YARALANMALARDA İLK YARDIM

Sunum Planı

• Baş, boyun ve omurga yaralanmaları
• Göğüs yaralanmaları
• Karın yaralanmaları
• Ezilme yaralanmaları
• Diş kopmaları
• Dikkat edilmesi gereken hususlar
• Özet

​

Baş, Boyun Ve Omurga Yaralanmaları�Genel Bilgiler

• Baş, boyun ve omurga yaralanmaları ciddi yaralanmalardır.
• Doğru bir şekilde ilk yardım uygulanmadığında, küçük gibi görünen yaralanmalar dahi hayatı tehdit edebilir.
• Baş yaralanmaları;
• Saçlı deri
• Kafatası ve
• Yüz yaralanmalarını içerir.
• Baş yaralanması olan kişide omurilik yaralanması (boyun ve omurga yaralanmaları) da olabilir.

Baş, Boyun Ve Omurga Yaralanmaları�Baş Yaralanmaları

• Saçlı deri: Birkaç özelliği nedeni ile yaralanmaları önem arz eder:
• Birincisi: Saçlı derinin kafatası yüzeyi üzerinde kolaylıkla yer değiştirebilmesidir.
• İkincisi: Saçlı derinin herhangi bir darbe sonucu kolayca kafatası yüzeyinden ayrılabilmesidir.
• Üçüncüsü: Bol miktarda kanayabilmesi ve yaralıyı şoka dahi sokabilme özelliğidir.

Baş, Boyun Ve Omurga Yaralanmaları�Baş Yaralanmaları

• Kafatası kırıkları:
• Kafatası yaralanmaları genellikle kırıklar ile sonuçlanır. Ancak kırıktan daha önemlisi beyin hasarının olup olmadığıdır. Bu nedenle beyin hasarı belirti ve bulguları açısından her yaralı değerlendirilmelidir.
• Yüz yaralanmaları:
• Yüz yaralanmaları ağız ve burun bölgesinde ise, başta solunum olmak üzere duyu organlarını etkileyebilir ve geri dönüşümsüz hasarlanmalara neden olabilir.

Baş, Boyun Ve Omurga Yaralanmaları�Baş Yaralanmaları – Belirti Ve Bulgular

• Saçlı deri veya yüzde yara, şişlik ve kanamalar
• Baş ağrısı
• Baş dönmesi
• Bilinç değişikliği
• Yer ve zaman algısında bozulma
• Hafıza kaybı
• Bulantı, kusma
• Burun veya kulaktan kanama
• Kafatasında şekil bozukluğu
• Kulak arkası ve göz kürelerinde renk değişikliği ve/veya morarma
• Göz bebeklerinin büyüklüğünde eşitsizlik
• Koma

Baş, Boyun Ve Omurga Yaralanmaları�Baş Yaralanmaları – İlk Yardım

• Yaralının bilincini kontrol edin.
• 112 acil yardım numarasını arayın ya da aratın.
• Yaşamsal bulguları kontrol edin.
• Yaralının havayolu açıklığını sağlayın.

• Yaralının bilinci açıksa;
• Omurga yaralanma şüphesi yoksa yaralıyı sırt üstü rahat edebileceği bir pozisyonda baş ve omuzlarını hafif yükselterek yatırın.
• Yaralıda baş yaralanması olduğunda kusma meydana gelebilir. Kusma durumda baş-boyun ve omurgayı aynı hizada tutarak yaralıyı yan çevirin ve kusmuğun havayollarına kaçmasını önleyin.

Baş, Boyun Ve Omurga Yaralanmaları�Baş Yaralanmaları – İlk Yardım

• Yaralının bilinci kapalı ancak solunumu varsa;
• Baş yaralanmasına boyun yaralanmasının da eşlik edebileceğini unutmayın.
• Baş ve boynu hareket ettirmeden dikkatlice destekleyerek ve çevirme esnasında baş-boyun ve omurgayı aynı hizada tutarak yaralıyı yan çevirin.

