«ΦΩΝΕΣ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ»

Π***** Μ************

Mάθημα: Ελένη

Καθηγήτρια: Παπαγιαννάκη Μαρία

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

• Ευρυπίδης και αρχαίες τραγωδίες με αντιπολεμικό μήνυμα
• «Ελένη»
• «Τρωάδες»
• «Φοίνισσες»
• «Ικέτιδες»

• Ο πόλεμος στη ζωγραφική
• «Το παιδί με το περιστέρι» του Pablo Picasso
• «Οι καταστροφές του πολέμου» του Φρανσίσκο Γκόγια
• «The face of war» του Salvador Dali

​

• Ο πόλεμος στη μουσική
• «Blowin' in the Wind» – Bob Dylan
• «Ο στρατιώτης» – Μάνος Λοΐζος & Κωστούλα Μητροπούλου

​

• Ο πόλεμος στη λογοτεχνία
• «Άνθρωποι του Μύθου – Τετράδια από τον πόλεμο της Αλβανίας» του Στέλιου Ξεφλούδα
• «Η Μυστική παπαρούνα – Η Ζωή εν Τάφω» του Στρατή Μυριβήλη

​

• Ο πόλεμος μέσα από προσωπικές μαρτυρίες
• Προσωπικά ημερολόγια
• Επιστολογραφία

• Τέλος

ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΕΣ ΤΡΑΓΩΔΙΕΣ ΜΕ ΑΝΤΙΠΟΛΕΜΙΚΟ ΜΗΝΥΜΑ

• Συνολικά, ο Ευριπίδης, μέσα από έργα όπως η «Ελένη», οι «Τρωάδες», οι «Φοίνισσες» και οι «Ικέτιδες», προβάλλει ένα έντονο αντιπολεμικό μήνυμα δείχνοντας ότι ο πόλεμος δεν έχει πραγματικούς νικητές και οδηγεί κυρίως σε ανθρώπινο πόνο.
• Στην «Ελένη» αμφισβητεί την ίδια την αιτία του Τρωικού πολέμου, αφού ο πόλεμος γίνεται για ένα είδωλο και όχι για την πραγματική Ελένη, δείχνοντας τη ματαιότητα της σύγκρουσης.
• Στις «Τρωάδες» παρουσιάζει τις συνέπειες της άλωσης της Τροίας με έμφαση στα βάσανα των γυναικών και των αμάχων, καταδικάζοντας τον πόλεμο ως καταστροφή.
• Στις «Φοίνισσες» τονίζει τον τραγικό εμφύλιο πόλεμο ανάμεσα στους γιους του Οιδίποδα που οδηγεί στην αλληλοεξόντωση μιας ολόκληρης πόλης.
• Στις «Ικέτιδες» παρουσιάζει τον πόλεμο ως άδικο και καταστροφικό, εστιάζοντας στα θύματα και στην ανάγκη για ειρήνη και σεβασμό των νεκρών.

ΕΛΕΝΗ

• Στην β΄ αντιστροφή από το Α΄ Στάσιμο της Ελένης (στίχοι 1220-1236) ο Χορός τονίζει το παράλογο και την τραγικότητα του πολέμου. Αναφέρεται στον Τρωικό Πόλεμο, επισημαίνοντας ότι τόσοι άνθρωποι χάθηκαν άδικα για μια ψεύτικη αιτία, για ένα είδωλο και όχι για την πραγματική Ελένη. Επίσης ο Ευριπίδης βάζει τον Χορό να θρηνεί για το πένθος των γυναικών. Με αυτόν τον τρόπο το αντιπολεμικό μήνυμα που ο συγγραφέας προσπαθεί να μεταδώσει γίνεται πιο δυνατό και ευαισθητοποιεί περισσότερο τον αναγνώστη. Ο Ευριπίδης αναφέρει ότι οι συνέπειες του πολέμου είναι εξίσου τραγικές για όλους ακόμα και για τους νικητές και ότι ένας πόλεμος φέρνει μόνο καταστροφές, φρίκη και θάνατο

