به نام خدا

​

كارگاه آموزشی سنجش و اندازه گیری پیشرفت تحصیلی دانشجویان

رحیم بدری، دکترای روانشناسی، استاد دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه تبریز

مساله یا مشکل

• همکاران محترم چند دقیقه تامل نموده وبیان نمایند که اساتید دانشگاه به هنگام یک فعالیت آموزشی تلاش دارند شرایط کدام یادگیری ها را در دانشجویان خود بوجود بیاورند بعبارت دیگر دانشجویان از اساتید خود چه موضوعات یا محتوی هایی را یاد می گیرند؟ لطفا آنها را فهرست نمایید؟
• دربین فهرست مذکور کدام یک را مهم تر از بقیه می دانید به این معنا که اگر چنانچه آن را انتخاب نماییم بقیه نیز در ذیل آن حاصل خواهد شد؟ دلایل خود تان را بیان کنید؟

​

Domains of learning

• concepts
• processes
• applications
• attitudes
• creativity
• nature of science

قلمرو های مختلف یادگیری

• مفاهیم
• فرایندها
• کاربردها
• نگرش ها
• خلاقیت
• ماهیت علم

​

concepts

• - facts
• - laws
• -Principle
• -theories
• - Internalized knowledge

مفاهیم

• حقایق
• قوانین
• اصول
• تئوری ها
• دانش درونی شده

processes

• Observing
• Classifying, grouping and organizing
• Using numbers and quantifying
• Measuring
• Communicating
• Inferring
• Predicting
• Controlling variable
• Interpreting data
• Formulating hypothesis
• Defining operationally
• experimenting

​

فرایند ها

• مشاهده
• طبقه بندی، گروه بندی وسازمان دادن
• کمی ساختن
• اندازه گیری
• ارتباط دادن
• استنباط
• پیش بینی
• کنترل کردن
• فرموله کردن فرضیه
• تعریف عملیاتی
• آزمایش کردن

Dimensions of Application domain

• Use of critical thinking
• Use of open- ended questions
• Use of scientific process in solving problems
• Abilities to make intradisciplinary connections
• Abilities to make interdisciplinary connections
• Decision making to personal health, nutrition and life style
• Understanding and evaluation of mass media reports on scientific development

​

ابعاد مختلف کاربرد

• استفاده از تفکر انتقادی
• استفاده از سئوالات باز پاسخ
• حل مساله
• توانایی برای ایجاد ارتباطات درون رشته ای
• توانایی برای ایجاد ارتباطات بین رشته ای
• تصمیم گیری در زمینه سلامت خود
• فهم وارزیابی رسانه های گروهی
• کاربرد مفاهیم علمی در مسایل تکنولوژیکی

​

attitude

• Interest in science
• Attitude toward scientists
• Attitude toward social responsibility in science
• Open-minded
• Honesty
• skepticism

نگرش

• علاقه نسبت به علم
• علاقه نسبت به دانشمندان
• نگرش نسبت به مسئولیت اجتماعی در علم
• ذهن باز
• صداقت
• شک و تردید علمی

creativity

• Divergent thinking
• Consideration of alternative viewpoints
• Generations of unusual ideas
• Generations of metaphors
• Novelty
• Designing devices and machines

ابعاد مختلف خلاقیت

• تفکر واگرا
• بررسی دیدگاه های مختلف
• تولید ایده های نامتعارف
• ایجاد استعاره ها
• نوآوری
• طراحی

Nature of science

• The methodologies used in scientific research
• The history of scientific ideas
• Science is man- made explanation
• Scientific knowledge can be changed, shifted
• The competitive and collaborative sides of scientific research

ابعاد قلمرو ماهیت علم

• روش علمی استفاده شده
• تاریخ ایده های علمی
• دانش تبیین تولید شده انسان برای واقعیات
• قابلیت تغییر دانش علمی
• ماهیت رقابتی وهمکاری فعالیت های علمی

​

​

​

​

رویکرد های ارزشیابی متناسب با قلمرو های ششگانه

• استفاده از رویکرد ارزشیابی چندگانه ظرفیت ترسیم یک نیمرخ نسبتا کاملی از یادگیری وفهم فراگیر را فراهم می نماید. این رویکرد کل فراگیر را در نظر می گیرد. اگرچه آزمون های مدادکاغذی ممکن است در سنجیدن دانش ومعلومات، حقایق معتبر باشند، آنها فاقد اعتبار کافی در سنجیدن سطوح عالی فرایند های ذهنی، مهارت های پژوهش، استدلال علمی، نگرش علمی، خلاقیت هستند.

