1 of 34

2 of 34

​

SESIWN 1- 2.1 Mae pob organeb yn perthyn i’w gilydd drwy eu hanes esblygiadol

​

SESIWN 2- 2.1 Mae pob organeb yn perthyn i’w gilydd drwy eu hanes esblygiadol

​

SESIWN 3- 2.4 Addasiadau ar gyfer maeth

​

SESIWN 4- 2.4 Addasiadau ar gyfer maeth

​

​

PA SESIWN?

3 of 34

BIOAMRYWIAETH:��NIFER Y RHYWOGAETHAU (CYFOETH RHYWOGAETHOL) A NIFER YR UNIGOLION O BOB RHYWOGAETH (GWASTADRWYDD RHYWOGAETHAU) MEWN ARDAL BENODOL. ��PO FWYAF BIOAMRYWIOL YW ARDAL, MWYA’I GYD O FATHAU O RYWOGAETHAU AC UNIGOLION SY'N BODOLI.

https://www.youtube.com/watch?v=GK_vRtHJZu4

​

4 of 34

Mae bioamrywiaeth yn amrywio…………

Antarctig

Cwrel

Fforest law

Anialwch

5 of 34

Bioamrywiaeth at y cyhydedd…………

  • Mae mwy o olau uwchfioled yn achosi cyfradd fwtanu uwch ac felly esblygiad cynt.

​

  • Mae mwy o fathau o rywogaethau'n golygu bod mwy o gynefinoedd (lleoedd i fyw) a chilfachau (mathau o fwyd).

​

  • Mae ystod tymereddau mwy sefydlog ac argaeledd dŵr yn golygu bod amodau'n fwy ffafriol i oroesi.

​

  • Gyda mwy o rywogaethau ac unigolion, mae'r gystadleuaeth yn uchel, gan arwain at ecsbloetio cilfachau mwy arbenigol a chul, sy'n ei gwneud hi'n anoddach symud allan o'r ardal.

6 of 34

7 of 34

8 of 34

Mae’r canlynol yn effeithio ar bioamrywiaeth………

Dylanwad ddynol

9 of 34

10 of 34

Mae’r canlynol yn effeithio ar bioamrywiaeth………

Genynnau

Amgylchedd

Olyniaeth

Detholiad naturiol

11 of 34

Arwyddocâd lleihad yn fioamrywiaeth

  • Colli ffynonellau bwyd newydd posib.
  • Colli nodweddion defnyddio i fridio cnydau fydd ag ymwrthedd i afiechyd.
  • Colli’r potensial i ddatblygu cyffuriau meddygol newydd.
  • Mae pob rhywogaeth yn unigryw ac mae angen diogelu eu hunigrywiaeth.

​

12 of 34

https://www.youtube.com/watch?v=kHhspf5IfdE

​

​

13 of 34

Ymchwilio i fioamrywiaeth mewn cynefin

Cyfrifo indecs Simpson:

​

Indecs amrywiaeth Simpson

D = 1 -𝜮𝒏(𝒏−𝟏)

𝑵(𝑵−𝟏)

Lle:

  • N = nifer yr organebau yn y sampl;
  • n = nifer yr unigolion o bob rhywogaeth

14 of 34

CANLYNIADAU

Rhywogaeth

n

n – 1

n(n – 1)

Nymff gwybedyn Mai

4

​

​

Nymff pryf y cerrig

4

​

​

Larfa pryf gwellt

3

​

​

Llyngyr gwaed

2

​

​

Berdys dŵr croyw

10

​

​

Cynrhonyn cynffon llygoden fawr

1

​

​

Cyfanswm

N =

​

Σn(n -1) =

D = 1 -𝜮𝒏(𝒏−𝟏)

𝑵(𝑵−𝟏)

N = nifer yr organebau yn y sampl;

n = nifer yr unigolion o bob rhywogaeth

15 of 34

CANLYNIADAU

Rhywogaeth

n

n – 1

n(n – 1)

Nymff gwybedyn Mai

4

3

12

Nymff pryf y cerrig

4

3

12

Larfa pryf gwellt

3

2

6

Llyngyr gwaed

2

1

2

Berdys dŵr croyw

10

9

90

Cynrhonyn cynffon llygoden fawr

1

0

0

Cyfanswm

N = 24

​

Σn(n -1) = 122

D = 1 -𝜮𝒏(𝒏−𝟏)