ΤΡΩΑΔΕΣ

• Στην Πάροδο ο Χορός των Τρωαδιτισσών θρηνεί την καταστροφή της Τροίας και δείχνει τον πόλεμο ως απόλυτη συμφορά για τους αμάχους. Στο πρώτο Στάσιμο τονίζεται ότι η νίκη των Ελλήνων δεν είναι ένδοξη αλλά φέρνει πόνο και καταστροφή. Στο δεύτερο Στάσιμο προβάλλεται η ιδέα ότι ο πόλεμος καταστρέφει και τους νικητές και τους ηττημένους, ενώ στο τρίτο Στάσιμο κορυφώνεται ο θρήνος για τα αθώα θύματα, όπως τα παιδιά και οι γυναίκες. Έτσι, σε όλα σχεδόν τα χορικά, ο Ευριπίδης παρουσιάζει τον πόλεμο ως τραγωδία χωρίς πραγματικούς νικητές.

ΦΟΙΝΙΣΣΕΣ

• Στην Πάροδο, ο Χορός παρουσιάζει τη Θήβα σε κατάσταση έντασης και προμηνύει την καταστροφή από τον εμφύλιο πόλεμο. Στο πρώτο Στάσιμο τονίζεται η τραγικότητα της διαμάχης ανάμεσα στους αδελφούς (Ετεοκλή και Πολυνείκη), δείχνοντας ότι ο πόλεμος καταστρέφει ακόμη και την οικογένεια. Στο δεύτερο Στάσιμο φαίνεται πιο έντονα η καταδίκη της σύγκρουσης, καθώς ο πόλεμος παρουσιάζεται ως δύναμη που φέρνει θάνατο και δυστυχία χωρίς δίκαιη νίκη. Στα επόμενα χορικά κορυφώνεται ο θρήνος για τους νεκρούς και η απόγνωση για την καταστροφή της πόλης.

ΙΚΕΤΙΔΕΣ

• Στις Ικέτιδες, στην Πάροδο, οι μητέρες θρηνούν για τους νεκρούς γιους τους και παρουσιάζουν τον πόλεμο ως πηγή δυστυχίας και απώλειας. Στο πρώτο Στάσιμο τονίζεται η σκληρότητα της σύγκρουσης και η αδικία που υφίστανται οι νεκροί, καθώς δεν τους επιτρέπεται η ταφή. Στο δεύτερο Στάσιμο προβάλλεται έντονα ο θρήνος και η καταδίκη της πολεμικής βίας.

Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΣΤΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ

• « Το παιδί με το περιστέρι » του Pablo Picasso

​

• «Οι Καταστροφές του Πολέμου» του Φρανθίσκο Γκόγια

​

• «The Face of War» του Σαλβαδόρ Νταλί

​

​

«ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΕ ΤΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ»

• Ο πίνακας «Το Παιδί με το Περιστέρι» του Πάμπλο Πικάσο είναι ένα από τα πρώιμα έργα του και δημιουργήθηκε γύρω στο 1901.
• Απεικονίζει ένα μικρό παιδί που κρατά ένα λευκό περιστέρι, σύμβολο της ειρήνης και της αθωότητας. Τα χρώματα είναι σχετικά απλά και ήρεμα, ενώ η στάση του παιδιού αποπνέει τρυφερότητα και προστασία.
• Ο πίνακας συνδέεται με ένα βαθύτερο μήνυμα: την ανάγκη για ειρήνη και την αξία της αθωότητας, σε αντίθεση με τη βία και τη σκληρότητα του πολέμου.

​

«ΟΙ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΣ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ»

• Οι «Καταστροφές του Πολέμου» του Φρανσίσκο Γκόγια είναι μια σειρά από χαρακτικά έργα που δημιουργήθηκαν στις αρχές του 19ου αιώνα.
• Σε αυτά τα έργα ο Γκόγια απεικονίζει με ρεαλισμό και σκληρότητα σκηνές από τον πόλεμο: βία, εκτελέσεις, πείνα και ανθρώπινο πόνο. Δεν παρουσιάζει ηρωισμούς ή δόξα, αλλά τη φρίκη και την απανθρωπιά που βιώνουν οι άνθρωποι.
• Τα έργα αυτά θεωρούνται πρωτοποριακά για την εποχή τους λόγω της ωμότητας και της ειλικρίνειάς τους. Ο Γκόγια εστιάζει στον πόνο των απλών ανθρώπων, μετατρέποντας τη σειρά σε μια διαχρονική διαμαρτυρία κατά της βίας και του παραλογισμού του πολέμου.

