Тақырыптық карталар және оларды қосымша сипаттайтын элементтер

7-сынып География | Оқу мақсаты: Географиялық карталардың түрлері мен ерекшеліктерін меңгеру.

Географиялық карта дегеніміз не?

Анықтамасы: Жер бетінің немесе басқа аспан денелерінің математикалық әдістер арқылы кішірейтіліп түсірілген кескіні.

Негізгі қасиеттері:

Масштаб

Картографиялық проекция

Жазықтықтағы кескін

Карталардың жіктелуі: Мазмұнына қарай

Жалпы географиялық (физикалық) карталар

Жер бедері, климат, өсімдіктер жамылғысын көрсетеді

Тақырыптық карталар

Бір немесе екі-үш құбылысты бөлінісінде көрсетеді

Арнаулы және кешенді карталар

Ерекше мақсаттар үшін құрастырылған

Қамтитын аумағы мен масштабына қарай жіктелуі

Аумағы бойынша

• Дүниежүзілік карталар
• Материктік карталар
• Мұхиттық карталар
• Жекелеген елдер мен аймақтық карталар

Масштабы бойынша

• Ірі масштабты (топографиялық) – 1:100 000 дейін
• Орта масштабты – 1:100 000 – 1:1 000 000
• Ұсақ масштабты – 1:1 000 000-ден артық

Тақырыптық картаның негізгі элементтері – 1-бөлім

Картографиялық кескіндер

• Жер бедері
• Гидрография (өзендер, көлдер, теңіздер)
• Өсімдіктер жамылғысы
• Елді мекендер

Математикалық негіз

• Геодезиялық негіз
• Картографиялық проекция
• Масштаб

Тақырыптық картаның негізгі элементтері – 2-бөлім

Шартты белгілер және легенда

Картаның аты және авторы, анықтамалық мәліметтер (координаттар, сетка)

Карта-кесінділер

Ерекше аймақтарды немесе ұсақ-ірі масштабтағы үзінділерді жеке көрсету

Профиль және диаграммалар

Рельеф немесе климат деректерін графикалық түрде көрсету

Түсіндіру мәтіндері

Картаны дұрыс оқуға көмектесетін қосымша жазбалар мен аңдатпалар

Тақырыптық карталардың екі үлкен тобы

Табиғат құбылыстары карталары

• Физикалық-географиялық карталар
• Климат карталары
• Топографиялық карталар
• Геологиялық карталар

Қоғамдық құбылыстар карталары

• Әлеуметтік-экономикалық карталар
• Халықтың тығыздығы карталары
• Өндіріс карталары
• Саяси карталар

Бекіту сұрақтары мен жауаптары – 1-бөлім

1

Сұрақ: Географиялық карталар мазмұнына қарай қандай түрлерге бөлінеді?

Жауабы: Жалпы географиялық, тақырыптық, арнаулы және кешенді карталар.

2

Сұрақ: Картаның математикалық негізіне нелер жатады?

Жауабы: Геодезиялық негіз, картографиялық проекция және масштаб.

Бекіту сұрақтары мен жауаптары – 2-бөлім

1

Тақырыптық карталар қандай екі үлкен топқа бөлінеді?

Жауабы: Табиғат құбылыстары карталары және қоғамдық құбылыстар карталары.

2

Картадағы шартты белгілер мен профильдер қай элементтерге жатады?

Жауабы: Шартты белгілер – қосымша элементтерге, ал профильдер – қосымша мәліметтерге жатады.

Қорытынды

Тақырыптық карталар – географиялық ақпаратты түсіндіру құралы

Карталар математикалық негіз, картографиялық кескіндер және қосымша элементтерден құрылады

Мазмұнына, аумағына және масштабына қарай әртүрлі түрлерге бөлінеді

Табиғат және қоғамдық құбылыстарды бейнелейтін карталар деп екі топқа жіктеледі

Географиялық білімді меңгеру үшін маңызды оқу құралы