1 of 34

หน่วยการเรียนรู้ที่ 2�ปรากฏการณ์ทางกายภาพของโลก

2 of 34

ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับโลก

3 of 34

โลกมีรูปทรงสัณฐานเกือบเป็นทรงกลม มีรัศมีเฉลี่ย 6,370 กิโลเมตร เส้นผ่านศูนย์กลางจากแนวขั้วโลกเหนือถึงขั้วโลกใต้ยาวประมาณ 12,714 กิโลเมตร และมีเส้นผ่านศูนย์กลางตามแนวเส้นศูนย์สูตรยาวประมาณ 12,756 กิโลเมตร มีเนื้อที่พื้นผิวประมาณ 525 ล้านตารางกิโลเมตร

รูปทรงสัณฐานของโลก

สัณฐานของโลก

4 of 34

ปรากฏการณ์ทางกายภาพของโลก

5 of 34

ธรณีภา ค (l i t h o s p h e r e)

ธ ร ณีภ า ค (l i th o s p h e r e) ส่วนของโลกที่เป็นของแข็ง ประกอบไป ด้ว ยหิน และ ดินชนิดต่าง ๆ ซึ่งห่อหุ้มโลก อยู่เ ป็น ผิว เปลือกโลก เป็นพื้นที่ที่มนุษย์ ใช้เป็นที่ อา ศัย และ ดำ เนิน กิจ กรรม ต่าง ๆ ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม

และวัฒนธรรม

6 of 34

โครงสร้างของโลก

• แก่นโลก (Core)

ประกอบด้วยแก่นโลกชั้นนอก (outer Core) และแก่นโลกชั้นใน (inner core) มีความยาวรัศมีประมาณ 3,475 กิโลเมตร ประกอบด้วยเหล็กและนิเกิลเป็นส่วนใหญ่ และเชื่อว่าความร้อนจากแก่นโลกทำให้เกิดการเคลื่อนตัวของแผ่นทวีป

7 of 34

โครงสร้างของโลก

มหาสมุทร

ทวีป

เนื้อโลก

แก่นโลก

เปลือกโลก

แก่นโลกชั้นใน

เนื้อโลกส่วนล่าง

แก่นโลกชั้นนอก

ฐานธรณีภาค

ธรณีภาค

เปลือกโลกภาคพื้นมหาสมุทร

เปลือกโลกภาคพื้นทวีป

สคลิปสำหรับครู

ธรณีภาค คือ ส่วนที่เป็นเปลือกโลกและเนื้อโลกชั้นบนสุด ประกอบด้วยหินและดินต่าง ๆ ซึ่งอยู่ในระดับลึกไม่เกิน 100 กิโลเมตรจากพื้นผิวโลก

ฐานธรณีภาค หรือเนื้อโลกส่วนบน คือ ส่วนของเนื้อโลกที่รองรับชั้นธรณีภาคให้อยู่ในภาวะสมดุล อยู่ในระดับลึก 100 – 350 กิโลเมตร�เป็นอาณาบริเวณที่มีการหลอมละลายของหินเนื้อโลกเป็นบางส่วน

8 of 34

• เปลือกโลก (crust)

เป็นส่วนที่เป็นของแข็งชั้นนอกสุดของโลก ประกอบด้วย 2 ชั้นย่อย คือ ชั้นไซอัล (sial) ซึ่งประกอบด้วยธาตุซิลิคอนและอลูมิเนียม โดยมีหินแกรนิตเป็นส่วนประกอบหลัก ซึ่งพบทั่วไปบริเวณเปลือกโลกส่วนที่เป็นทวีป และชั้นไซมา (sima) ประกอบด้วยธาตุซิลิคอนและแมกนีเซียม โดยมีหินบะซอลต์เป็นส่วนประกอบหลัก พบทั่วไปบริเวณเปลือกโลกที่เป็นพื้นสมุทรตอนล่างของเปลือกโลกส่วนที่เป็นทวีป