مساله یا مشکل

• همکاران محترم همان طور که ملاحظه فرمودید ما تلاش داریم شرایط یادگیری دانشجویان در حوزه های ششگانه(مفاهیم، فرایندها، کاربرد، خلاقیت، نگرش ها وماهیت دانش)را فراهم نماییم حال مساله ای که مطرح است این است که:
• 1- آیا روش هایی که ما در حال حاضر برای ارزشیابی استفاده می کنیم این قلمرو ها را اندازه گیری می کند؟
• 2-برای ارزشیابی بهتر این قلمرو ها کدام روش ها را پیشنهاد می کنید؟

اصطلاحات:

​

​

1.MEASURMENT

2.TEST - TESTING

3.ASSESSMENT

4.EVALUATION

تعريف اندازه گيري:

• در اندازه گيري، ويژگيها يا صفات اشياء و افراد تعيين ميگردند و مقدار آن ويژگيها يا صفات به صورت عدد يا رقم گزارش مي شود .
• بنابراين ، ميتوان گفت : اندازه گيري عبارت است از فرايندي كه تعيين ميكند يك شخص يا يك شيء چه مقدار از يك ويژگي بر خوردار است .

​

تعریف اندازه گیری

آزمون TEST

​

• براي اندازه گيري ويژگيها ي مختلف اشياء و افراد از وسايل مختلفي استفاده مي شود .
• ويژگيها يا صفات رواني مانند هوش ، خلاقيت ، انگيزش ، نگرش ، يادگيري و مانند اينها را بايد بطور غير مستقيم اندازه گيري كرد ، معمولترين وسيله اندازه گيري ويژگيها يا صفات رواني آزمون است .
• بنابرين آزمون وسيله يا روش نظامدار(سيستماتيك) براي اندازه گيري نمونه اي از رفتار است

​

تست

آزمودن TESTING

• بنا به تعريف ، وقتي كه براي اندازه گيري يكي از ويژگيهاي رواني يا تربيتي يك فرد يا گروهي از افراد از آزمون استفاده ميشود به اين عمل يا فعاليت آزمودن مي گويند .

​

سنجش

​

• زماني كه در اندازه گيري ، به جاي آزمون يا علاوه بر آن ، وسايل ديگري بكار مي روند به آن سنجش مي گويند .

​

سنجش

ادامه

تعريف ارزشيابي EVALUATION

​

• اصطلاح ارزشيابي يا ارزيابي به طور ساده به تعيين ارزش براي هر چيزي يا داوري ارزشي كردن گفته مي شود .
• . ارزشيابي به يك فرايند نظامدار (سيستماتيك) براي جمع آوري ، تحليل ، و تفسير اطلاعات گفته مي شود به اين منظور كه تعيين شود آيا هدفهاي مورد نظر تحقق يافته اند يا در حال تحقق يافتن هستند و به چه ميزاني .

​

ادامه

ادامه

انواع ارزشیابی

ارزشیای دانشجویان

ارزشیابی پیشرفت تحصیلی

دو اقدام اساسی

هدف های رفتاری

اجزای اهداف رفتاری

طبقه بندی اهداف آموزشی

اهداف شناختی

سلسله مراتب اهداف شناختی

اهداف حوزه عاطفی

طبقات حوزه عاطفی

حوزه روانی- حرکتی

طبقات حوزه روانی حرکتی

جدول مشخصات آزمون

انواع روش های سنجش قلمرو های چندگانه یادگیری دانشجویان

• استفاده از آزمون های کتبی (یادگیری حوزه دانش ومفاهیم وبخشی از فرایند های ذهنی وویژگی های عاطفی و نگرشی)

​

• استفاده از آزمون های عملکردی(سنجش فراورده ها وفرایند های یادگیری به طور مستقیم)

انواع آزمونهاي كتبي مرسوم:مداد کاغذی

1-تشريحي(انشايي) يا بازپاسخ

الف- گسترده پاسخ

ب – محدود پاسخ

2-کوتاه پاسخ

​

3-3- عيني يا بسته پاسخ

الف- چند گزينه اي

ب- جور كردني

ج- صحيح و غلط

انواع آزمون های کتبی

آزمون های کوته پاسخ

آزمون پیشرفت تحصیلی عینی

خطا های ارزیابان

• 1- اثر اطلاعاتی که به عملکرد های قبلی دانشجویان مربوط می شود.
• 2- اثرات اطلاعاتی که به موقعیت تحصیلی دانشجویان مربوط می شود.
• 3- اثرات اطلاعاتی که به طبقه اجتماعی- اقتصادی دانشجویان مربوط می شود.
• 4- اثرات اطلاعاتی که به منشأ قومی دانشجو مربوط می شود.