Baş, Boyun Ve Omurga Yaralanmaları�Baş Yaralanmaları – İlk Yardım

• Havayolu açıklığını sağlarken yüz kırıkları olan kemiklere kuvvet uygulamaktan kaçının.
• Dış kanama varsa kanama noktasına doğrudan bası uygulayın.
• Saçlı deriden kanamalarda doğrudan bası uygularken kafatası kemik kırığı riskinden dolayı aşırı kuvvet uygulamayın.
• Kulaktan kan veya sıvı geliyorsa temiz bir bezi kulak üzerine hafifçe sabitleyin, mümkünse yaralıyı kan veya sıvı gelen kulak tarafına çevirin.

Baş, Boyun Ve Omurga Yaralanmaları�Boyun Ve Omurga Yaralanmaları

• Omurga yaralanmaları etkilenen bölgeye göre kalıcı sakatlıklara ve ölüme neden olabileceği için son derece önemlidir.
• En çok zarar, bel ve boyun bölgesinde meydana gelir ve çok ağrılıdır.

​

• Belirti ve bulgular:
• Boyun ve omurga bölgesinde ağrı
• Boyun ve omurga bölgesinde hassasiyet
• Yaralanma bölgesinin aşağısında duyuda azalma veya duyu kaybı
• El ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma ve his kaybı
• Yaralanma bölgesinin aşağısında kuvvet azalması veya kaybı

Baş, Boyun Ve Omurga Yaralanmaları�Boyun Ve Omurga Yaralanmaları – İlk Yardım

• Yaralının bilincini kontrol edin.
• 112 acil yardım numarasını arayın ya da aratın.
• Yaşamsal bulguları kontrol edin.
• Yaralının havayolu açıklığını sağlayın.

Baş, Boyun Ve Omurga Yaralanmaları�Boyun Ve Omurga Yaralanmaları – İlk Yardım

• Yaralının bilinci açıksa;
• Yaralıyı bulduğunuz pozisyonda sabit tutun, sadece tehlike anında hareket ettirin.
• Yaralıyı tekrar değerlendirin ve hareket etmemesini söyleyin.
• Kıyafetleri sıkıysa gevşetin.
• Omurganın hareketini önlemek için yaralının başını ve boynunu sabit tutun.

Baş, Boyun Ve Omurga Yaralanmaları�Boyun Ve Omurga Yaralanmaları – İlk Yardım

• Yaralının bilinci kapalı ancak solunumu varsa;
• Omurganın hareketini önlemek için yaralının başını ve boynunu sabit tutun.
• Ancak tek başına iseniz, yardım çağırmak için yaralının yanından ayrılmak zorundaysanız ve yaralı havayolunu koruyamıyorsa yanından ayrılmadan önce onu kurtarma (iyileşme, derlenme) pozisyonuna getirin.

Baş, Boyun Ve Omurga Yaralanmaları�Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

• Yaralıda baş yaralanmasına bağlı bilinç kaybı mevcutsa her zaman boyun yaralanmasının da eşlik edebileceğini düşünün.
• Omurga yaralanmasında şüphelenilen yaralıyı tehlike olmadıkça hareket ettirmeyin.
• Yaralının hareket etmesine izin vermeyin.
• Yaralıya boyunluk takmayın.
• Kulak veya burundan kan veya sıvı akışını durdurmaya çalışmayın.

Baş, Boyun Ve Omurga Yaralanmaları�Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

• Saplanmış bir nesne varsa bunu çıkarmaya çalışmayın ve olduğu yerde sabitleyin.
• Kırık bölgesine bastırmayın.
• Açık bir kafatası kırığını temizlemeyin.
• Başına darbe aldıktan sonra kendiliğinden hızlıca iyileşen bir yaralıda halen ciddi beyin hasarı olabilir.
• 112 acil yardım numarasını arayın ya da aratın ve yaralının sağlık kuruluşuna götürülmesini sağlayın.