ชั้นหินไซอัล

ชั้นหินไซมา

9 of 34

• หิน

เปลือกโลกประกอบด้วยหินสำคัญ 3 กลุ่ม ได้แก่ หินอัคนี หินตะกอนหรือหินชั้น �และหินแปร

แผนภาพแสดงวัฏจักรของหิน

10 of 34

• ดิน

ส่วนประกอบของดิน

11 of 34

ปรากฏการณ์จากธรณีภาค

12 of 34

อัลเฟรด เวเกเนอร์ นักธรณีฟิสิกส์ชาวเยอรมัน ตั้งสมมติฐานว่า แต่เดิมโลกมีแผ่นดินกว้างใหญ่เพียงผืนเดียวเรียกว่า “พันเจีย” ส่วนมหาสมุทรทั้งหมดเรียกว่า “พันทาลัสซา” และ “ทะเลเททิส” ซึ่งต่อมาพันเจียได้แยกออกจากันกลายเป็นทวีปต่างๆ ดังเช่นปัจจุบัน

อัลเฟรด เวเกเนอร์

ทฤษฎีการเลื่อนไหลของทวีป

13 of 34

ภาพแสดงการเลื่อนไหลของของทวีปตามทฤษฎีของอัลเฟรด เวเกเนอร์

225 ล้านปีก่อน

135 ล้านปีก่อน

ปัจจุบัน

14 of 34

15 of 34

สคลิปสำหรับครู

การที่ภูเขาไฟปล่อยแก๊สหรือไอน้ำออกมานั้นไม่ได้เกิดพร้อมกับการปะทุของหินละลายที่เป็นของแข็งหรือของเหลว ส่วนใหญ่มักจะเกิดตอนช่วงปลายของการเกิดภูเขาไฟ ในหินละลายมักมีแก๊สปนอยู่ด้วยเหมือนน้ำโซดาที่มีแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์อัดอยู่ภายใต้ความดัน ดังนั้น เมื่อเปิดฝาออกแก๊สจะพุ่งเป็นฟองออกมา เพราะความดันลดลงอย่างรวดเร็ว หินหนืดก็เช่นเดียวกัน เมื่อถูกผลักดันให้ขึ้นมาถึงผิวโลก ความดันที่หินหนืดเคยได้รับกับที่ใหม่ต่างกันมาก จึงเกิดการปล่อยแก๊สออกมา ซึ่งแก๊สบางชนิดเป็นแก๊สพิษ ดังนั้น เมื่อเกิดการประทุสิ่งมีชีวิตอาจจะตายได้

16 of 34

การ เคลื่อนที่ข อง แผ่น เปลือกโลก (plate m o ti o n)

