1

ΕΝΟΤΗΤΑ 20

Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909)

Μπακάλης Κώστας (history-logotexnia.blogspot.com)

► Μετά την έξωση του Όθωνα ποιος επιλέγει τη διάδοχη κατάσταση;

2

Α. Γεώργιος Α΄ Βασιλιάς των Ελλήνων 1862�Ενσωμάτωση των Επτανήσων

• 1862: Μετά την έξωση του Όθωνα οι Μεγάλες Δυνάμεις αναγόρευσαν Βασιλιά των Ελλήνων τον 18χρονο Δανό πρίγκιπα Γουλιέλμο-Γεώργιο Γκλύξμπουργκ με το όνομα Γεώργιο.

3

Α. Γεώργιος Α΄ Βασιλιάς των Ελλήνων 1862�Ενσωμάτωση των Επτανήσων

• 1862: Μετά την έξωση του Όθωνα οι Μεγάλες Δυνάμεις αναγόρευσαν Βασιλιά των Ελλήνων τον 18χρονο Δανό πρίγκιπα Γουλιέλμο-Γεώργιο Γκλύξμπουργκ με το όνομα Γεώργιο.

4

Η Άφιξη του Γεωργίου Α΄ στην Ελλάδα, 17 Οκτ. 1863 (πίνακας Α. Κριεζή)

5

Σας θυμίζει κάτι το σκηνικό;

6

Α΄ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

1822-1832

ΑΠΟΛΥΤΗ ΜΟΝΑΡΧΙΑ

1833-1843

ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΜΟΝΑΡΧΙΑ

1844-1862

ΒΑΣΙΛΕΥΟΜΕΝΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

1863-1924

ΒΑΣΙΛΕΥΟΜΕΝΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

1863-1924

Β΄ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

1924-1935

ΒΑΣΙΛΕΥΟΜΕΝΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

1935-1941

ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ ΜΕΤΑΞΑ

1936-1941

ΒΑΣΙΛΕΥΟΜΕΝΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

1946-1973

ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ

ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΑΡΧΩΝ

1967-1974

Γ΄ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

1974…

19^ος ΑΙΩΝΑΣ

20^ος ΑΙΩΝΑΣ

► Γιατί η Αγγλία παραχωρεί στην Ελλάδα τα Επτάνησα;

7

8

▲ Συμβολική Αναπαράσταση της παραχώρησης των Ιονίων Νήσων στην Ελλάδα το 1864

► Λιθογραφία που απεικονίζει αλληγορικά την Ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα που πραγματοποιήθηκε στις 21 Μαΐου του1864. http://www.ime.gr/chronos/12/gr/general/gallery/118.html

Β. Σύνταγμα 1864

• Εθνοσυνέλευση για ψήφιση συντάγματος.
• Νέο Σύνταγμα θεμελιωμένο στην δημοκρατική αρχή ⮚ λαός αναγνωρίζεται ως κυρίαρχος παράγοντας του πολιτεύματος.
• Βασιλιάς ανώτατος άρχοντας
• Πολίτευμα: Βασιλευομένη Δημοκρατία

9

▲ Γεώργιος Α΄

κατά τα πρώτα χρόνια

Β. Σύνταγμα 1864

• Εθνοσυνέλευση για ψήφιση συντάγματος.
• Νέο Σύνταγμα θεμελιωμένο στην δημοκρατική αρχή ⮚ λαός αναγνωρίζεται ως κυρίαρχος παράγοντας του πολιτεύματος.
• Βασιλιάς ανώτατος άρχοντας
• Πολίτευμα: Βασιλευομένη Δημοκρατία

10

▲ Γεώργιος Α΄

κατά τα πρώτα χρόνια

11

Πηγή: https://www.timetoast.com/timelines/87194204-038a-4a5f-8bca-a0d474b0dd52

12

13

14

► Καρτ ποστάλ του 1906 με το κτίριο της «Παλιάς Βουλής», όπου στεγαζόταν τότε το ελληνικό κοινοβούλιο.

Παρατηρώντας και τη χρονογραμμή πώς κρίνετε την καθιέρωση της καθολικής ανδρικής ψήφου στην Ελλάδα το 1864;

Να θυμηθώ το: Σύνταγμα 1844 (Όθων)

• Μετά το κίνημα της 3^ης Σεπτ. 1843 συγκλήθηκε Εθνοσυνέλευση
• Το 1844 ψήφισε Σύνταγμα ⇨
• Πολίτευμα: Συνταγματική Μοναρχία
• Νομοθετική εξουσία: βασιλιάς, Γερουσία (διορισμένη ισόβια από βασιλιά), Βουλή (εκλεγμένη από λαό),
• Εκτελεστική εξουσία: βασιλιάς & υπουργοί (διορισμένοι από βασιλιά),
• Δικαστική εξουσία: δικαστές (διορισμένοι από βασιλιά),

​

Να εντοπίσετε τις διαφορές!