Göğüs Yaralanmaları�Genel Bilgiler

• Her zaman ciddidir.
• Ezici veya delici aletlerden kaynaklanabilir.
• Nefes alıp vermeyi etkileyebilir.
• Akciğer, kalp ve kan damarlarına zarar verebilir.
• Kaburgalarda kırığa neden olabilir.
• Akciğer zarları arasına hava girmesine, akciğerin sönmesine, nefessiz kalmaya ve hatta ölüme neden olabilir.

Göğüs Yaralanmaları�Belirti Ve Bulguları

• Nefes darlığı
• Nefes alıp verirken ağrı
• Ezici yaralanmalarda ağrı, hassasiyet, çıtırtı sesi, morarma
• Delici yaralanmalarda aletin oluşturduğu yara
• Yara üzerinde saplanmış delici veya kesici alet
• Açık yarada nefes alırken içeri giren havaya ait ses duyulması
• Açık yarada nefes verirken yara yerinden çıkan hava kabarcığı ve kan bulunması
• Şok bulguları
• Bilinç kaybı

Göğüs Yaralanmaları�İlk Yardım – Kapalı (Künt) Göğüs Yaralanmasında

• Yaralının bilincini kontrol edin.
• 112 acil yardım numarasını arayın ya da aratın.
• Yaşamsal bulguları kontrol edin.
• Yaralıyı sakinleştirin.
• Yaralıyı yarı oturma pozisyonuna getirin ve yarasının olduğu tarafa doğru eğilmesini sağlayın.
• Yaralının solunumunu izlemeye devam edin.
• Yaralının bilinci kapanır ancak nefes almaya devam ederse, yaralı tarafına çevirerek kurtarma (iyileşme, derlenme) pozisyonuna getirin.
• Yaralının solunumu durursa Temel Yaşam Desteğine başlayın.

Göğüs Yaralanmaları�İlk Yardım – Açık (Delici) Göğüs Yaralanmasında

• Yaralının bilincini kontrol edin.
• 112 acil yardım numarasını arayın ya da aratın.
• Yaşamsal bulguları kontrol edin.
• Yaralıyı sakinleştirin.
• Yaralıyı yarı oturma pozisyonuna getirin ve yarasının olduğu tarafa doğru eğilmeye teşvik edin.
• Yaralanma yerinde kanama varsa kanamayı bası ile kontrol edin.

Göğüs Yaralanmaları�İlk Yardım – Açık (Delici) Göğüs Yaralanmasında

• Emici karakterde olan açık göğüs yarası varsa; steril veya temiz hava geçirmez bir malzemeyi yaranın üzerine kapatın ve üç kenarını bantla gevşekçe sabitleyin.
• Bir kenarına ise bant ile sabitleme yapmadan boş bırakın.
• Bu sayede göğüs kafesindeki hava dışarı çıkabilirken içeri girmesi engellenmiş olur.

​

Göğüs Yaralanmaları�İlk Yardım – Açık (Delici) Göğüs Yaralanmasında

• Göğse saplanmış bir cisim varsa kesinlikle çıkarmayın.
• Cismi yaranın içerisinde bulunduğu pozisyonda sabit tutacak şekilde gazlı bez, rulo şeklinde sargı bezi (simit sargı) veya temiz kumaş yerleştirerek sabitleyin.
• Yaralının solunumunu izlemeye devam edin.
• Yaralının bilinci kapanır ancak nefes almaya devam ederse, yaralı tarafına çevirerek kurtarma (iyileşme, derlenme) pozisyonuna getirin (Sağlam taraf ile rahat bir şekilde nefes alıp vermeyi sağlar).
• Yaralının solunumu durursa Temel Yaşam Desteğine başlayın.

Göğüs Yaralanmaları�Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Açık (delici) göğüs yarasında tıkayıcı pansuman veya malzemeleri yanlış kullanarak dikkatsizce yara kapatmaktan kaçının. Bu yaşamı tehdit edici istenmeyen sonuçlara yol açabilir.
• Açık (delici) göğüs yaralanmalarında yaralanma yönü karın bölgesine doğru ise karın içi yaralanmaların da olabileceğini göz önünde bulundurun.