ลักษณะการเคลื่อนที่ของแผ่นเปลือกโลก 3 รูปแบบ

1. การเคลื่อนที่ของแผ่นเปลือกโลกแบบเคลื่อน แยกจากกัน

2. การเคลื่อนที่ของแผ่นเปลือกโลกแบบเคลื่อน เข้าหากัน

3. การเคลื่อนที่ของแผ่นเปลือกโลกแบบเคลื่อน ผ่านกัน

17 of 34

เปลือกโลกภาคพื้นมหาสมุทร

กับ

เปลือกโลกภาคพื้นมหาสมุทร

การเปลี่ยนแปลงของแผ่นธรณีภาคแบบเคลื่อนหากัน

เนื้อโลกชั้นบนสุด

เปลือกโลกภาคพื้นทวีป

เปลือกโลกภาคพื้นมหาสมุทร

เหวสมุทร

หมู่เกาะ

การเคลื่อนหากันระหว่าง

เนื้อโลกชั้นบนสุด

เนื้อโลกส่วนบน

18 of 34

สคลิปสำหรับครู

การที่ภูเขาไฟปล่อยแก๊สหรือไอน้ำออกมานั้นไม่ได้เกิดพร้อมกับการปะทุของหินละลายที่เป็นของแข็งหรือของเหลว ส่วนใหญ่มักจะเกิดตอนช่วงปลายของการเกิดภูเขาไฟ ในหินละลายมักมีแก๊สปนอยู่ด้วยเหมือนน้ำโซดาที่มีแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์อัดอยู่ภายใต้ความดัน ดังนั้น เมื่อเปิดฝาออกแก๊สจะพุ่งเป็นฟองออกมา เพราะความดันลดลงอย่างรวดเร็ว หินหนืดก็เช่นเดียวกัน เมื่อถูกผลักดันให้ขึ้นมาถึงผิวโลก ความดันที่หินหนืดเคยได้รับกับที่ใหม่ต่างกันมาก จึงเกิดการปล่อยแก๊สออกมา ซึ่งแก๊สบางชนิดเป็นแก๊สพิษ ดังนั้น เมื่อเกิดการประทุสิ่งมีชีวิตอาจจะตายได้

19 of 34

เปลือกโลกภาคพื้นทวีป

กับ

เปลือกโลกภาคพื้นทวีป

การเคลื่อนหากันระหว่าง

เนื้อโลกชั้นบนสุด

เนื้อโลกส่วนบน

เปลือกโลกภาคพื้นสมุทรโบราณ

เนื้อโลกชั้นบนสุด

เปลือกโลกภาคพื้นทวีป

เทือกเขา

ที่ราบสูง

เปลือกโลกภาคพื้นทวีป

การเปลี่ยนแปลงของแผ่นธรณีภาคแบบเคลื่อนหากัน

20 of 34

สคลิปสำหรับครู

การที่ภูเขาไฟปล่อยแก๊สหรือไอน้ำออกมานั้นไม่ได้เกิดพร้อมกับการปะทุของหินละลายที่เป็นของแข็งหรือของเหลว ส่วนใหญ่มักจะเกิดตอนช่วงปลายของการเกิดภูเขาไฟ ในหินละลายมักมีแก๊สปนอยู่ด้วยเหมือนน้ำโซดาที่มีแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์อัดอยู่ภายใต้ความดัน ดังนั้น เมื่อเปิดฝาออกแก๊สจะพุ่งเป็นฟองออกมา เพราะความดันลดลงอย่างรวดเร็ว หินหนืดก็เช่นเดียวกัน เมื่อถูกผลักดันให้ขึ้นมาถึงผิวโลก ความดันที่หินหนืดเคยได้รับกับที่ใหม่ต่างกันมาก จึงเกิดการปล่อยแก๊สออกมา ซึ่งแก๊สบางชนิดเป็นแก๊สพิษ ดังนั้น เมื่อเกิดการประทุสิ่งมีชีวิตอาจจะตายได้

21 of 34

สคลิปสำหรับครู

การที่ภูเขาไฟปล่อยแก๊สหรือไอน้ำออกมานั้นไม่ได้เกิดพร้อมกับการปะทุของหินละลายที่เป็นของแข็งหรือของเหลว ส่วนใหญ่มักจะเกิดตอนช่วงปลายของการเกิดภูเขาไฟ ในหินละลายมักมีแก๊สปนอยู่ด้วยเหมือนน้ำโซดาที่มีแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์อัดอยู่ภายใต้ความดัน ดังนั้น เมื่อเปิดฝาออกแก๊สจะพุ่งเป็นฟองออกมา เพราะความดันลดลงอย่างรวดเร็ว หินหนืดก็เช่นเดียวกัน เมื่อถูกผลักดันให้ขึ้นมาถึงผิวโลก ความดันที่หินหนืดเคยได้รับกับที่ใหม่ต่างกันมาก จึงเกิดการปล่อยแก๊สออกมา ซึ่งแก๊สบางชนิดเป็นแก๊สพิษ ดังนั้น เมื่อเกิดการประทุสิ่งมีชีวิตอาจจะตายได้

