TOPIK 2�PELUPUSAN SISA PEPEJAL�

SISA KLINIKAL

DAN

SISA MERBAHAYA

OBJEKTIF PEMBELAJARAN:

Pada akhir sesi, pelatih akan dapat :

• Mendefinisikan sisa klinikal dan sisa merbahaya
• Menerangkan ciri-ciri sisa klinikal dan sisa merbahaya
• Menerangkan kaedah pengendalian sisa klinikal dan sisa merbahaya

Sisa Klinikal

PENGENALAN

• Selaras dengan pertambahan penduduk dan masalah kesihatan yang pelbagai, semakin banyak hospital didirikan.
• Aktiviti pembukaan kemudahan kesihatan yang baru telah menghasilkan sisa buangan yang akan menjadi ancaman kepada kesihatan dan keselamatan

​

DEFINISI SISA KLINIKAL

Ditakrifkan sebagai sisa yang berpotensi

• Menyebabkan kecederaan akibat benda tajam - berlaku jangkitan penyakit
• Mengancam kesihatan orang awam
• Termasuk benda tajam
• Tisu manusia
• Sisa makmal
• Sisa haiwan drpd kajian atau rawatan veterina
• Perubatan dan pergigian

Majlis Kajian Kesihatan dan Perubatan Kebangsaan 1999

DEFINISI SISA KLINIKAL

• Sisa pejal yang dijana daripada proses diagnosis, rawatan atau imunisasi manusia dan haiwan atau daripada kajian penghasilan dan ujian bahan biologikal termasuk :
• Kain pembalut yang dikotori darah, bekas kultur, sarung tangan pembedahan terbuang, jarum suntikan dan pengambilan darah dan organ dan anggotan badan yang dipotong.

​

Diaz dan Sevage 2003

​

DEFINISI SISA KLINIKAL

• Merangkumi semua jenis sisa yang dihasil di hospital, klinik dan lain-lain kemudahan kajian perubatan, sisa-sisa ini termasuklah sisa berjangkit, berbahaya, radioaktif dan sisa-sisa am.

​

​

Ravi Argurwal 1998

DEFINISI SISA KLINIKAL

• Sebarang sisa yang mengandungi kapas, jarum serta pincagari, darah, tisu manusia atau haiwan, ubat-ubatan dan lain-lain alat pencucian.
• Merangkumi sebarang sisa pergigian, aktiviti pemindahan darah yang mungkin mendatangkan jangkitan, penyelidikan, farmasi serta veterina.

Jabatan Kejuruteraan, Kementerian Kesihatan Malaysia

DEFINISI SISA KLINIKAL

• Sisa yang mempunyai kesemua atau sebahagian daripada tisu darah atau cecair badan manusia, dadah, produk farmaseutikal, jarum, picagari yang sduah tidak digunakan dan mendatangkan bahaya.

​

• Contohnya - Kapas yang telah digunakan, swab yang telah digunakan

​

CIRI –CIRI SISA KLINIKAL

• Mengandungi agen jangkitan
• Bersifat genotoksik iaitu menyebabkan DNA rosak
• Mengandungi bahan kimia atau toksik yang bebahaya
• Bersifat radioaktif
• Terdiri daripada bahan yang tajam
• Kebanyakan sisa hospital
• Pelupusan dengan kaedah khas atau khusus

KLASIFIKASI SISA KLINIKAL

WHO telah mengklasifikasikan sisa klinikal kepada 3 iaitu:

​

• Tidak merbahaya
• Bahan berjangkit
• Bahan tidak berjangkit tetapi berbahaya

SISA KLINIKAL DI MALAYSIA DIKATEGORIKAN KEPADA 5 KUMPULAN:

KOMPOSISI SISA KLINIKAL

Komposisi sisa klinikal menunjukkan ciri-ciri yang berkaitan dengan sumbernya. Antaranya ialah :

1. Wad Perubatan

• Terdiri daripada sisa berjangkit
• Cth. Picagari, pembalut luka, sarungtangan yang tercemar dan sebagainya

2. Bilik pembedahan

• Sisa anatomi
• Cth. Tisu, organ, fetus, dan anggota badan

KOMPOSISI SISA KLINIKAL

3. Lain-lain unit perkhidmatan kesihatan

• Terdiri daripada sisa-sisa am, hanya peratusan kecil dari sisa berjangkit.