تبیین این نوع از خطاها

• زمانی که در باره صاحبان فرضی اوراق اطلاعات متفاوتی در اختیار ارزشیاب ها گذاشته می شود، به صورت های متفاوتی ارزشیابی می گردند.
• اثر همسان سازی (نا هماهنگی شناختی):اطلاعات اولیه انتظاراتی را برای ارزشیاب به وجود می آورد، این انتظارات موجب می شود تا ارزشیاب به عناصر یکسان توجه نکند، به دنبال شاخص های یکسان نمی رود و شاخص های یکسانی را جمع آوری نمی کند.

خطاهای مربوط به تسلسل اوراق

• رفتار ارزشیابی در زمان جریان دارد. وقتی اوراق را تصحیح می نمایند آنها را یکی پس از دیگری می خوانند، همچنین بیانات شفاهی را ارزشیابی می کنند، آنها را یکی پس از دیگری گوش می دهند، بعلاوه، کسب اطلاع در باره یک بازده معین (کتبی یا شفاهی) با نظم معینی انجام می گیرد، بنابرین رفتار ارزشیابی دارای جنبه های تسلسلی است. ثانیاً رفتار ارزشیابی با اتخاذ تصمیم خاتمه می یابد پس ممکن است ارزشیاب در چگونگی جمع آوری شاخص ها و چگونگی بررسی آنها دچار خطا شود.

اثرات نظم

• در خواندن اوراق یا شنیدن بیانات، عمل ارزشیابی به تعدادی اعمال- فرعی تجزیه می شود که با نظم معینی انجام می گیرند، این نظم اجباری اثرات مخصوصی را به دنبال می آورد.
• ا اثر جای اوراق در میان دسته اوراق: تحقیقات نشان می دهد ارزشیاب ها تمایل دارند به اوراق نیمه اول نمرات بیشتری بدهند.
• اما ورقه اول استثناء است.
• تبیین آن بر اساس سهل گیری ارزشیاب ها در اوایل و سخت گیری تدریجی آنها است.

اثر لنگر

• اثر موقعیت اوراق نسبت به یکدیگر: زمانی که یک ورقه معین پس از یک ورقه ضعیف قرار می گیرد نمره بیشتری دریافت می کند و زمانی که پس از یک ورقه خوب قرار می گیرد نمره کمتری به دست می آورد.
• در روانشناسی ادراک، لنگر عبارت از استثنایی ترین ارتباط بین یک شی و یک طبقه پاسخ. این همان چیزی است که در ارزشیابی اوراق اتفاق می افتد. در سایه این نوع لنگر گاه ها عمل ارزشیابی گسترش می یابد و به تدریج به یک قضاوت تطبیقی تبدیل می شود. به همین دلیل اگر کار مقایسه در اثر دخالت یک ورقه خارج از سری، یعنی یک لنگرگاه تازه مختل شود، همه مقیاس ها جابجا می شود.

​

روش های کاهش خطاها

• روش های تعدیلی بعد از تصحیح:
• 1- میزان کردن میانگین ها
• 2- استاندارد کردن نمرات
• 3- روش چند تصحیحی
• روش های تعدیلی قبل از تصحیح
• 1- انتخاب مقیاس نمره گذاری: یک مقیاس 5 درجه ای بهتر از یک مقیاس 20 درجه ای پاسخگوی حساسیت و اعتبار واقعی نمره ها باشد.
• 2- استفاده از بارم خارجی
• 3- مشورت بین ارزشیاب ها
• 4- تغییر نظام سنتی امتحانات: ارزشیابی فرایندی و مستمر