Karın Yaralanmaları

• Karın yaralanmaları ezici (künt) ve delici yaralanmalar olarak ikiye ayrılır. Her ikisi de ciddi ve ölümcül sonuçlara yol açabilir.
• Ezici (künt) yaralanmalar
• Araç içi ve dışı trafik kazası, yüksekten düşme ve göçük altında kalma gibi nedenlere bağlı meydana gelir.
• Delici yaralanmalar
• Ateşli silahlar, delici ve kesici aletlere bağlı olarak meydana gelir.

​

​

Karın Yaralanmaları�Ezici (Künt) Karın Yaralanmaları - Belirti Ve Bulgular

• Karında ağrı, hassasiyet
• Bulantı, kusma
• Karında ezikler, sıyrıklar
• Kızarıklık, morluk
• Şişkinlik
• Solukluk ve
• İç kanamaya bağlı şok bulguları

​

​

Karın Yaralanmaları�Ezici (Künt) Karın Yaralanmaları – İlk Yardım

• Yaralının bilincini kontrol edin.
• 112 acil yardım numarasını arayın ya da aratın.
• Yaşamsal bulguları kontrol edin.
• Yaralıyı yere yatırın.
• İç kanama ve buna bağlı şok bulgularını izleyin.
• Su dahil herhangi bir yiyecek veya içecek vermeyin.
• Yaralının bilinci kapanır ancak nefes almaya devam ederse, yaralı tarafına çevirerek kurtarma (iyileşme, derlenme) pozisyonuna getirin.
• Yaralının solunumu durursa Temel Yaşam Desteğine başlayın.

Karın Yaralanmaları�Delici Karın Yaralanmaları - Belirti Ve Bulgular

• Karında ağrı, hassasiyet
• Bulantı, kusma
• Ciltte kesi
• Karında saplanmış bir cisim
• Ateşli silaha bağlı kurşun veya saçma giriş-çıkış izleri
• İç ve dış kanama
• Ciltten dışarı çıkan iç organlar ve
• İç ve dış kanamaya bağlı şok bulguları

Karın Yaralanmaları�Delici Karın Yaralanmaları – İlk Yardım

• Yaralının bilincini kontrol edin.
• 112 acil yardım numarasını arayın ya da aratın.
• Yaşamsal bulguları kontrol edin.
• Yaralıyı düz yere yatırın.

Karın Yaralanmaları�Delici Karın Yaralanmaları – İlk Yardım

• Yarayı kuru ve temiz bir pansumanla örtün.
• Dış kanama varsa doğrudan bası ile kontrol edin.
• Karından dışarı çıkan organlara dokunmayın.
• Dışarı çıkan organları içeri sokmaya çalışmayın, üzerine temiz nemli bir bez örtün, bez üzerine de temiz şeffaf plastik gıda ambalajı veya alüminyum folyo ile örtüp bandaj yapın.

Karın Yaralanmaları�Delici Karın Yaralanmaları – İlk Yardım

• Saplanmış bir cisim varsa kesinlikle çıkarmayın.
• Cismi yaranın içerisinde bulunduğu pozisyonda sabit tutacak şekilde gazlı bez, rulo şeklinde sargı bezi (simit sargı) veya temiz kumaş yerleştirerek sabitleyin. Mümkünse yaralının dizlerini bükün.

Karın Yaralanmaları�Delici Karın Yaralanmaları – İlk Yardım

• Isı kaybını engellemek için üzerini örtün.
• Su dahil herhangi bir yiyecek veya içecek vermeyin.
• Yaşamsal bulguları izleyin.
• Yaralının bilinci kapanır ancak nefes almaya devam ederse, yaralı tarafına çevirerek kurtarma (iyileşme, derlenme) pozisyonuna getirin.
• Yaralının solunumu durursa Temel Yaşam Desteğine başlayın.

​

Ezilme Yaralanmaları

• En yaygın nedenleri;
• Trafik kazaları
• Şantiye kazaları
• Patlamalar
• Doğa kaynaklı afetlerdir (örneğin; toprak kaymaları, depremler).