22 of 34

สคลิปสำหรับครู

การที่ภูเขาไฟปล่อยแก๊สหรือไอน้ำออกมานั้นไม่ได้เกิดพร้อมกับการปะทุของหินละลายที่เป็นของแข็งหรือของเหลว ส่วนใหญ่มักจะเกิดตอนช่วงปลายของการเกิดภูเขาไฟ ในหินละลายมักมีแก๊สปนอยู่ด้วยเหมือนน้ำโซดาที่มีแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์อัดอยู่ภายใต้ความดัน ดังนั้น เมื่อเปิดฝาออกแก๊สจะพุ่งเป็นฟองออกมา เพราะความดันลดลงอย่างรวดเร็ว หินหนืดก็เช่นเดียวกัน เมื่อถูกผลักดันให้ขึ้นมาถึงผิวโลก ความดันที่หินหนืดเคยได้รับกับที่ใหม่ต่างกันมาก จึงเกิดการปล่อยแก๊สออกมา ซึ่งแก๊สบางชนิดเป็นแก๊สพิษ ดังนั้น เมื่อเกิดการประทุสิ่งมีชีวิตอาจจะตายได้

23 of 34

การเคลื่อนหากันระหว่าง

กับ

เปลือกโลกภาคพื้นทวีป

เปลือกโลกภาคพื้นมหาสมุทร

เหวสมุทร

เนื้อโลกชั้นบนสุด

เนื้อโลกส่วนบน

เปลือกโลกภาคพื้นมหาสมุทร

เนื้อโลกชั้นบนสุด

เปลือกโลกภาคพื้นทวีป

การเปลี่ยนแปลงของแผ่นธรณีภาคแบบเคลื่อนหากัน

24 of 34

สคลิปสำหรับครู

การที่ภูเขาไฟปล่อยแก๊สหรือไอน้ำออกมานั้นไม่ได้เกิดพร้อมกับการปะทุของหินละลายที่เป็นของแข็งหรือของเหลว ส่วนใหญ่มักจะเกิดตอนช่วงปลายของการเกิดภูเขาไฟ ในหินละลายมักมีแก๊สปนอยู่ด้วยเหมือนน้ำโซดาที่มีแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์อัดอยู่ภายใต้ความดัน ดังนั้น เมื่อเปิดฝาออกแก๊สจะพุ่งเป็นฟองออกมา เพราะความดันลดลงอย่างรวดเร็ว หินหนืดก็เช่นเดียวกัน เมื่อถูกผลักดันให้ขึ้นมาถึงผิวโลก ความดันที่หินหนืดเคยได้รับกับที่ใหม่ต่างกันมาก จึงเกิดการปล่อยแก๊สออกมา ซึ่งแก๊สบางชนิดเป็นแก๊สพิษ ดังนั้น เมื่อเกิดการประทุสิ่งมีชีวิตอาจจะตายได้