4. Makmal

• Sisa patologi dan sisa anotomi
• Cth. Kultur mikrobiologi, darah yang tercemar, benda tajam, sisa kimia, dan radiokaktif

5. Stor farmaseutikal dan kimia

• Kuantiti yang kecil bagi sisa farmaseutikal dan kimia dan sisa am

6. Unit sokongan - hanya sisa am

FAKTOR PENJANAAN SISA KLINIKAL

• Jenis hospital
• Saiz hospital
• Kadar penghunian
• Kadar pesakit dalam dan pesakit luar
• Lokasi geografi

PENGENDALIAN SISA KLINIKAL

5 PANDUAN UTAMA DALAM PENGENDALIAN SISA KLINIKAL

1. Pengasingan dan Penstoran sisa klinikal

• Bagi meminima risiko jangkitan
• Diasingkan mengikut kod tertentu:
• Hitam - (sisa domestik normal)
• Kuning - (sisa utk incineration)
• Biru muda- (sisa untuk autoclaving)
• Merah - (sisa yang telah dijangkiti)

PENSTORAN SISA KLINKAL

• Clinical waste bags

​

​

​

• Sharp waste bins

2. PENGUTIPAN SISA KLINIKAL��KUTIPAN SEKURANG-KURANGNYA SEKALI SEHARI. �CTH. DIWAD-WAD HOSPITAL�PEKERJA KUTIPAN - PAKAI PPE�

3. Penyimpanan Berpusat

• Tempat bersih dan pengudaraan baik
• Jika simpan lebih 72 jam, simpan pada suhu 2°C - 7°C

​

​

​

​

​

4. Pengangkutan Sisa Klinikal

• Ciri-ciri khas kenderaan yang mengangkut
• Elak tumpahan, kebocoran, risiko jangkitan

​

​

​

​

​

​

5. Rawatan dan Pelupusan

• Teknologi incineration, pensterilan stim, disinfeksi kimia dan disinfeksi thermal
• Suhu incinerator - 1000°C utk membunuh patogen

​

SYARIKAT PENGENDALI SISA KLINIKAL

• Syarikat Pantai Medivest atau PMSB
• Pengurusan sisa klinikal di Malaysia
• Perkhidmatan kutipan dan pelupusan sisa klinikal
• Mempunyai sebuah fasiliti incinerator di Bukit Rambai Melaka.

​

SISA MERBAHAYA

PENGENALAN

• Bahan-bahan buangan bahan kimia berbahaya ditadbir oleh Federal, State, dan peraturan tempatan. �Kegagalan menguruskan sisa dengan betul boleh mengakibatkan kompaun yang maksima dan penalti kepada individu-individu menjana sisa.
• Contoh : Insiden di Bhopal India adalah disebabkan oleh sisa methyl cynide.

MELIBATKAN POLISI DAN AKTA

• Akta Kualiti Alam Sekeliling (Sisa berjadual)-EQA 1974 pindaan 1989,

Contoh : Pengeluar sisa berjadual hendaklah memeberitahu maklumat kepada DOE tentang kategori dan kuantiti sisa berjadua yang dihasilkan

• EQA 1974 – dikuatkuasakan oleh DOE di bawah MOSTI
• Pelupusan sisa berjadual bersepadu - Kualiti Alam cth. Bukit Nanas, N.S.
• Pengendalian melibatkan – physical - chemical treatment plants, tapak pelupusan sisa yang selamat dan incinerator

DEFINISI SISA MERBAHAYA

• Satu unsur organik atau tak organik atau sebatian, disebabkan oleh toksikologi, fizikal, kimia, boleh memudaratkan dan memberi kesan-kesan kronik kepada kesihatan manusia dan persekitaran.”

​

DEFINISI HAZARDOUS WASTE

“Bahan-bahan buangan termasuk pepejal-pepejal, enapcemar, cecair , dan gas-gas, kecuali bahan-bahan buangan radioaktif dan berjangkit, disebabkan kegiatan kimia mereka (kereaktifan) atau ketoksikan, bahan letupan, mengkakis, atau ciri-ciri lain, memudaratkan untuk kesihatan atau persekitaran, sama ada dengan sendiri atau berhubung dengan bahan-bahan buangan lain”

DEFINISI SISA MERBAHAYA

• Sisa fizikal, kimia atau biologi yang mempunyai ciri merbahaya, berjangkit dan toksid, dan memerlukan pengendalian dan prosedur tertentu bagi mengelak risiko kepada kesihatan manusia dan lain-lain kehidupan organisma dan alam sekitar.
• Contoh : sisa radioaktif , bahan x-ray dan kemoterapi, pelarut spt klorofom, etanol, metanol)

• Sisa toksik adalah sisa yang boleh menyebabkan kesan toksik kepada alam sekitar dan kesihatan
• Contoh : racun herba (herbicide), racun serangga (pesticid) fenol, xylene yang merupakan sisa-sisa toksid yang merbahaya
• Kesan?

SOLID WASTE VS. HAZARDOUS WASTE

Solid Waste: A solid, semi-solid, liquid, sludge, or contained gas, that is no longer needed, to be discarded, or has served its useful purpose.