​

اهمیت ارزشیابی عملکردی:در سال های اخیر ارزشیابی عملکردی بیشتر مورد توجه است

• پیشرفت های تازه روانشناسی شناختی وتاکید آنها بر پرورش فرایند های عالی تفکر موجب این باور عمومی شده است که آزمونهای مدادکاغذی قادر به سنجش این مهارت هانیست.
• نظریه های شناختی جدید توجه معطوف براین است که چگونه یادگیرندگان دانش را تفسیر می کنند و به کار می گیرند تامسایل پیجیده را حل کنند این گونه مهارت ها با آزمون های عینی قابل اندازه گیری نیست.
• آزمون های سنتی مهارت هایی را می سنجند که در دنیای واقعی مانند ندارند(سئوال هایی را پاسخ می دهند که هرگز با آنها روبرو نخواهند شد، از آنان خواسته می شود تا این کار ها را به تنهایی انجام دهند، بدون اتکاءبه هیچ نوع ابزاری و هیچ منبعی ودر شرایط کاملا محدود زمانی، زندگی واقعی اصلا شبیه اینها نیست) .

​

تعریف آزمون های عملکردی

• در آزمون های عملکردی فرایند ها وفراورده های یادگیری فراگیران به طور مستقیم اندازه گیری می شود.
• آزمون های عملکردی با فرایند یا شیوه اجرا، فراورده یا محصول کار ویا ترکیبی از این دو سروکار دارند.
• بعضی از عملکرد ها به محصولات یا فراورده های ملموس وعینی نمی انجامندمانند کار کردن با وسایل آزمایشگاهی، سخنرانی کردن، نواختن آلات موسیقی و انجام دادن فعالیت های ورزشی. این گونه فعالیت ها را باید ضمن انجام دادن سنجش کنیم ولذا با شیوه اجرا سرو کار داریم.
• در بعضی زمینه های عملکردی دیگر، محصول یا فراورده مورد تاکید است. در ارزشیابی از مقاله تحقیقی، داستان، انشاء شعر ونقاشی بیشتر فراورده مورد توجه وارزشیابی قرار می گیرد.بعبارت دیگر آنچه تولید می شود بیشتر اهمیت دارد تا فرایند تولید آن. در بسیاری از موارد هم فرایند وهم فرآورده هر دو به عنوان جنبه های مهم عملکرد سنجش می شوند.برای مثال مهارت عیب یابی و تعمیر یک تلوزیون معمولا در آغاز دوره یادگیری بیشتر فرایند کار مورد تاکید قرار می گیرد ودر مراحل پیشرفته ترمحصول کار مورد تاکید است.

انواع روش های سنجش عملكردي:

1. آزمون كتبي عملكردي
2. پوشه کار(پورت فولیو)
3. استفاده از مشاهده
4. انجام عملكرد در موقيتهاي شبيه سازي شده (شبیه سازی شده)
5. آزمون شناسايي
6. نمونه كار
7. ترسیم نقشه مفهومی
8. بارش مغزی
9. مصاحبه بالینی
10. دفتر وقایع روزانه

​

آزمون کتبی عملکردی

• آزمون های کتبی عملکردی عمدتا برکاربست دانش و مهارت در موقعیت های عملی یا شبیه سازی شده با موقعیت های عملی مورد تاکید می شود.در این گونه آزمو نهای عملکردی یا بازده های پایانی یادگیری سنجش می شوند یا مراحل میانی عملکردی که برای رسیدن به بازده های مطلوب پایانی ضروری هستند برای مثال دانشجو یک نقشه آب وهوایی، یک نمودار ستونی، طرح لباس، یک داستان کوتاه، نقشه یک آزمایش علمی را رارائه کند.مهارت تشخیص وتجویز دارو برای یک بیمار فرضی نمونه دیگری از آزمونهای کتبی عملکردی است.

portfolio پوشه کار

• منظور از پوشه کارمجموعه ای از کار های یادگیرنده است که کوشش، پیشرفت و موفقیت تحصیلی او را در یک زمینه خاص نشان می دهد.
• مجموعه ای طرح ریزی شده و هدفمند از مدارک و شواهدی است که چگونگی پیشرفت یاد گیرنده و گام هایی را که برای رسیدن به آن برداشته است شامل می شود.

هدف های تهیه پوشه کار

• استفاده از:
• کارپوشه برای آموزش
• سنجش
• فارغ التحصیل شدن
• نشان دادن موفقیت ها و رشد
• نمایش دادن کارها

​

​

محتوای پوشه کار

• کار های انجام شده
• کار های تهیه شده
• اظهار نظر های دیگران
• تولیدات فراگیر
• خودسنجی ها
• حل مسایل
• نامه ها
• مقالات تحقیقی
• داده های نگرشی
• نتایج آزمون ها

مشاهده

• اساتید معمولا دانشجویان را در کلاس مشاهده می کنند واین مشاهدات یک روشی است برای ارزشیابی توانایی آنها.ارزشیابی مشاهده ای تصویر جامعی از مشارکت فراگیران در کلاس را ارائه می کند. برای مشاهدات باید از چک لیست استفاده کرد.

