SİNİR SİSTEMİ
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
hızı en hızlı trenlerden bile daha hızlı
ilerler.
beyinle sürdürürler.
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
farklı görevleri vardır.
yolları bizim,hissetme,algılama ve hareketimizi kontrol eder, öğrenmemizi ,
hatırlamamızı,düşünmemizi ,kendimiz ve çevremiz hakkında bilinçli olmamızı,
sağlar.
bilgi beyinden ellere(ya da ters yönde) birkaç milisaniyede ulaşır.
tepkiler göstermeye bağımlıdır ve çeşitli hayvan şubelerinde çeşitli sinir
sistemleri evrimleşmiştir.
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
birbiriyle örtüşen üç
işlev görür ; duyu
girdisi, bütünleştirme
ve motor çıktısı.
örneğin gözdeki ışığa
duyarlı hücreler
çevreden topladıkları
bilgiyi ,duyu girdisi
halinde bütüenleştirici
merkezlere iletirler.
ve omurilikden oluşur.Motor çıktı MSS den efektör hücrelere (Kas ya da salgı bezi)
sinyal iletimleridir.
arasındaki iletişimi sağlayan sinirlere topluca periferal(Çevresel) sinir sistemi (PSS)
denir.
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
Miyelin kılıf
Presinaptik
hücre
Postsinaptik
hücre
Sinaptik uç
dallar
ri taşıyan bir çekirdek ile ,akson adını alan bir uzantıdan oluşur.Dentritler hücre
gövdesinden çıkan kısa uzantılardır.Akson sinir iletisini hücre gövdesin alarak akson,
boyunca iletir.Birçok nöron’un aksonu miyelin kılıf ile çevrelenmiştir.Bir akson uç
ile başka bir sinir hücresinin dentriti arasındaki temas bölgesine sinaps denir.
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
Basit bir sinir devresi-Refleks arkı
Motor nöronlar
Ara
nöronlar
Duyu
nöronu
Duyu gerilme
reseptörü
ya da refleks arkı adını alan otomatik
tepkiyi düzenler.
kapağı tendonlarına vurularak
başlatılır.Duyu(Gerilme)
reseptörleri bacak(Ekstensör)
kasında meydana gelen ani
değişmeyi hisseder ve oluşan
impuls duyu nöronlarına geçer.
yapar.Ön uyluk kası kasılırken arka uyluk kası gevşer.Bu uyarılar kaslara motor
nöronlarla iletilir.Motor nöronların ve ara nöronların hücre gövdesi genelde merkezi
sinir sisteminin gri maddesi içinde bulunur.Gangliyonlar genellikle benzer işlev
gören çevresel sinir sistemi içinde yerleşmiş sinir hücresi gövdesi kümesidir.
Animasyon
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
çeşitli tipleri bulunmaktadır.
Duyu nöronu ,kısa ve çok
dallı dentritler duyu reseptör
hücreleri ile iletişim kurmaya
yarar.Hücre gövdesi sadece
aksonla bağlantılıdır.
iki tip ara nöron (b)
üsttekinin çok sayıda
dentriti ve dallanmış bir
aksonu ,alttakinin ince dallı
ağımsı dentritleri vardır.
sahiptir.
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
Destek hücreleri(Glia)
için gereklidir.
verilen destek hücrelerinin oluşturduğu yollar boyunca göç eder ya da büyür.Ergin
MSS de astrosit adı verilen glia , nöronlar için yapısal ve metabolik destek oluşturur.
Astrositler ayrıca kan-beyin bariyerinin oluşmasını sağlar.Bu yapı birçok maddenin
beyne geçişini kısıtlar.
myelin kılıfları oluşturan glia hücreleridir.Bu zarlar büyük ölçüde lipit olup elektrik
akımlarının zayıf bir iletkenidir.Multiple skleroz hastalarında myelin kılıflar giderek
tahrip olur ve sinir uyartı iletimi aksamaya başlar.
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
aksonu izole edici myelin kılıfla sarmalar.Aradaki boşluklar ise Ranvier boğumu
adını alır.
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
SİNİR SİNYALLERİNİN İLETİMİ
sahiptir.Plazma zarı elektriksel olarak kutuplaşmıştır.(Polarize olmuştur)
iki yüzeyi arasındaki bu potansiyel farka zar potansiyeli denir.
osiloskopa bağlı mikroelektrotlar kullanılarak ölçülebilir.
bir elektrot yerleştirmekte kullanılır.Bu elektrot hücrenin dışına yerleştirilen
bir başka elektrotla karşılaştırılır.