𝑵(𝑵−𝟏)

N = nifer yr organebau yn y sampl;

n = nifer yr unigolion o bob rhywogaeth

16 of 34

17 of 34

CANLYNIADAU

RHYWOGAETH

n

n – 1

n(n – 1)

Daisy

300

​

​

Dandelion

335

​

​

Buttercup

365

​

​

CYFANSWM

N =

​

Σn(n -1) =

18 of 34

CANLYNIADAU

RHYWOGAETH

n

n – 1

n(n – 1)

Daisy

300

299

89700

Dandelion

335

334

111890

Buttercup

365

364

132860

CYFANSWM

N = 1000

997

Σn(n -1) =

334450

19 of 34

CANLYNIADAU

RHYWOGAETH

n

n – 1

n(n – 1)

Flatworm

11

​

​

Fresh water shrimp

55

​

​

Blackfly larva

1

​

​

Caddis fly larva

1

​

​

Mayfly nymph

7

​

​

Midge pupa

1

​

​

Stonefly nymph

4

​

​

CYFANSWM

N = 80

​

Σn(n -1) =

20 of 34

21 of 34

22 of 34

23 of 34

24 of 34

25 of 34

Y prif beryglon mewn gwaith maes

  • Pryfed sy'n brathu a phigo a phlanhigion pigog neu ddreiniog - y risg yw crafiadau neu adwaith alergaidd a rheolir y rhain drwy wisgo eli ymlid pryfed a dillad amddiffynnol.

​

  • Llanw'n berygl ar lan y môr. Y risg yw cael eich torri i ffwrdd o'r lan, a'r dull rheoli fyddai defnyddio tablau'r llanw a dewis amser priodol ar gyfer y gwaith.

​

  • Gall arwynebau llithrig fod yn berygl sy'n achosi risgiau o straen ac ysigiadau - dylid gwisgo esgidiau priodol gyda gafael.

​

26 of 34

Asesu bioamrywiaeth: Polymorffedd genynnol

  1. Nifer o alelau

Safle genyn ar gromosom yw ei locws. Amryffurfedd (polymorphism) yw ymddangosiad mwy na un ffenoteip mewn poblogaeth na ellir ei esbonio drwy fwtaniad yn unig.

​

2. Cyfrannedd o alelau

Yn ogystal â chyfri’r nifer o alelau sy’n bresennol yn y boblogaeth, gellir dadansoddi cyfrannedd yr alelau.

​

27 of 34

Adnabod ôl

bys genynnol

Asesiad molecwlar o fioamrywiaeth

​

28 of 34

DETHOLIAD NATURIOL�(Prif camau)

  1. MWTANIAD- Newid yn y genyn/ DNA.
  2. AMRYWIAETH- Gwahaniaethau rhwng aelodau’r un rhywogaeth.
  3. MANTAIS DETHOL- Rhai organebau yn siwtio’r amgylchedd yn well na'i gilydd.
  4. GOROESIAD Y CYMHWYSAF- Rhain sydd wedi addasu orau ac yn goroesi.
  5. ATGENHEDLU- Rhai sydd yn goroesi sydd yn atgenhedlu.
  6. PASIO YMLAEN Y GENYN - epil yn etifeddu’r alelau defnyddiol.

​

29 of 34

DETHOLIAD �NATURIOL�

https://www.youtube.com/watch?v=0SCjhI86grU

​

30 of 34

ADDASIADAU

Gelwir y newid mewn rhywogaeth wrth i nodwedd ddod yn fwy defnyddiol yn ‘addasiad’. Mae 3 ffordd gall organeb addasu i’w amgylchedd:

  1. Nodweddion anatomegol
  2. Nodweddion ffisiolegol
  3. Nodweddion ymddygiadol

​

http://www.bbc.co.uk/nature/adaptations

​

31 of 34

https://www.youtube.com/watch?v=JyCGVKFTZMw

​

Nodweddion anatomegol

​

32 of 34

Nodweddion �FFISEGOL

33 of 34

NODWEDDION�YMDDYGIADOL�

​

​

​

34 of 34