انجام عملکرد در موقعیت های شبیه سازی شده

• در آزمون شبیه سازی از یادگیرنده خواسته می شود تا در یک موقعیت شبیه سازی شده یا مصنوعی یا خیالی همان اعمالی را انجام دهد که در موقعیت واقعی ضروری هستند.در تربیت بدنی مشت زدن به طور خیالی یا انجام حرکات شنا در بیرون آب، در درس های علوم وفعالیت های مهندسی کار در آزمایشگاه و کارگاه به صورت عملکرد درشغل واقعی شبیه سازی شده هستند.

آزمون شناسایی Identification Test

• منظور از آزمون شناسایی روشی است برای سنجش توانایی یادگیرنده در تشخیص ویژگی ها، محاسن، معایب و موارد استفاده امور مختلف. این آزمون در آموزش صنعتی، علوم زیستی وهم در سایر رشته های علمی استفاده می شود.
• از یادگیرنده می توان خواست تا یک ابزار یا دستگاه را شناسایی نماید وکارش را توصیف کند. در موقعیت های دیگر می توان یادگیرنده را با مشکلی مواجه ساخت و از او خواست تا ابزار ها ، وسایل و شیوه های عملی رفع مشکل را شناسایی کند.

work sample نمونه کار

• در روش نمونه کار از یادگیرنده خواسته می شود تا اعمالی را انجام دهد که معرف عملکرد واقعی مورد سنجش هستند. برای مثال در درس ترجمه می توان از دانشجویان خواست تا متنی را از یک زبان به زبانی دیگر ترجمه کننددر درس مهارت های فنی از کارآموز می توان خواست تا وسیله ای را تعمیر کنند.

concept map نقشه مفهومی

• یک نقشه مفهومی نمایش تصویری دو بعدی فراگیران از برخی قلمرو های علمی است.ترسیم نقشه مفهومی را می توان به همراه سئوالات باز پاسخ استفاده کرد. در چنین صورتی شواهد لازم در باره درک و فهم فراگیران به دست می آید.

بارش مغزیbrain storming

• به عنوان یک استراتژی پیش از ارزشیابی برای تعیین اینکه چه چیزی در باره موضوع می دانند استفاده شود. لذا ابتدا از آنها خواسته می شود آنچه را که در باره موضوع می دانند بنویسند.

مصاحبه بالینی

• در این روش فرایند تفکر در یک موقعیت واقعی عملی مورد ارزیابی قرار می گیرد. از طریق دستکاری موقعیت جریان استدلال مورد ارزیابی قرار می گیرد.

دفتر وقایع روزانه

• یک مجموعه از دفتر خاطرات روزانه از نوشته های فراگیران است که احساسات او نسبت به فعالیت ها یا آنچه که امروز یادگرفته است را نشان می دهد این روش می تواند بعد نگرشی فراگیران نسبت به آموخته ها را نشان دهد.

روش هاي سنجش مشاهده اي �

• فهرست وارسيCheck list ( در آن بود و نبود ويژگي يا رفتار مورد نظر ثبت مي شود )
• مقياس درجه بندي Rating scale ( در آن كيفيت رفتار يا ويژگي مورد نظر مورد ارزشيابي قرار مي گيرد )
• واقعه نگاري Recording ( توصيف واقعي از رويدادها و اتفاقات معني داري كه در نتيجه مشاهده عملكرد دانشجو بدست مي آيد، ثبت مي شود )

​

​

​

​

​

​

​

​

ارزشيابي آموزشي:

• سنجش عملكرد يادگيرندگان و مقايسه نتايج حاصل با هدفهاي آموزشي از پيش تعيين شده، به منظور تصميم گيري در اين باره كه آيا فعاليتهاي آموزشي معلم و كوششهاي يادگيري دانش آموزان به نتايج مطلوب انجاميده اند و به چه ميزاني
• دو اقدام اساسي:

1- تعيين هدفهاي آموزشي

2- سنجش يا اندازه گيري عملكرد يادگيرندگان