Hazardous Waste: A solid waste that is listed by the EPA or exhibits one or more of four characteristics.

​

​

​

Ignitable Corrosive Reactive Toxic

SISA PEPEJAL VS SISA BERBAHAYA

• SISA PEPEJAL : bersifat pepejal, separuh pepejal , cecair, enapcemar, atau gas dan tidak lagi diperlukan, dibuang, atau telah tamat tempoh penggunaannya.

​

• SISA BERBAHAYA : Satu sisa pepejal yang disenaraikan oleh EPA atau mempunyai satu atau lebih sifatnya

​

• * EPA : Environmental Protection Agency

SISA MERBAHAYA

Sisa berbahaya daripada pelbagai bahan kimia dan bahan hazard dalam kuantiti kecil dihasilkan ditempat kerja tetapi dapat membahayakan kesihatan dan persekitaran

JENIS SISA MERBAHAYA

• Sisa minyak mineral (mineral oils wastes)
• Sisa kimia organik - mengandungi halogen dan sulfur or tanpa halogen dan sulfur
• Sisa pelarut organik
• Sisa yang megandungi merkuri
• Sisa racun perosak
• Sisa kimia organik

​

CIRI-CIRI SISA MERBAHAYA

• Satu bahan buangan pelbagai bahan kimia dan hazard walaupun dalam kuantiti yang kecil boleh membahayakankesihatan dan alam sekitar
• Juga meliputi Sisa Toksik, Sisa Berjadual dan sisa Kimia
• 4 CIRI UTAMA:
• Ignitability - Menyala/terbakar
• Corrosivity - Pengakisan
• Reactivity - Kereaktifan
• Toxicity - Ketoksikan

​

​

• Cth: larutan ammonia-iritasi,dioksin-karsinogen, uranium- nefrotoksin (toksindi ginjal)��Akibat daripada sisa merbahaya. ��Cth. Pencemaran di Tasik Minamata - (merkuri - Penyakit minamata-Jepun) dan Penyakit itai-itai (Jepun), Chenobyl (radioakatif-Russia) dan insiden Bhopal (Methly Cynide-India)�

CIRI-CIRI SISA TOKSIK

• Poisonous
• Radioactive
• Flammable
• Explosive
• Corrosive
• Carcinogenic
• Mutagenic
• Bioaccumulative

JENIS SISA TOKSIK MERBAHAYA

• PESTISID
• HERBISID
• FENOL

​

LANDMARK EPISODS

• Mercuri (1960an)
• Ciri toksikologi berbeza bergantung keadaan kimianya.
• Bentuk liquid logam - sebaik sahaja digunakan untuk mengubati sembelit dengan beberapa kesan sampingan yang buruk.
• Bentuk organik – menyebabkan kelumpuhan dan kehilangan deria – dilepaskan dari loji kimia ke Minamata Bay, Jepun (1960an), bioakumulasi dalam kerang-kerangan.
• Kesedaran sejagat di pencemaran industri wujud apabila banyak kes kelihatan dengan simptom serupa di satu tempoh masa sangat pendek

LANDMARK EPISODS

• DDT (1962) Dichlorodiphenyltrichloroethane
• Sisa-sisa DDT dalam sotong laut dalam, penguin Antartik
• Penguin – kekurangan kesuburan dijangka menguruskan kulit-kulit telur

​

• Polychlorinated Biphenyls - PCB (1960&1970)
• 100 juta pound PCB telah dihasilkan setiap tahun. 2 kes pencemaran minyak masak beras di Jepun & Taiwan membawa kepada keguguran dan kecacatan kelahiran.

CONTOH LAIN

• Sisa uranium akan menyebabkan penyakit nefrotoksin

​

​

​

​

​

• Dioksin akan menyebabkan penyakit kanser

​

CHEMICAL SAFETY SYMBOLS EXPLAINED 

• Beracun�Simbol racun jelas dengan sendiri
• Berbahaya jika makan atau menyedut, dan berbahaya jika ada hubungan.

• Simpan Jauh dari barang makanan�Bahan merbahaya akan disimpan jauh dari bahan boleh dimakan

• Environmental hazard
• �Agak jarang dengan bahan kimia makmal. Memerlukan rawatan tertentu di ambil ke atas pelupusan

• Dangerous when wet�Umumnya bertindak aktif / ganas dengan air

• Corrosive�Elakkan sentuhan dengan kulit. Boleh mengaratkan almari-almari kimia

• Flammable Gas�Simbol keselamatan digunakan untuk pengangkutan atau storan gas mudah terbakar.

• Explosive�Jelas dengan sendirinya.
• Agak jarang kelihatan di makmal sederhana. Bunyi bising dan pergerakan boleh juga mencetuskan letupan (not just sparks/flames!)

