापर यात केला जातो
•  

सकारात्मक भावना आणि आरोग्य संसाधने सामाजिक संसाधने�

• सकारात्मकतेचा स्त्रोत सामाजिक गटांच्या भूमिकेवर केंद्रित होतो समाजासोबत दिसणारे सामंजस्य समन्वय कार्य संघटक कामगिरी इत्यादींचा समावेश व्यक्तीला समाजाकडून मिळणारा आधार त्याच्या मानसिक रुशाली शी संबंधित असल्याचे आढळते
• सामाजिक सकारात्मक सामाजिक आधार व्यक्तीच्या मानसिक आणि भावनिक आरोग्याची जोडलेला आहे उदासीन ते दोन किंवा नकारात्मक भावनेतून बाहेर निघण्यासाठी सामाजिक आधार अत्यंत महत्वपूर्ण सामाजिक आधार व्यक्तीला स्फूर्ती देतात मानसिक धीर देतात सामाजिक समर्थन व आधार असेल तर कामाचा ताण देखील कमी होतो
• सध्याची कोविड परिस्थिती आणि सामाजिक आधार यांचे महत्त्व
• व्यक्तीला सामाजिक आधार आणि स्वीकार विविध गटांकडून मिळू शकतो कुटुंब मित्र जोडीदार धार्मिक संघटना व्यवसायिक संघटना इत्यादी मार्गाने सामाजिक आधार मिळतो
• सामाजिक आधाराने नकारात्मक परिणामही होऊ शकतात

​

३.३ सकारात्मक भावना आणि खुशाली प्रवाही अनुभव आणि आनंदाचा आस्वाद घेणे

• सकारात्मक भावना आणि व्यक्तिनिष्ठ खुशाली परस्परांशी संबंधित आहेत
• भावनात्मक बुद्धिमत्ता आणि भावनिक नियमन भावनिक त्रासामुळे लोकांना शारीरिक आजार उद्भवतात
• नकारात्मक भावनांमुळे व्यक्तीचा विकास होत नाही

सकारात्मक भावना आणि खुशाली प्रवाही

• मीहाय चीकसेंट हे सकारात्मक मानसशास्त्राचे प्रणेते
• आपण एखाद्या क्षणी जे काही अनुभवत असतो त्या क्षणी जेव्हा देहभान विसरून त्या अनुभवात आपण संपूर्णपणे बुडून जातो त्या स्थितीला
• एखाद्या क्रियाकलापात स्वतःचे संपूर्ण विसर्जन करणे आजूबाजूचे भान न राहता त्या वेळी व्यक्ती त्या अनुभवा सोबत स्वतःला पाहण्यासाठी सोडून देते ती स्थिती अनुभवाचा मनस्वी आनंद घेताना व्यक्ती भविष्यातील फायद्याची अपेक्षा न करता तो विशिष्ट शन फक्त अनुभवते ती स्थिती

​

​

३.३ सकारात्मक भावना आणि खुशाली प्रवाही अनुभव आणि आनंदाचा आस्वाद घेणे

• लहानपणीचे अनुभव जुन्या आठवणी ते द्वाड करतात नवनिर्मिती वाढ करतात प्रवाही स्थितीत अनुभव अनुभव ॲटो टेलिक कार्य करण्यात मग्न असणे व्यक्तिमत्व उत्सुक उत्सुक ता अनुभवांसाठी खुले कृती प्रमुख असणे नियंत्रण केंद्र अंतर्गत असणे मनावर उत्तम रीत्या नियंत्रण करता येणे विचलित करणाऱ्या बाबींपासून दूर ठेवणे मनोवृत्ती व्यक्तीला साध्यासाध्या घटनांमध्ये आनंद शोधण्यास मदत करतात
• अष्टमीतीय फ्लो प्रारूप चिंता उत्तेजना प्रवाह नियंत्रण विश्रांती कंटाळवाणेपणा उदासीनता काळजी
• मानसिक वातावरणीय सामाजिक सर्जनात्मक अशा अनेक ठिकाणाहून व्यक्तीला प्रवाही स्थितीचा अनुभव घेतायेतो
• मानसिक वातावरणीय सामाजिक सर्जनात्मक अशा अनेक ठिकाणाहून व्यक्तीला प्रवाही स्थितीचा अनुभव येतो
• प्रवाही स्थिती नैतिक दृष्टिकोनातून वाढवणे योग्य