Ezilme Yaralanmaları

• Ezilme yaralanmaları; kırıklar, iç ve dış kanamalar, iç organlarda kopmaları ve dokularda şişmeyi içerebilir.
• Uzun süreli sıkışma ve hareketsizlik durumunda kaslarda zararlı maddeler birikerek aşırı doku hasarı ve böbrek yetmezliği başta olmak üzere organ yetmezliklerine neden olabilir.

​

​

Ezilme Yaralanmaları�Belirti Ve Bulgular

• Vücutta ve uzuvlarda ezilme şeklinde yaralar
• Kırıklar
• Halsizlik
• Uykuya meyil
• Bilinç değişiklikleri
• İdrar miktarında azalma
• İdrar renginde koyulaşma
• Dış kanamalar
• İç kanama bulguları
• Şok bulguları

​

​

​

​

Ezilme Yaralanmaları�İlk Yardım

• Yaralının bilincini kontrol edin.
• 112 acil yardım numarasını arayın ya da aratın.
• Yaşamsal bulguları kontrol edin.
• Eğer fiziksel olarak mümkün ve güvenli ise yaralıyı ezilmeyi oluşturan kuvvetlerden uzaklaştırın.
• Dış kanaması varsa doğrudan bası ile durdurun.
• Yaralanan uzuvlarını hareket ettirmeyin.
• Yaralıyı sıcak tutun.
• Yaralının durumunu izlemeye devam edin.

​

Ezilme Yaralanmaları�Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

• Ezilme yaralanması olan bir yaralı ağrıdan şikâyet etmeyebilir ve dış yaralanma belirtisi olmayabilir.
• Hafif yaralanmalarda dahi organ yetmezlikleri gelişebilir.
• Ezilme yaralanmasına maruz kalan tüm yaralılar mutlaka hastaneye ulaştırılmalıdır.

Diş Kopmaları

• Yüzü içine alan düşme veya kazayı takiben dişler hasarlanabilir veya kopabilir.
• En kısa zamanda kopan diş/dişlerin yerine yerleştirilmesi gerekir.
• Zaman uzadıkça diş dokularında geri dönüşsüz hasarlar ortaya çıkar.

Diş Kopmaları�İlk Yardım

• Kopan dişi kökünden tutmayın.
• Kopan dişi yerine yerleştirmeye çalışmayın.
• Kopan dişi temizlemeyin ve streç film, tam yağlı inek sütü veya yumurta akı gibi protein içeren maddelerin içerisinde saklayın. Bunların hiç birisi temin edilmiyorsa hasta/yaralının kendi tükürüğü içerisinde de saklanabilir.
• Yaralıyı mümkün olan en kısa zamanda diş hekimine yönlendirin.

​

Özet

• Baş, boyun ve omurga yaralanmaları hayatı tehdit edici ciddi yaralanmalardır.
• Omurga yaralanması şüphesi olan yaralı tehlike olmadıkça hareket ettirilmemelidir.
• Kapalı ve açık göğüs yaralanmalarında ilk yardım uygulamaları sınırlıdır, en kısa sürede yaralının bir sağlık kuruluşuna ulaştırılması sağlanmalıdır.

Özet

• Ezici (Künt) karın yaralanmaları hemen bulgu vermedikleri için göründüklerinden daha ciddi olabilirler.
• Delici karın yaralanmalarında ciltte görülen yara küçük olsa bile, vücutta derinde yer alan organ ve dokulara hasar vermiş olabilir. İç ve dış kanamaya bağlı şok bulguları oluşabilir.

Özet

• Ezilme yaralanmaları; kırıklar, iç ve dış kanamalar, iç organlarda kopmalar ve dokularda şişmeyi içerebilir.
• Ezilme yaralanmasına maruz kalan tüm yaralılar acil tedavi için mutlaka hastaneye ulaştırılmalıdır.
• Kopan diş yerine yerleştirilmeye çalışılmamalı, kökünden tutulmamalı ve yaralı en kısa zamanda diş hekimine yönlendirilmelidir.

2021