• Non flammable gas�Simbol keselamatan menggunakan pengangkutan tidak mudah terbakar

Flammable or extremely flammable�Bahan kimia akan di simpan dalam alamri tahan api. Pelaut turun naik yang terbuka. Ini meliputi bahan proforik (yang terbakar degan spontan di pendedahan pengudaraan.

Organic Peroxide�Simbol keselamatan kimia menggunakan dalam pengangkutan dan storan peroksida organik.

Irritant or Harmful�Miang/iritasi/radang atau Berbahaya Simbol ini menutup satu pelbagai (kadang-kadang agak kecil) bahaya - dengan langkah berjaga-jaga seperti mengelakkan sentuhan dengan kulit, jangan bernafas , dan lain-lain. - terbaik merujuk helaian data berkaitan bagi butir-butir.

Corrosive�Simbol mengkakis digunakan dalam pengangkutan bahan-bahan mengkakis - sekali lagi, mengelakkan sentuhan dengan kulit.

Oxidising chemical�Bahan kimia Oxidising ialah bahan-bahan yang dengan spontan berevolusi pada suhu bilik oksigen atau dengan pemanasan kecil, atau itu menggalakkan pembakaran. Untuk disimpan jauh dari bahan kimia mudah terbakar dengan apa-apa perbelanjaan!

• Inhalation Hazard� Pengangkutan bahaya sedutan / simbol storan.

• Poisonous Gas�Digunakan untuk pengangkutan satu gas beracun - di silinder gas, atau kadang-kadang kerana satu penunjuk terhadap kenderaan

• Marine Pollutant� Pencemar laut - jangan membuang dalam sistem pembetungan.

• Miscellaneous danger� Simbol kesemua untuk semua bahaya lain (biasanya menentukan dalam ruang).

• Explosive�Menggunakan dalam pengangkutan bahan letupan

• Poison�Simbol yang lebih umum untuk pengangkutan bahan-bahan beracun (bukan semestinya gas).

• Spontaneously Combustible� Bahan yang dengan spontan mudah terbakar

• Flammable Solid�Amat mudah terbakar

PENGENDALIAN SISA BERBAHAYA

1. PENGURANGAN PUNCA

• Termasuk apa-apa amalan yang mengurangkan kuantiti dan / atau ketoksikan bahan pencemar memasuki satu sisa aliran sebelum kitar semula, rawatan, atau pelupusan
• Contoh pengurangan sumber
• Pengubahsuaian peralatan atau teknologi,
• Perumusan semula atau rekabentuk semula produk-produk,
• Penggantian bahan-bahan mentah kurang toksik, �dalam pekerjaan
• Peningkatan amalan ditempat kerja
• Penyelenggaraan,
• Kitar semula - penggunaan, menggunakan semula dan / atau penebus gunaan baki sisa-sisa atau bahan-bahan dalam satu sisa berbahaya

PENGENDALIAN SISA MERBAHAYA

2. MENYERAHKAN KEPADA PIHAK SWASTA – Pelupusan Sisa Berjadual Bersepadu

Contohnya KUALITI ALAM SEKITAR yang terletak di Bukit Nanas Negeri Sembilan

3. Pengendalian Kaedah Physical-chemical Treatmant

Plants - Tapak pelupusan yg selamat dan Incinerator

4. Penguatkuasaan Akta dan Polisi -

​

AKTA KUALITI ALAM SEKELILING 1974 - Akta Kualiti Alam Sek (Sisa Berjadual)- EQA 1974(Pin.89)

• Di pantau oleh JAS, dibawah Kementerian Sains, Teknologi dan Alam Sekitar
• Pengeluar SB mesti maklum tentang kategori dan kuantiti sisa yang dihasilkan

​

BAGAIMANA UNTUK MENGURUSKAN BAHAN MENGANDUNGI SISA

• Satellite Accumulation Areas (SAA) (Kawasan Pengumpulan Satelit)
• Semua bekas sisa berbahaya mesti disimpan dalam satu kawasan pengumpulan satelit.
• Kawasan-kawasan pengumpulan satelit mesti dibina di kawasan di mana sisa telah dihasilkan dan di bawah kawalan langsung individu yang menghasilkan sisa.

​

KEADAAN BEKAS SISA BERBAHAYA

• Bekas mesti dalam keadaan baik,
• Tidak karat, lekuk, bocor, atau simpan sisa kimia di luar,
• Penutup/tudung bekas mesti bebas rekahan dan dengan ketat – tiada gabus, penyumbat,
• Bekas tidak boleh bocor jika songsang – termos, atau penutup tin

SEKIAN

TERIMA KASIH