«THE FACE OF WAR»

• «The Face of War» του Salvador Dali απεικονίζει ένα τρομακτικό, νεκρικό πρόσωπο μέσα στην έρημο, όπου στα μάτια και στο στόμα εμφανίζονται ξανά ίδια πρόσωπα, δημιουργώντας έναν ατελείωτο κύκλο τρόμου και θανάτου.
• Με αυτόν τον τρόπο ο ζωγράφος προσπαθεί να δείξει τις καταστροφικές συνέπειες του πολέμου και ότι η φρίκη του πολέμου αναπαράγει τον εαυτό της (ο ένας θάνατος φέρνει τον άλλον).

​

Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΣΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ

•  «Blowin' in the Wind» – Bob Dylan
• «Ο στρατιώτης» – Μάνος Λοΐζος & Κωστούλα Μητροπούλου

​

​

​

«BLOWIN' IN THE WIND»

• Θεωρείται ο «ύμνος» των κινημάτων ειρήνης παγκοσμίως. Μέσα από μια σειρά ρητορικών ερωτήσεων, ο Bob Dylan, στιχουργός και συνθέτης, στηλιτεύει την αδιαφορία της ανθρωπότητας απέναντι στον πόλεμο και την αδικία.
• Το μήνυμα: Η απάντηση στην ερώτηση «πότε θα τελειώσουν οι πόλεμοι» είναι τόσο προφανής και παντού γύρω μας όπως το φύσημα του ανέμου, αλλά η ανθρωπότητα επιλέγει να μην την ακούει.
• Χαρακτηριστικός στίχος:

«How many times must the cannonballs fly

before they're forever banned?» 

«Πόσες φορές πρέπει να πετάξουν οι μπάλες των κανονιών

πριν απαγορευτούν για πάντα;»

​

«Ο ΣΤΡΑΤΙΩΤΗΣ»

• «Ο Στρατιώτης» είναι ένα από τα πιο συγκλονιστικά αντιπολεμικά τραγούδια του Μάνου Λοΐζου, σε στίχους της Κωστούλας Μητροπούλου.
• Περιγράφει την τραγική πορεία ενός νέου που πείθεται από την εξουσία να πολεμήσει, πιστεύοντας σε υποσχέσεις για δόξα, παράσημα και ηρωισμό. Το τραγούδι αποδομεί το αφήγημα του «ένδοξου πολέμου», δείχνοντας πώς η ζωή ενός ανθρώπου θυσιάζεται για ξένα συμφέροντα.
• Χαρακτηριστικοί στίχοι:

«Του τάξανε παράσημα, του τάξανε πρωτιά

και τον στέλναν στην πρώτη τη γραμμή…

Κι όταν σε μιάν ανηφοριά…

μια σφαίρα τον χτυπάει στην καρδιά,

του τάξανε για μνήμα του ένα μέτρο μόνο χώμα…»

​

Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΣΤΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

• «Άνθρωποι του Μύθου – Τετράδια από τον πόλεμο της Αλβανίας» του Στέλιου Ξεφλούδα
• «Η Μυστική παπαρούνα – Η Ζωή εν Τάφω» του Στρατή Μυριβήλη

​

• Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα έργα της ελληνικής πολεμικής λογοτεχνίας, το οποίο εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1944. Στο βιβλίο αυτό ο Στέλιος Ξεφλούδας καταγράφει τις εμπειρίες του από το μέτωπο της Αλβανίας κατά τον Ελληνοϊταλικό πόλεμο. Δεν πρόκειται για μια απλή ιστορική καταγραφή μαχών, αλλά για μια βαθιά εσωτερική αναζήτηση με τη μέθοδο του εσωτερικού μονολόγου.
• Η Έννοια του «Μύθου»: Οι απλοί στρατιώτες μετατρέπονται στα μάτια του συγγραφέα σε «ανθρώπους του μύθου», καθώς ξεπερνούν την ανθρώπινη φύση τους μέσα από τη θυσία και τον αγώνα.  
• Οι περιγραφές της παγωνιάς, της κούρασης και του παραλόγου της μάχης, αναδεικνύουν την τραγικότητα του πολέμου και την αγωνία για την ανθρώπινη ύπαρξη. 

​

« ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΤΟΥ ΜΥΘΟΥ – ΤΕΤΡΑΔΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ ΤΗΣ ΑΛΒΑΝΙΑΣ »

«Η Μυστική παπαρούνα»

• Η «Μυστική Παπαρούνα» είναι το πιο εμβληματικό κεφάλαιο από το αντιπολεμικό μυθιστόρημα του Στρατη Μυριβήλη «Η Ζωή εν Τάφω». Αποτελεί έναν ύμνο στη ζωή που ανθίζει μέσα στο θάνατο.
• Η παπαρούνα φυτρώνει τυχαία στο «μεσαίο χώρο», στη νεκρή ζώνη ανάμεσα στα εχθρικά χαρακώματα. Ο ήρωας, ο λοχίας Κωστούλας, παρατηρώντας την παπαρούνα αφυπνίζεται. «…Την κοιτάζω και νιώθω την καρδιά μου να μαλακώνει… Ποιος να το ’λεγε πως μέσα σ’ αυτόν τον θάνατο θα υπήρχε τόση ζωή;»
• Για τον Μυριβήλη, η παπαρούνα είναι η ζωντάνια της φύσης ενάντια στο γκρίζο της λάσπης και του θανάτου, είναι η αντίσταση της ομορφιάς στον πόλεμο, είναι η σιωπηλή κραυγή που «φωνάζει» ότι όσο κι αν ο άνθρωπος προσπαθεί να μετατρέψει τη γη σε τάφο, η ζωή θα βρίσκει πάντα έναν τρόπο να «τρυπάει» το χώμα και να βγαίνει στο φως.

Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ

• Προσωπικά ημερολόγια
• Επιστολογραφία

ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ

• Οι στρατιώτες που πολέμησαν στην Πίνδο και στα βουνά της Αλβανίας κατά τον Ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940 περιγράφουν στα ημερολόγιά τους και στα γράμματα προς την οικογένειά τους τις τραγικές συνθήκες του πολέμου…
• Το ημερολόγιο του Ιωάννη Μπαρμπέρη «Σελίδες ημερολογίου 1940-41» αποτελεί ένα συγκλονιστικό ντοκουμέντο: «…Βαδίζουμε όλη τη νύχτα μέσα στη λάσπη και το σκοτάδι. Τα πόδια μας πρησμένα, το φορτίο ασήκωτο, αλλά η ψυχή μας σφιγμένη. Κάθε βήμα και ένας πόνος, μα το μέτωπο μας καλεί και δεν σταματάμε πουθενά… Πορεία ατέλειωτη, βροχή και κρύο που τρυπάει τα κόκαλα. Οι άνδρες κοιμούνται βαδίζοντας, ακουμπώντας ο ένας στον ώμο του άλλου για να μην πέσουν στη λάσπη.»
• Ένας από τους πιο γνωστούς στρατιώτες που κατέγραψε σε επιστολή προς την οικογένειά του τις κακουχίες του '40 ήταν ο Ανδρέας Πανταζόπουλος (έφεδρος ανθυπολοχαγός). "Αγαπητοί μου, είμαστε δέκα μέρες νηστικοί, με λίγη γαλέτα και χιόνι για νερό. Τα πόδια μας έχουν ξυλιάσει μέσα στις βρεγμένες αρβύλες και η παγωνιά τη νύχτα δεν μας αφήνει να κλείσουμε μάτι. Πονάμε παντού, αλλά η σκέψη σας μου δίνει κουράγιο να συνεχίσω…"

�������������ΤΕΛΟΣ��