15

Γ. Εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις

16

ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΥ

▲Α. Κουμουνδούρος: πολιτικός που δεσπόζει αυτή την περίοδο (1864-1881) ⮚ Πρωθυπουργός (4 φορές)

Προβλήματα πολιτεύματος:(πελατειακό σύστημα)

• Ο κοινοβουλευτισμός λειτούργησε με προβλήματα.
• Οι δημόσιοι υπάλληλοι δεν ήταν μόνιμοι και πολλοί πολίτες πίεζαν βουλευτές για να εξασφαλίσουν διορισμό στο δημόσιο.
• Δεν υπάρχουν οργανωμένα κόμματα, αλλά οι βουλευτές υποστηρίζουν εκείνον που θα υποσχεθεί διορισμό στους ψηφοφόρους.
• Βασιλιάς: παράγοντας αστάθειας, ανατρέπει κυβερνήσεις, με τις οποίες διαφωνεί, διορίζει όποιον πρωθυπουργό επιθυμεί.

17

18

Παιχνίδι Ρόλων: "Διορισμοί και Υποσχέσεις στη Βουλή του 1870

Προετοιμασία:

Ρόλοι:

• Πολιτικός αρχηγός: 1-2 μαθητές, που θα "σχηματίσουν κυβέρνηση".
• Βουλευτές: 4-6 μαθητές, που εκπροσωπούν διαφορετικές περιοχές.
• Πολίτες: Όλοι οι υπόλοιποι μαθητές, που προσπαθούν να εξασφαλίσουν διορισμό στο δημόσιο.

Υλικά:

• Φτιάξε κάρτες με διαφορετικές "επιθυμίες" πολιτών (π.χ. "Θέλω διορισμό ως δάσκαλος", "Θέλω θέση στο τελωνείο", "Θέλω μεταφορά στην πόλη").
• Προετοίμασε λίστες με "υποσχέσεις" για τους βουλευτές (π.χ. "Θα στηρίξω τον αρχηγό αν διορίσει 3 πολίτες της περιοχής μου").

Σκοπός:

• Οι "πολίτες" να εξασφαλίσουν διορισμούς μέσω των "βουλευτών" τους. Οι "πολιτικοί αρχηγοί" να διαπραγματευτούν τη στήριξη των βουλευτών ώστε να σχηματίσουν κυβέρνηση.

​

Διαδικασία:

Φάση 1: Οι πολίτες πιέζουν τους βουλευτές. Κάθε "πολίτης" πλησιάζει έναν "βουλευτή" της περιοχής του και εξηγεί τι χρειάζεται. Οι βουλευτές κρατούν σημειώσεις με τις απαιτήσεις.

Φάση 2: Οι βουλευτές διαπραγματεύονται με τους πολιτικούς αρχηγούς. Οι "βουλευτές" μιλούν στους "πολιτικούς αρχηγούς" και προσπαθούν να εξασφαλίσουν διορισμούς για τους οπαδούς τους. Οι πολιτικοί αρχηγοί υπόσχονται διορισμούς, αν οι βουλευτές τους στηρίξουν στη Βουλή.

Φάση 3: Σχηματισμός κυβέρνησης. Οι πολιτικοί αρχηγοί ανακοινώνουν ποιοι βουλευτές τους στηρίζουν. Αν έχουν την πλειοψηφία, σχηματίζουν κυβέρνηση.

Φάση 4: Ανατροφοδότηση. Συζητήστε: Πώς νιώθουν οι πολίτες, οι βουλευτές και οι πολιτικοί αρχηγοί; Ήταν δίκαιη η διαδικασία; Τι προβλήματα προκύπτουν από ένα τέτοιο σύστημα;

Με τη βοήθεια του Chatgpt.