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
Nöron
Akson
Hücre içindeki
mikroelektrot
Plazma
zarı
Voltmetre
-70 mV
Hücrenin dışındaki
mikroelektrot
arasındaki yük ayrımının
büyüklüğünü gösterir; bu
değer bir hayvan hücresinde
-50 ile -100 mV(milivolt)
arasında değişir.
dışına göre göre negatif
yüklü olduğunu belirtir.
nöron -70 mV’luk bir zar
potansiyeline sahiptir.
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
Sodyum-Potasyum
Pompası
Plazma zarı
5mM 150 mM 120 mM
Zar potansiyelinin korunması
a)
b)
gösterilmiştir.K derişim farkı yüzünden hücre dışına diffüze olurken Anyonlar bunu
izleyemez .böylece hücrenin içinde negatif bir yük oluşur.K’un hücre dışına(b) Na
da hücre içine doğru sabit bir difüzyonu vardır.
potasyum pompası tarafından önlenir.Bu pompa ATP kullanarak Na’un hücre
dışına K’un hücre içine taşınmasını sağlar.
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
Akson
çoğaltır.Gerçekte aksiyon potansiyeli yol almaz
fakat akson boyunca art arta yenilenir.
içeri doğru katettiği zaman oluşur.İlk aksiyon potansiye
linin depolarizasyonu , zarın komşu bölgesine
yayılarak burayı da depolarize eder ve ikinci bir aksiyon
potansiyelini başlatır.
yüksektir. Örneğin mürekkep balığında bulunan dev
sinir hücreleri bu hayvanların avcılara karşı daha hızlı
tepki vermelerine neden olur. Omurgalılarda miyelinli
sinir hücrelerinin evrimleşmesi iletimin daha da
hızlanmasına neden olmuştur.
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
VİDEO
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
sinir hücresinin bulunması impulsların daha hızlı yayılması zorunluluğunu ortaya
çıkarmıştır.Miyelinli nöronlar bu amaca yöneliktir.Miyelin kılıf nörona bir izolasyon
sağlar ve akım bu bölgede oluşmaz, zaten gerekli iyon kapıları da yoktur.
hızlı olmasını sağlar buna saltatorik (atlayarak) iletim denir.Miyelinsiz bu bölgeler
iletimin oluşmasını sağlayan kapıları içerir.
Saltatorik iletim
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
iyon akımı ,aksonun iç yüzeyi boyunca bir sonraki boğuma yayılır ve burada bir
aksiyon potansiyelini tetikler.
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
Sinapslar ve iletişim
arası bağlantı sayesinde karmaşık fonksiyonları yerine getirir.Sinaps , bir sinir
hücresi ile başka bir hücre arasında impulsun aktarılmasını sağlayan bağlantı
şeklinde tanımlanabilir.Mesajı gönderen hücre presinaptik nöron , mesajı alan
hücre ise postsinaptik hücre olarak adlandırılır.
boşluğuna nörotransmitter bir madde salgılar bu madde impulsun kas hücresinde
oluşmasını sağlar.
salgılanır.Bur da kalsiyumun etkisi vardır.Sinaptik boşluğa salgılanan asetilkolin
postsinaptik hücre reseptörleri taranından alınır ve aksiyon potansiyelinin
oluşması sağlanır
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
serotonin, dopamin,GABA gibi maddeler bulunur.
yaparlar ve postsinaptik hücrede impuls oluşmasını engellerler.Buna inhibitör
etki denir. Bu etki ile CI- iyonları hücre içine girerler böylece hücre uyarılması
engellenmiş olur.
bulunan başka bir nöron kolaylaştırıcı internöron ,presinaptik nöronun son ucuna
kendi transmitterini salgılar ve postsinaptik nöron bu yoldan daha fazla uyarı alır.