​

​

सकारात्मक भावना व खुशाली आनंदाचा आस्वाद घेणे

• सकारात्मक प्रतिमा अनुभवत असलेल्या व्यक्तींना त्या अधिक सकारात्मक नकारात्मक प्रतिमा अधिक नकारात्मक भीतीदायक अजून भीतीदायक दुखी चित्रे जास्त दुखी करतात याचा अर्थ असा होतो की पल्याला
• आनंददायी अनुभवांचा आस्वाद घ्यायचा असेल तर मानसिकता देखील सकारात्मक ठेवावी लागते
• सभोवताली घडणार्‍या घटना मधून अनुभवास येणाऱ्या आठवणींतून आनंद कृतज्ञता शांतता इत्यादी सकारात्मक बाबी शोधून त्यात स्वतःला झोकून द्यावे
• सकारात्मक राहिल्याने व्यक्तीच्या शारीरिक आरोग्याबरोबरच मानसिक आरोग्य सुधारते झोपेची गुणवत्ता सुधारते रोग-प्रतिकार शक्ती बळकट होते
• सकारात्मकता टिकून ठेवण्यासाठी कोणत्याही अनुभवांचा आनंद घेण्याची वृत्ती जोपासणे गरजेचे आनंदाचा शोध घेऊन त्या क्षणाचा आस्वाद घेऊन मनमुराद जगणे शक्य तितका आनंद घेण्यासाठी अनुभवांचा आस्वाद घेणे येणाऱ्या वेगवेगळ्या अनुभवांना स्वीकारणे त्यातून चांगल्या गोष्टी घेणे
• आस्वाद घेण्याच्या सवयीमुळे मानवी जीवनातील सकारात्मक गोष्टींपेक्षा नकारात्मक गोष्टींकडे अधिक लक्ष केंद्रित करण्याच्या नैसर्गिक मानवी प्रवृत्तीला प्रतिकार करणे व्यक्तिनिष्ठ खुशालीची गुरुकिल्ली म्हणजे

सकारात्मक भावना व खुशाली आनंदाचा आस्वाद घेणे

• लहान लहान गोष्टीत आनंद शोधून त्याचा आस्वाद घेणे
• आनंद हा छोट्या छोट्या गोष्टींनी बनलेला असतो येणारे जीवनातील अडथळे संकटे नकारात्मक भावना निर्माण करतात त्यातून सकारात्मक गोष्टींचा आस्वाद घेणे
• सकारात्मक भावना मनात फार काळ टिकत नाही त्यामुळे सकारात्मक तिच्या चिरस्थायी संसाधनं मध्ये वाढ करण्याची सवय लावणे
• घटनेचा आस्वाद घेण्यासाठी कोणत्याही कौशल्याचे किंवा प्रशिक्षणाची गरज नाही कोणालाही कोणत्याही शाळा पासून सभोवताली घडणाऱ्या सकारात्मक घटनांकडे लक्ष देणे रमणीय तपशीलाची नोंद घेणे सकारात्मक भावनांना अधिकाधिक वेळ मनात रेंगाळत ठेवणे
• आयुष्यात आनंदी होण्यासाठी काही मोठे भव्य घडण्याची वाट पाहण्याची गरज नाही तर आनंद देतील असे छंद जोपासणे

​

​

​

�३.४ स्थितिस्थापकत्व म्हणजे काय? �

• स्थितिस्थापकत्व म्हणजे आलेल्या गंभीर आव्हानात्मक घटनेनंतरही उध्वस्त झालेल्या मानसिक व शारीरिक आरोग्य यामध्ये सुधारणा करणे होय
• प्रति योजन अथवा विकास प्रक्रियेत गंभीर बाधा येऊन ही आशादायक चांगले असे काहीतरी करण्याच्या प्रक्रियेला स्थितिस्थापकत्व असे म्हणतात
• अत्यंत संकटमय दुर्दैवी आघात जन्य परिस्थिती अनुभवत असताना ही व्यक्तीमध्ये समस्यात्मक वर्तन नसेल शारीरिक व मानसिक आरोग्य टिकून असेल तर त्या स्थितीला स्थितिस्थापकत्व असे म्हटले जाते
• मानसशास्त्रीय दृष्टीने लवचिकते ला स्थितिस्थापकत्व असे म्हणतात
• वाईट गोष्टी घडूनही पूर्वपदावर येणे म्हणजे स्थितिस्थापकत्व
• त्यांना तोंड देण्याची आणि पूर्वीप्रमाणे वर्तन करण्याची व्यक्ती ची क्षमता
• स्थितिस्थापकत्व हे कौशल्य व्यक्तीकडे असणे म्हणजे मानसिक ऊर्जेचे जलाशय असणे
• अडचणी अत्यंत क्लेशदायक घटना अपयशामुळे माघार न घेता आशावादी राहून पुढे मार्गक्रमण करणे चे कौशल्य म्हणजे स्थितिस्थापकत्व
• स्कॅनर आणि डेव्हिड सन 2003 यांच्या मते स्थितिस्थापकत्व हा एक गुणधर्म आहे ज्यामुळे व्यक्तीमध्ये परिस्थितीशी जुळवून घेण्याची क्षमता तयार होते

