1 of 36

BBY 253 Bilgi Kullanımı�(2021-2022)

2 of 36

​

  • Gözlemler ya da etkileşimler yoluyla elde edilebilen bilgidir.

​

​

(Blanchet, Clobert ve Danchin, 2010, s. 150)

3 of 36

  • Web 2.0’ın fikirsel ve teknolojik temelleri üzerine inşa edilmiş, kullanıcı tarafından oluşturulmuş içeriğin yaratılmasına ve değişimine olanak tanıyan Internet tabanlı uygulamalar.

​

(Kaplan ve Haenlein, 2010, s. 61)

4 of 36

Sosyal medya araç türü

Örnekler

Bloglar

Wordpress, Blogger, Medium

Mikrobloglar

Twitter, Tumblr

İş ağları

LinkedIn, XING

Fotoğraf paylaşımı

Instagram, Flickr

Ürün / hizmet değerlendirme

Amazon, Şikayetvar

Sosyal etiketleme

Delicious, Pinterest

Sosyal ağlar

Facebook, Whatsapp

Video paylaşım

Youtube, Vimeo

Sanal dünya

Second Life, Twinity

…

…

5 of 36

Avantajları

  • …
  • …
  • …

​

Dezavantajları

  • …
  • …
  • …

6 of 36

  • Metin
    • Ör: Facebook – ders notu

​

​

​

​

7 of 36

  • Fotoğraf/resim
    • Ör: Facebook, Instagram – güz temalı fotoğraflar

​

8 of 36

  • Video
    • Ör: YouTube – Leonard Cohen/Hallelujah

​

9 of 36

«..Çoğunlukla pratik veya fikirsel getirilerini gözeterek doğru bilgi arayışına çıkıyoruz ancak bazen o arayışımızın samimi bir arayış olup olmadığını da sorgulamamız gerekiyor. Doğru bilgi herkes için değerli ama sadece ona ulaşmak için emek harcayanların o bilgiden yararlanma ayrıcalığı bulunuyor.»

Yılmaz, 2019

​

  • Sosyal medya üzerinde paylaşılan içerikler
    • Her zaman bu kadar basit olmayabilir
    • Her zaman gerçeği yansıtmayabilir

​

​

​

10 of 36

Soru

  • Bir içeriğin gerçeği yansıtıp yansıtmadığından ne zaman şüphe etmeliyiz?
    • Kriz anlarında,
    • Paylaşım ve beğeni oranları yüksek olduğu durumlarda,
      • Viral olduğunda,
      • Kapalı topluluklarda yaygınlaşmaya başladığında,
    • ...

Aslında her zaman şüpheyle yaklaşmak ve eleştirel düşünebilme becerisini edinmiş olmak önemli.

11 of 36

Soru

  • Bir içeriğin gerçeği yansıtıp yansıtmadığından şüphe duyduğumuzda ne(ler) yapabiliriz?
    • Paylaşmadan / beğenmeden / yaymadan önce tekrar düşünmek,
    • Doğruluk kontrolü (fact-checking).

​

12 of 36

  • Neden doğruluk kontrolüne ihtiyaç var?
    • Kullanıcı üretimi içerik
    • Kasıtlı / kasıtsız paylaşılan içerikler
      • Sahte web siteleri,
      • Sahte sosyal medya hesapları,
      • Montajlanmış görseller ve videolar,
      • Eski haberler,
      • Yanlış etiketlenmiş içerik
      • Troller

​

Soru

13 of 36

  • "Habercilik kisvesi altında yayılan sahte, genellikle sansasyonel bilgi."

​

​

https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/fake-news

https://www.youtube.com/watch?v=XFGpNBhuNeE

14 of 36

Bilgi Bozukluğu (Information Disorder)

https://firstdraftnews.org/latest/coe_infodisorder/

15 of 36

Bilişsel Yanlılıklar

  • Confirmation bias (doğrulama yanlılığı)
  • Backfire effect (geri tepme etkisi)
  • Negativity bias (negatiflik etkisi)
  • Bandwagon effect (Bandwagon etkisi)

​

  • Filter bubbles (filtre balonları)
  • Echo chamber (yankı fanusu)

16 of 36

Soru

  • Sosyal ağlar duygu ağı olarak mı bilgi ağı olarak mı nitelendirilebilir? Neden?