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
Nörotransmitter İşlev sınıfı Salgılandığı yer
Asetilkolin Omurgalı iskelet kası için uyarıcı MSS,PSS, omurgalı sinir
diğer bölgelerde uyarıcı ya da kas kavşağı
inhibe edici
Nöreepinefrin Uyarıcı ya da inhibe edici MSS,PSS
Dopamin Genelde uyarıcı bazı bölgelerde MSS,PSS
inhibe edici
Serotonin Genelde inhibe edici MSS
GABA İnhibe edici MSS
Glisin İnhibe edici MSS
Glutamat Uyarıcı MSS, omurgasız sinir-kas
kas kavşağı
Aspartat Uyarıcı MSS
P maddesi Uyarıcı MSS, PSS
Met-enkephalin Genelde inhibe edici MSS
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
SİNİR SİSTEMLERİNİN ÇEŞİTLİLİĞİ
için özelleşmiş hücreleri yoktur.Hidra da kasların kasılması ve gevşemesini
kontrol eden yayılmış nöronlar vardır.
evrimleşmiştir.Baş oluşumu uzun ve bilateral simetrik gövdeye sahip hayvanlarda
gövdenin baş ucu ve ağız bölgesi yakınında , duyu sinirlerinin ve diğer sinir
hücrelerinin küçük bir beyin oluşturmak için kümeleşmesidir.
sinir kordonları ilk merkezi (MSS) sinir sistemini oluşturur.Halkalı solucan ve böcekler
de davranış beyin ve segmental düzenlenmiş gangliyonları içeren ventral sinir
kordonları trafından düzenlenir.
sahiptirler.
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
Işınsal
gözler ve dev aksonlar boyunca hızlı sinyalleşme bu hayvanların aktif avcı yaşam
biçimiyle mükemmel uyum gösterir.
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
OMURGALILARIN SİNİR SİSTEMİ
olmak üzere ikiye ayrılır.Beyin ve omurilik merkezi
sinir sistemini oluşturur bunların dışındaki tüm
sinirler çevresel sinir sistemini oluşturur.
bulunan içi boş sinir kordonundan gelişir.Omuriliğin
dar merkezi kanalı ,beynin içi sıvı dolu ventrikül
(karıncık) adı verilen boşluklarıyla devam eder.
Bu boşluklar beyin-omurilik sıvısıyla doludur.
verilen bağ doku tarafındanda korunur.
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
bulunan sinir hücrelerinin gövdelerin
den oluşmuştur ve gri madde adını
alır.
sinir hücrelerinin aksonlarından
oluşmuş beyazımsı bir ak madde
tarafından medana getirilmiştir.
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
Çevresel sinir sistemi
Duyu (Afferent bölüm) Motor (Efferent bölüm)
Dış çevreye duyarlı İç çevreye duyarlı Otonom sinir Somatik sinir
sistemi sistemi
Parasempatik Sempatik
olarak çiftler halinde yer alan baş ve
omurilik sinirlerinden ve bunlarla bağlantılı
olan gangliyonlardan oluşur.
homeostazisi korumak için birbiri
ile etkileşir.
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
sinir verir.Memelilerde 12 çift kafa siniri bulunur.Omurilik sinirleri tüm vücuda dağılır.
31 çift omurilik siniri bulunur.Kafa sinirlerinin çoğu ve omurilik sinirlerinin hepsi
hem duyu hem de motor nöronları içerir.
lerinden MSS’ ne bilgi taşıyan duyu nöronlarından .Motor bölümü ise MSS’ den
efektör hücrelere sinyal ileten motor ya da efferent nöronlardan oluşur.
kısma ayrılır.
sinyal taşır.Somatik sinir sistemi istemli olarak kabul edilir çünkü bilinçli
kontrolden sorumludur.
kalp kaslarını , sindirim, kalp damar, boşaltım ve endokrin sistemlerin organlarını
kontrol ederek iç ortamı düzenler.Bu kontrol genellikle istemsizdir.
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
organlarımız üzerine
zıt etki yapan iki
bölümden oluşur.
aktivasyon ,uyanıklık ve
enerji üretimiyle ilgisi
vardır.Kalp daha hızlı
atar, akciğer bronşları
genişler , adrenalin
salgısı artar.
ise sakinleşme ve
kendine yönelik işlevler
üzerinde etkisi vardır.
aynı organa sinir veriyorsa antagonist (Zıt) etkiler gösterir.
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
Beynin embriyonal
gelişimi
embriyonik gelişimi
nöral tüpün üç ön
çıkıntısından
beynin evrimleştiğini
yansıtır.
ön beyin balık
kurbağa ve sürün
genlerdekine göre
daha gelişmiştir.
daha eski beyin bölgelerinin bir çoğunu kuşatan ön beynin gelişmesiyle oluşmuştur.
mustur.Beyin köü ise orta ve arka beyinden oluşur.