25 of 34

เปลือกโลกภาคพื้นมหาสมุทร

กับ เปลือกโลกภาคพื้นมหาสมุทร

การเคลื่อนหากันระหว่าง

เปลือกโลกภาคพื้นทวีป

กับ เปลือกโลกภาคพื้นทวีป

การเคลื่อนหากันระหว่าง

เปลือกโลกภาคพื้นมหาสมุทร

กับ เปลือกโลกภาคพื้นทวีป

การเคลื่อนหากันระหว่าง

การเปลี่ยนแปลงของแผ่นธรณีภาคแบบเคลื่อนหากัน

26 of 34

การเคลื่อนที่ของแผ่นธรณีภาคแยกจากกัน

เปลือกโลกภาคพื้นมหาสมุทร

กับ

เปลือกโลกภาคพื้นมหาสมุทร

การเคลื่อนที่แยกจากกันระหว่าง

หินหลอมเหลวไหลขึ้นไป

ระหว่างแผ่นเปลือกโลก

เคลื่อนที่แยกจากกัน

เปลือกโลกภาคพื้นสมุทร

แมกมา

เทือกเขาแยกจากกันเกิดหินใหม่ในบริเวณนั้น

และแผ่นเปลือกโลกถูกผลักให้แยกจากกัน

ภูเขาไฟเกิดขึ้นใกล้แนวเทือกเขา

27 of 34

การเคลื่อนที่แยกจากกันระหว่าง

เปลือกโลกภาคพื้นทวีป

กับ

เปลือกโลกภาคพื้นทวีป

ภูเขาเลงไก

ภูเขาคิลิมันจาโร

หุบเขาทรุด

แมกมา

การเคลื่อนที่ของแผ่นธรณีภาคแยกจากกัน

28 of 34

สคลิปสำหรับครู

การที่ภูเขาไฟปล่อยแก๊สหรือไอน้ำออกมานั้นไม่ได้เกิดพร้อมกับการปะทุของหินละลายที่เป็นของแข็งหรือของเหลว ส่วนใหญ่มักจะเกิดตอนช่วงปลายของการเกิดภูเขาไฟ ในหินละลายมักมีแก๊สปนอยู่ด้วยเหมือนน้ำโซดาที่มีแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์อัดอยู่ภายใต้ความดัน ดังนั้น เมื่อเปิดฝาออกแก๊สจะพุ่งเป็นฟองออกมา เพราะความดันลดลงอย่างรวดเร็ว หินหนืดก็เช่นเดียวกัน เมื่อถูกผลักดันให้ขึ้นมาถึงผิวโลก ความดันที่หินหนืดเคยได้รับกับที่ใหม่ต่างกันมาก จึงเกิดการปล่อยแก๊สออกมา ซึ่งแก๊สบางชนิดเป็นแก๊สพิษ ดังนั้น เมื่อเกิดการประทุสิ่งมีชีวิตอาจจะตายได้

29 of 34

การเคลื่อนที่ผ่านกันระหว่าง

เปลือกโลกภาคพื้นมหาสมุทร

กับ

เปลือกโลกภาคพื้นมหาสมุทร

รอยเลื่อนตามแนวระดับ

เขตรอยแตก

การเคลื่อนที่ของแผ่นธรณีภาคตามแนวระดับ

สคลิปสำหรับครู

การเคลื่อนที่ของแผ่นธรณีภาคตามระดับ เป็นการเคลื่อนที่ของแผ่นเปลือกโลก 2 แผ่น สวนทางกันในแนวระนาบ อาจทำให้เกิดการสั่นสะเทือนหรือแผ่นดินไหวรุนแรง

และเกิดรอยเลื่อนตามแนวระดับขนาดใหญ่ เช่น ทำให้เทือกเขาแยกออกจากกัน พบมากในบริเวณที่เกิดการเคลื่อนที่ของเปลือกโลกภาคพื้นมหาสมุทร

30 of 34

การเคลื่อนที่ของแผ่นธรณีภาคตามแนวระดับ

การเคลื่อนที่ผ่านกันระหว่าง

เปลือกโลกภาคพื้นทวีป

กับ

เปลือกโลกภาคพื้นทวีป

หินใกล้ขอบแผ่นเปลือกโลกเกิดรอยเลื่อนและเอียง

แผ่นเปลือกโลกเคลื่อนที่ตามแนวระดับ ทำให้เกิดแผ่นดินไหว

31 of 34

สคลิปสำหรับครู

การที่ภูเขาไฟปล่อยแก๊สหรือไอน้ำออกมานั้นไม่ได้เกิดพร้อมกับการปะทุของหินละลายที่เป็นของแข็งหรือของเหลว ส่วนใหญ่มักจะเกิดตอนช่วงปลายของการเกิดภูเขาไฟ ในหินละลายมักมีแก๊สปนอยู่ด้วยเหมือนน้ำโซดาที่มีแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์อัดอยู่ภายใต้ความดัน ดังนั้น เมื่อเปิดฝาออกแก๊สจะพุ่งเป็นฟองออกมา เพราะความดันลดลงอย่างรวดเร็ว หินหนืดก็เช่นเดียวกัน เมื่อถูกผลักดันให้ขึ้นมาถึงผิวโลก ความดันที่หินหนืดเคยได้รับกับที่ใหม่ต่างกันมาก จึงเกิดการปล่อยแก๊สออกมา ซึ่งแก๊สบางชนิดเป็นแก๊สพิษ ดังนั้น เมื่อเกิดการประทุสิ่งมีชีวิตอาจจะตายได้