17 of 36

https://www.ifla.org/publications/node/11174

18 of 36

19 of 36

http://verificationhandbook.com/downloads/verification.handbook.2.pdf

https://datajournalism.com/read/handbook/verification-3

20 of 36

1- Esas alınan kaynak ve içeriğin doğrulanması ve tanımlanması

    • Köken (ilk sürüm)
    • Kaynak (yazar, yaratıcı)
    • İçerik (tarih, konum, vb.)

2- Kaynağın doğruluğunun tartışılması ve çapraz karşılaştırma yapılması

    • Fotoğraflar (EXIF verileri, Google Street View, Google Maps)
    • Videolar (yardımcı araçlarla videonun bileşen karelerine ayrılması)

3- İçeriği kullanmak için eser sahibinden izin alınması (telif hakkı, kullanım sözleşmesi, vb. durumlar)

21 of 36

  • Köken: Bu içeriğin orijinal bir parçası mıdır?
  • Kaynak: İçeriği kim yükledi?
  • Tarih: İçerik ne zaman üretildi?
  • Yer: İçerik nerede üretildi?

​

https://verificationhandbook.com/book_tr/chapter3.php

22 of 36

Örnek 1

https://teyit.org/analiz-yemek-yiyen-birinin-polis-tarafindan-uyarildigi-videonun-gercek-oldugu-iddiasi

23 of 36

Örnek 2

https://teyit.org/analiz-adacayi-ebegumeci-ve-karbonat-gargarasinin-covid-19dan-korudugu-iddiasi

https://teyit.org/analiz-yesil-cayin-covid-19a-karsi-etkili-oldugu-iddiasi

24 of 36

Örnek 3

İddia:

​

"Türkiye'de 1993 yılında İnternet abone sayısı 229.885 idi."

25 of 36

  • Kimlik doğrulama
    • Pipl.com: Bir kişinin internette bıraktığı ayak izlerini takip ederek farklı sosyal medya hesaplarındaki kimliğini, kamuya açık kayıtlarını ve iletişim bilgilerini buluyor.
    • Spokeo
    • LinkedIn
    • …
  • Konum doğrulama
    • Wolfram Alpha: Bilişsel cevaplama motoru. Bir insana sorar gibi soru sorduğunuzda size sorunuzla alakalı cevapları listeliyor.
    • Google Maps
    • Google Earth
    • …

26 of 36

  • Görsel doğrulama
    • Google görsel arama
    • Findexif.com: Görselin EXIF bilgilerini çıkarıyor.
    • TinEye: Bir diğer tersine görsel arama motoru.
    • …
  • Diğer
    • SearchSystems.net: Halka açık kayıtları listeleyen uluslararası bir liste.
    • Snopes.com: Farklı kaynaklardan doğrulama yaparak internet söylentilerini listeleyen web sitesi.
    • …

​

27 of 36

28 of 36

29 of 36

30 of 36

  • Teyit.org
  • Doğruluk Payı
  • Malumatfuruş
  • Yalansavar
  • Evrim Ağacı

​

  • FactCheck.org
  • Politifact
  • Snopes
  • …

​

31 of 36

https://ifcnhttps://ifcncodeofprinciples.poynter.org/know-more/the-commitments-of-the-code-of-principlescodeofprinciples.poynter.org/

32 of 36

https://ifcncodeofprinciples.poynter.org/know-more/the-commitments-of-the-code-of-principles

33 of 36

  • Cezalandırmak bir çözüm olabilir mi?

�

      • Cezaya nasıl karar verilecek? Sınırları nasıl / neye göre belirlenecek? Kim belirleyecek?
      • Adil ve tutarlı uygulama sağlanabilecek mi?

34 of 36

  • Editoryal süreçlerin yeniden sağlıklı biçimde işletilir hale getirilmesi
    • Örneğin, fact-checking vb. uygulamaların haber yayan platformlara entegre edilmesi ve insan aracılığının aslında uygulamalara bir şekilde geri gelmeye başlaması

​

  • Bilgi kullanıcılarının farkındalığının artırılması
    • Haber okuryazarlığı,
    • Medya okuryazarlığı,
    • ...�

35 of 36

​

36 of 36

​

​