​

​

����३.४ स्थितिस्थापकत्व दृष्टिकोण���

मानसशास्त्रीय दृष्टीकोण

• नकारात्मक भावना अनुभवत असून ही त्यातून पुन्हा सकारात्मकतेकडे जाणे
• आयुष्यात येणारे नकारात्मक अनुभव वाईट घटना त्यातून स्वतःला सावरून पुढे जाणे
• आघातानंतर भरभराट करू शकणाऱ्या व्यक्तींमध्ये स्थितिस्थापकत्व जास्त असते
• ज्या व्यक्तींना सामाजिक आधार अल्प प्रमाणात असतो त्यांच्यात स्थितिस्थापकत्व हे कौशल्य कमी असते
• हृदयविकार औदासीन्य यासारख्या तणाव प्रेरित आजार देखील त्यांना जडतात
• स्थितिस्थापकत्वसाठी काही मनोसामाजिक घटक जबाबदार असतात
• त्यामध्ये बोधनिक वर्तनात्मक आणि अस्तित्वजन्य घटकांचा समावेश होतो
• व्यक्तीची विचार करण्याची पद्धत, मूल्य, श्रद्धा, वर्तनाचा आधार,, जगण्याचे ध्येय इत्यादींचा समावेश
• स्थितिस्थापकत्व या गुणधर्मात प्रोत्साहित करणारे अन्य घटक म्हणजे आशावाद, संज्ञात्मक लवचिकता, सक्रियतेने सामोरे जाण्याचे कौशल्य, सामाजिक आधार, सकारात्मक अपेक्षा, विषयाकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन, घडलेल्या घटनेबद्दल स्वतःला दुसऱ्यांना किंवा नशिबाला दोषी न धरता स्वतःबद्दल व दुसऱ्यांबद्दल सकारात्मक विचार करणे वेळेप्रसंगी दुसर्‍यांची मदत घेणे इत्यादी बाबी या दृष्टिकोनात समाविष्ट होतात

​

जैविक दृष्टीकोण

• मनोविकार आणि वर्तणुकीशी संबंधित
• अनुवंशिकता मेंदूच्या विविध संरचना आणि मज्जा संस्थेमधील मार्ग
• मेडियल प्रिफ्रटल कॉर्तेक्स नकारात्मक मेंदूच्या भागामुळे ताण-तणावाच्या मार्गावर नकारात्मक नियंत्रण आणले जाते
• या भागाच्या अकार्यक्षमतेमुळे ताणतणावाच्या प्रतिक्रियेमध्ये अडथळा निर्माण होतो
• व्यक्तीला मधुमेह, हृदयविकार, रक्तवाहिन्यांची संबंधित रोग, उदासीनता इत्यादी आजारांना सामोरे जावे लागते
• मेंदूमधील अंतनिहित क्रिया न्यूरोकेमिकल न्यूरोइंन्युरल सिस्टीम, मानसिक अत्याचार, घरातील बिघडलेले परस्परसंबंध, मानसिक किंवा अत्यंत क्लेशकारक अपमानास्पद बालपणातील अनुभवांचे प्रतिबिंब नंतरच्या जीवनात उमटणे
• स्थितिस्थापकत्व कौशल्य नसेल तर गंभीर परिणाम उद्भवतात
• स्थितिस्थापकत्व संशोधन संशोधन स्थितिस्थापकत्व संशोधन मानवतावादी मानसशास्त्रज्ञ, सकारात्मक मानसशास्त्रज्ञ, आरोग्य मानसशास्त्रज्ञ, वैकासिक मानसशास्त्र, बायोलॉजिकल मानसशास्त्र

​

​

आघातातून विकास

• शारीरिक अपंगत्व, अपघात, अपयश, आव्हाने, अडथळे, जीवनात घडलेल्या आघातातून बाहेर पडून पुन्हा पूर्ववत आयुष्य जगणे
• नव्याने आयुष्याची सुरुवात करणे प्रेरणादायी वास्तविक घटना शारीरिक अपंगत्वावर मात करून आलेल्या अपयश आव्हाने अडथळे यावर मात करून पुन्हा नव्याने आयुष्याची सुरुवात करणे
• आघातानंतर चा विकास पीटी जी उस रोमॅटिक ग्रोथ
• प्रतिकूल परिस्थितीत मानसिक संघर्ष सहन न करता बहुतांशी लोक जीवनात नंतरच्या काळात सकारात्मकतेत वाढ करतात
• स्वतःबद्दल आयुष्याबद्दल नवीन समज नवा दृष्टिकोन विकसित करतात
• आघात किंवा कोणत्याही मोठ्या संकटानंतर जर आत्मविश्वासाने पुढे जाणे सुरु केले तर त्यातून त्याचा आघातातून विकास झाला असे म्हणतात

धन्यवाद!