POPULACJA �I �JEJ CECHY

OPRACOWAŁA AGNIESZKA DĄDA

Populacja to zespół osobników tego samego gatunku, żyjących na określonym obszarze i mogących się swobodnie ze sobą kontaktować.

Podstawowe parametry opisujące populację to:

• - rozrodczość
• - śmiertelność
• - liczebność
• - struktura wiekowa
• - struktura płciowa
• - rozmieszczenie (struktura przestrzenna)

Rozrodczość jest to zdolność populacji do wydawania potomstwa i określa stosunek liczbowy nowo urodzonych osobników do liczebności całej populacji.

Śmiertelność jest to wymieranie osobników w określonym czasie w populacji.

Biorąc pod uwagę rozrodczość i śmiertelność osobników w populacji, można wykreślić tak zwane krzywe przeżywania, które w normalnych warunkach są charakterystyczne dla gatunku. Przebieg krzywej przeżywania u:

a) osobników nie opiekujących się potomstwem, np.: ślimaków, większości ryb

Na wykresie widoczna jest duża śmiertelność osobników młodych związana z brakiem opieki ze strony rodziców.

b) osobników opiekujących się potomstwem, np.: człowieka, większości ptaków i ssaków

Mała śmiertelność osobników młodych, większość osobników osiąga wiek dojrzały. Wzajemny stosunek rozrodczości i śmiertelności populacji decyduje o jej strukturze wiekowej.

Przy dokładnej analizie struktury wiekowej należy brać pod uwagę strategię rozrodczą gatunku:

​

• większość organizmów wydaje na świat ogromną liczbę potomstwa, z którego do okresu dojrzałego dożywają tylko nieliczne - jest to tzw. strategia typu „r”, np. większość ryb, mięczaki, rośliny

​

• zwierzęta, które cechuje opieka nad potomstwem wydają na świat niewielką ilość młodych, za to zdecydowana większość dożywa do okresu rozrodczego i giną dopiero jako osobniki stare - jest to strategia typu „K”, charakterystyczna np. dla słoni, bocianów oraz człowieka

​

• -wiele organizmów stosuje strategie pośrednie.

Strategię rozrodczą można zilustrować za pomocą krzywej przeżywania:

Liczebność to ilość osobników w danej populacji. W praktyce częściej bada się zagęszczenie, czyli ilość przypadającą na jednostkę powierzchni. Pozwala to porównywać populacje zamieszkujące siedliska o różnej wielkości.

Liczebność populacji wynika z:

​

• - rozrodczości, czyli liczby nowo urodzonych osobników w określonym czasie w przeliczeniu na określoną liczbę osobników populacji np. 100 albo 1000 sztuk
• - śmiertelności, czyli podobnie przeliczonej liczby osobników umierających
• - migracji, dzielących się na imigracje, czyli liczbę osobników przybywających z innych terenów i emigracje, czyli liczbę osobników opuszczających dotychczasowe siedlisko.

Przyczyny wzrostu i rozwoju osobników w populacji są różne. Na przykład przyczyny śmiertelności osobników mogą mieć związek z:

​

a) brakiem opieki nad potomstwem;

b) zbytnim zagęszczeniem osobników na danym terenie i brakiem pokarmu;

c) starzeniem się osobników;

d) zaburzeniem rozrodu;

e) chorobami;

f) oddziaływaniem innych populacji.

Wpływ środowiska ogranicza ilość osobników - rozrodczość populacji nie osiąga maksymalnej, możliwej dla danego gatunku wartości, również śmiertelność jest znacznie wyższa, niż wynikałoby to z naturalnej długości życia osobników. Mają na to wpływ zarówno czynniki biotyczne (drapieżniki, pasożyty, konkurenci), jak i abiotyczne (gwałtowny spadek temperatury, susza, powódź).

Struktura wiekowa populacji to zróżnicowanie wiekowe osobników, które do niej należą.

Struktura wiekowa obrazuje stosunki ilościowe pomiędzy osobnikami w różnym wieku.

W najprostszej postaci populację dzieli się na trzy kategorie wiekowe: osobniki młode, dorosłe (zdolne do reprodukcji) i stare. Udział poszczególnych grup wiekowych wskazuje na dalsze losy populacji:

• - populacja rozwijająca się cechuje się dużą ilością osobników młodych; liczebność tej populacji będzie się zwiększać
• - populacja ustabilizowana, w której udział poszczególnych grup wiekowych jest stały, a jej liczebność nie zmienia się
• - populacja wymierająca, w której liczba osobników młodych jest mniejsza niż dorosłych, a liczebność będzie się zmniejszać.

Strukturę wiekową można przedstawić graficznie w postaci piramid wiekowych lub wykresów.

W populacjach spotykamy osobniki, które reprezentują 3 grupy wiekowe:

​

A - osobniki młode, które nie osiągnęły jeszcze zdolności do rozrodu;

​

B - osobniki dorosłe zdolne do wydawania potomstwa;

​

C - osobniki starcze, które utraciły zdolność do rozrodu.

Populacja rozwijająca się

Przewaga osobników młodych.

Udział poszczególnych grup wiekowych jest równomierny, a liczebność nie podlega większym zmianom.

Populacja wymierająca

Struktura płciowa ilustruje wzajemny stosunek samic i samców. Proporcja ta nie zawsze wynosi 1:1 - zależy to od gatunku, czasem też od czynników zewnętrznych - np. u niektórych zwierząt w czasie niekorzystnych warunków rodzi się więcej samców niż samic, co ogranicza liczebność populacji.

Struktura przestrzenna:�Trzy rodzaje rozmieszczenia osobników na danym terenie:�1.Skupiskowe (A)�2.Losowe (B)�3.Równomierne (C)

Rozmieszczenie losowe:�•Bardzo rzadko występuje w warunkach naturalnych .�•Nieliczne gatunki żyjące w niezmiennych warunkach zewnętrznych.�Rozmieszczenie równomierne:�•Efekt silnej konkurencji wewnątrzgatunkowej�•U roślin ta konkurencja często wyrażona jest poprzez wytwarzanie rożnego rodzaju substancji chemicznych w celu walki z innymi roślinami. Jest to tzw. allelopatia.�•U zwierząt konkurencja wyraża się w terytorializm (ptaki, ssaki, ryby).�•Częste w środowiskach sztucznych, np. sady, pola uprawne.�Rozmieszczenie skupiskowe:�•Najczęściej występuje w przestrzeni.�•Osobniki łączą się w stada zwierząt czy kępy roślin.�•Jest efektem nierównomiernego rozmieszczenie zasobów środowiska na danym terenie.

Na podstawie powyższych informacji scharakteryzuj w kilku zdania do zeszytu:

​

• czym jest populacja
• jakie ma cechy i czym się charakteryzują