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
Omurgalı beyninin evrimsel olarak daha eski yapıları temel otonom ve bütünleştirici
görevleri düzenler
beyin kökü(Alt beyin) hareket
eşgüdümünde,homeostazisde
yukarı beyin bölgelerine bilgi
iletilmesinde görev alır.
alındığı ve bütünleştirildiği merkezler içerir.
İşitsel ve görsel sistmelerin çeşitli mesajları
ana merkezlere burdan iletilir.
Medulla (Omurilik soğanı) ve Pons
gibi görevleri yapan merkezlere sahiptir.Pons bu gövlerin bir kısmına katılır ve
ayrıca medulladaki solunum merkezlerini düzenleyen çekirdeklere sahiptir.
çaprazlama yaparlar.Bunun sonucunda beynin sağ tarafı vücudun sol tarafındaki
hareketlerin çoğunu kontrol eder.
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
Retiküler sistem ,Uyanıklık ve Uyku
oluşan ve retiküler formasyon adı
verilen bir nöronlar sistemi , beyin
kökünün ortasından geçer.Retiküler
aktive edici sistem RAS uykuyu ve
uyanıklığı düzenler.
olan bir merkez bulunur.
uyarı alır.Beyin yarım küreleri ile yakın
ilişki içinde çalışarak , sinir sistemine
sürekli olarak giren bildik ve tekrarlanan
bilgileri süzerek , aşırı duyu yüklenmesini
önler.
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
Beyincik (Serebellum)
düşünme işleri sırasında
eşgüdüm ve hata-kontrol
işlevi görür.
ve kasların uzunluğu hakkında
duyu bilgisi aldığı gibi ,işitme
ve görme sistemlerinden de
bilgi alır.
kullanır.El-göz eşgüdümü bu işleve bir örnektir.
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
Talamus ve Hipotalamus
bir geçiş bölgesidir.Birçok farklı
çekirdek taşır.Tüm duyulardan gelen
bilgiler talamusta ayrıştırılarak
uygun beyin bölgelerine gönderilir.
Vücudun termostatını içerir,aynı zamanda açlığı ,susuzluğu ve birçok temel
yaşamsal mekanizmaları düzenleyen merkezler taşır.
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
Beyin yarımküresi
Serebrum, memeli beyninin en üst düzeyde
gelişmiş yapısıdır.
ayrılır.Dışta gri madde içte ak madde ve bunun
derinlerinde yerleşmiş bir çekirdek kümesi olan
bazal çekirdekler vardır.Bazal çekirdekler ,hareket
dizilerinin planlanması ve öğrenilmesini sağlayan
önemli merkezlerdir.Parkinson ve Huntington hastalığı
bu bölgenin hasar görmesinden kaynaklanır.
uzanan altı nöron tabakasından oluşan korteksin ilave dış tabakasıdır.Zihinsel
yetenekler ,öğrenme ,karar verme bilinçli olma gibi işlevleri yönetir.
eder bunun terside doğrudur.Corpus callosum olarak bilinen kalın bir sinir teli
demeti sağ ve sol yarım küreler arasındaki iletişimi sağlar.
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
Beynin arkası
Beynin sol tarafı
Beyin yarım küreleri farklı işlevler için özelleşmiştir.
Bütünleştirici alanlar ise gelen uyarıları ,beynin diğer bölgelerinden gelen bilgilerle
bütünleştirir.İki işlevsel kortikal alan,primer motor korteks ve birincil duyu alanı
frontal ve parietal loplar arasındaki snırı oluşturur.
tepkiler oluşturmaktır.Birincil duyusal alan ise tüm vücuttaki temas,ağrı,basınç ve
sıcaklık reseptörlerinden gelen sinyalleri alır.
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
her bir vücut kısmına adanmış yüzey
alanı o vücut kısmının nispi büyüklüğünü
gösterecek biçimde sembolize edilmiştir.
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI
Limbik sistem
merkezidir.Annelik içgüdüsü,duygusal
tavırlar,gülme ağlama gibi davranış
biçimlerini belirler.Temporal lobdaki
bir çekirdek alan olan amigdala
yüz ifadelerindeki dugu bileşenini
tanımada ve duygusal anıların
canlanmasında merkezi rol oynar.
merkezi olan prefrontal korteks ,anılar
işlemede ve yeniden kazanmada limbik sisteme ve diğer beyin merkezlerine
danışır ve anıları davranışları biçimlendirmede kullanabilir.
bellek depolanması ve duygusal tepkilerle değişiklik ortaya çıkmaktadır.
Prefrontal korteks
www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI