Nieletni wobec prawa

Polskie prawo, w odniesieniu do osób młodych, posługuje się różnymi pojęciami:

• Nieletni – osoba, która w momencie popełnienia czynu zabronionego nie ukończyła 17. roku życia (prawo karne).

​

• Małoletni – osoba, która nie ukończyła 18 lat i nie zawarła małżeństwa (prawo cywilne). 

Odpowiedzialność prawna nieletnich�

• poniżej 13 lat odpowiedzialność prawną za czyny dziecka ponoszą rodzice.

​

• w przedziale 13–17 lat w grę wchodzi odpowiedzialność za czyny karalne (przestępstwa oraz niektóre wykroczenia).

​

• po ukończeniu 17 lat mamy do czynienia z normalną odpowiedzialnością karną.

Jednak art. 10 § 2 Kodeksu karnego dopuszcza za niektóre przestępstwa odpowiedzialność karną nieletnich po ukończeniu 15 roku życia.

Rodzaj czynu�

• Zabójstwo
• Spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu
• Spowodowanie zagrożenia życia lub zdrowia wielu osób albo mienia w wielkich rozmiarach
• Przejęcie podstępem lub siłą kontroli nad statkiem wodnym lub powietrznym
• Sprowadzenie katastrofy w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym zagrażającej życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach
• Zgwałcenie (gwałt zbiorowy, wobec osoby poniżej 15. roku życia oraz rodzeństwa) oraz gwałt ze szczególnym okrucieństwem

​

• Użycie broni palnej, noża lub innego podobnie niebezpiecznego przedmiotu albo środka obezwładniającego, dopuszczenie się czynnej napaści na funkcjonariusza publicznego, jeśli nastąpił skutek w postaci ciężkiego uszczerbku na zdrowiu funkcjonariusza publicznego;

​

• Branie lub przetrzymywanie zakładnika w celu zmuszenia organu państwowego lub samorządowego, instytucji, organizacji, osoby fizycznej lub prawnej albo grupy osób do określonego zachowania się;

​

• Kradzież z użyciem przemocy

​

o do zasady, nieletni odpowiada przed sądem rodzinnym. Odpowiedzialność przed sądem karnym wchodzi w grę, na przykład gdy zostaną popełnione czyny wymienione.

Środki stosowane wobec nieletnich�

🡪 Środki wychowawcze

• upomnienie,
• zobowiązanie do określonego postępowania (naprawienia wyrządzonej szkody, wykonania wskazanych prac),
• nadzór odpowiedzialny rodziców lub opiekunów,
• nadzór kuratora,
• przepadek rzeczy,
• umieszczenie w rodzinie zastępczej,
• młodzieżowym ośrodku wychowawczym, socjoterapeutycznym lub szkolno‑wychowawczym.

​

🡪 Środki poprawcze

• Umieszczenie w zakładzie poprawczym można orzec jedynie w razie popełnienia czynu karalnego przez nieletniego, który ukończył 13 lat. Jeśli sprawca jest młodszy, można zastosować wobec niego jedynie środki wychowawcze.

​

• Środki leczniczo‑wychowawcze

​

• Zasądza się je w razie stwierdzenia u nieletniego upośledzenia umysłowego, choroby psychicznej lub innego zakłócenia czynności psychicznych, a także nałogowego picia alkoholu albo używania innych środków odurzających.

​

• Sąd rodzinny może umieścić nieletniego w szpitalu psychiatrycznym lub innym zakładzie leczniczym.

​

• Jeżeli sprawca wykroczenia jest upośledzony umysłowo w stopniu głębokim, sąd kieruje go do domu pomocy społecznej.

​

Kazusy prawne

• Piętnastoipółletni Michał dokonał kradzieży z włamaniem. W trakcie włamania do mieszkania wszedł właściciel. Michał chwycił za ciężki kryształowy wazon i uderzył go w tył głowy, zabijając mężczyznę na miejscu. Jaki sąd będzie rozpatrywał sprawę Michała i według jakiego kodeksu?

​

Kazusy prawne

• Trzynastoletni Maciek szedł ulicą i palił papierosa. Patrol policji zatrzymał Maćka i wylegitymował go. Jakie konsekwencje poniesie Maciek za palenie papierosów na ulicy?

Kazusy prawne

• U siedemnastoletniej Krysi znaleziono narkotyki. Krysia twierdzi, że wzięła je na przechowanie od kolegi i nie miała zamiaru ich wykorzystać. Jaki sąd rozpoznaje sprawę Krysi i czy można podciągnąć to jako demoralizację?

Uprawnienia Policji

• Lista podstawowych uprawnień sprowadza się do czynności typowo z policją kojarzonych: legitymowanie, przeszukanie, kontrola osobista i zatrzymanie. Oprócz tego policja może również zbierać i zabezpieczać materiał dowodowy, pobierać próbki biologiczne, zajmować się monitoringiem. W celu realizacji zadań ustawowych może korzystać z pomocy osób trzecich.

Policyjna Izba Dziecka

Długa 12, Bielsko-Biała