32 of 34

แผนที่แสดงแผ่นเปลือกโลกสำคัญ

ขอบเขตแผ่นเปลือกโลก

รอยแยกใต้พื้นมหาสมุทร

ร่องลึกก้นสมุทร

ทิศทางการเคลื่อนที่

ทิศทางการมุดตัว

เขตรอยเลื่อนชนกัน

เขตรอยเลื่อนตามแนวระดับ

33 of 34

แผนที่แสดงการกระจายของขนาดแผ่นดินไหวของโลก

สังเกตได้ว่าแผ่นดินไหวจะเกิดตามแนวรอยต่อของแผ่นเปลือกโลก โดยเฉพาะรอบแผ่นเปลือกโลกแปซิฟิก หรือ วงแหวนแห่งไฟ

รอยเลื่อนแซนแอนเดรียส รัฐแคลิฟอร์เนีย

สหรัฐอเมริกา เป็นรอยเลื่อนขนาดใหญ่

ที่มีพลังมากและมีโอกาสเกิดแผ่นดินไหวรุนแรง

สคลิปสำหรับครู

แนวการเกิดภูเขาไฟที่สำคัญมีอยู่ 5 แนว ดังนี้�
แนวรอบมหาสมุทรแปซิฟิก เช่น ภูเขาไฟฟุจิ ประเทศญี่ปุ่น�
แนวเทือกเขาแอล์ป-หิมาลัย เช่น ภูเขาไฟเอตนา ภูเขาไฟเวซูเวียส ภูเขาไฟสตรอมโบลี ประเทศอิตาลี�
แนวเทือกเขาแอฟริกาตะวันออก เช่น ภูเขาคิลิมันจาโร เป็นภูเขาไฟที่สูงที่สุดในโลก อยู่ในประเทศแทนซาเนียใกล้เขตแดนประเทศเคนยา�
แนวเอเชียตะวันออกเฉียงใต้-มหาสมุทรอินเดีย เช่น ภูเขาไฟกรากะตัว ประเทศอินโดนีเซีย อยู่ระหว่างเกาะชวาและเกาะสุมาตรา�
แนวมหาสมุทรแอตแลนติก เช่น ภูเขาไฟลากี ประเทศไอซ์แลนด์

34 of 34

สคลิปสำหรับครู

การที่ภูเขาไฟปล่อยแก๊สหรือไอน้ำออกมานั้นไม่ได้เกิดพร้อมกับการปะทุของหินละลายที่เป็นของแข็งหรือของเหลว ส่วนใหญ่มักจะเกิดตอนช่วงปลายของการเกิดภูเขาไฟ ในหินละลายมักมีแก๊สปนอยู่ด้วยเหมือนน้ำโซดาที่มีแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์อัดอยู่ภายใต้ความดัน ดังนั้น เมื่อเปิดฝาออกแก๊สจะพุ่งเป็นฟองออกมา เพราะความดันลดลงอย่างรวดเร็ว หินหนืดก็เช่นเดียวกัน เมื่อถูกผลักดันให้ขึ้นมาถึงผิวโลก ความดันที่หินหนืดเคยได้รับกับที่ใหม่ต่างกันมาก จึงเกิดการปล่อยแก๊สออกมา ซึ่งแก๊สบางชนิดเป็นแก๊สพิษ ดังนั้น เมื่อเกิดการประทุสิ่งมีชีวิตอาจจะตายได้