19

1975 - Τα αγροτικά

Γεια και χαρά σας βρε πατριώτες

Παπακωνσταντίνου Βασίλης

Μουσική/Στίχοι: Μπακαλάκος Θωμάς/Τζεφρώνης Διονύσης

​

​

Ήρθε ο βουλευτής στο χωριό, βόλτες από κει και από δω

μοιράζει υποσχέσεις στους αγρότες

Θα σας γλιτώσουμε από τη δυστυχία

νερό θα φέρουμε θα φτιάξουμε σχολεία

κι όσο για τα φτωχά κορίτσια σας γαμπρούς εμείς θα βρούμε

Γεια και χαρά σας βρε πατριώτες

και εμέ οι παππούδες μου ήταν αγρότες, γεια σας ] 2x

Ήρθε ο βουλευτής στο χωριό βόλτες από κει και από δω

μοιράζει υποσχέσεις στους αγρότες

Θα γίνει αύξηση τιμής των προϊόντων

Θα αυξηθούν και οι συντάξεις των γερόντων

νοσοκομεία θα σας χτίσουμε οι εκλογές ζυγώνουν

Γεια και χαρά σας βρε πατριώτες...

Μπήκε ο βουλευτής στη βουλή, βόλτες από δω και από κει

θρονιάστηκε σαν διάνος στην Αθήνα

και μην τον είδατε το φίλο τον λεβέντη

Απ' το χωριό μας δεν περνάει ούτε για γλέντι

και όσα μας είχε τάξει ήταν λαγοί με πετραχήλια

"Λαγοί με πετραχήλια!

Ακούστε το τραγούδι: https://www.youtube.com/watch?v=bzkuLJewSkg

​

• Εντοπίστε τις υποσχέσεις του βουλευτή.
• Ένας/μια μαθητής/τρια να μιμηθεί τον βουλευτή και να διατυπώσει την υπόσχεση με τον πιο εντυπωσιακό και υπερβολικό τρόπο (π.χ. "Θα σας χτίσουμε σχολεία από μάρμαρο και χρυσό!").
• Οι υπόλοιποι μαθητές αν θεωρούν την υπόσχεση υπερβολική ή ανέφικτη φωνάζουν: «Λαγός με Πετραχήλια».
• Τι αποτέλεσμα είχε αυτή η πολιτική πρακτική; Σήμερα υπάρχουν και δρουν πελατειακά δίκτυα;

Χαρίλαος Τρικούπης «Τις πταίει;» (1874)

20

• Σύμφωνα με τον Τρικούπη, ο βασιλιάς θα έπρεπε να διορίζει πρωθυπουργό μόνο εκείνον που είχε τη δεδηλωμένη εμπιστοσύνη της Βουλής, δηλαδή την υποστήριξη της πλειοψηφίας των βουλευτών («Αρχή της Δεδηλωμένης»).

Χαρίλαος Τρικούπης «Τις πταίει;» (1874)

21

• Σύμφωνα με τον Τρικούπη, ο βασιλιάς θα έπρεπε να διορίζει πρωθυπουργό μόνο εκείνον που είχε τη δεδηλωμένη εμπιστοσύνη της Βουλής, δηλαδή την υποστήριξη της πλειοψηφίας των βουλευτών («Αρχή της Δεδηλωμένης»).

• Θεατρική αναπαράσταση της καθιέρωσης της δεδηλωμένης.
• Ρόλοι μαθητών - μαθητριών
• Γεώργιος Α΄ - Όλγα
• Χαρίλαος Τρικούπης
• Εκδότης Εφημερίδας «Καιροί»: Πέτρος Κανελλίδης.
• Κρατικά όργανα: Αστυνόμος - εισαγγελέας

22

Αρχή νέας φάσης στην πολιτική ζωή της Ελλάδας

• 1875: Χ. Τρικούπης διορίζεται Πρωθυπουργός (προσωρινός) για να διενεργήσει εκλογές.
• Στην έναρξη εργασιών της νέας Βουλής ο Γεώργιος Α΄ εκφωνεί τον Λόγο του Θρόνου, όπου αναγνωρίζει την Αρχή της Δεδηλωμένης

23

Δ. Ο δικομματισμός

• Με την αρχή της δεδηλωμένης τα μικρά κόμματα οδηγήθηκαν είτε στην εξαφάνιση, είτε στην ενσωμάτωση σε μεγαλύτερα κόμματα
• 1885-1895: εναλλάσσονται στην εξουσία δύο κόμματα
• Χαρ. Τρικούπης ↔ Θεόδ. Δηλιγιάννης
• Το φαινόμενο αυτό ονομάστηκε ΔΙΚΟΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

24

Δ. α. Χαρίλαος Τρικούπης �(1881-1885, 1886-1890)

• Το 1872 ο Χαρίλαος Τρικούπης με μια ομάδα βουλευτών από τα Επτάνησα ίδρυσε το Νέο ή Νεωτεριστικό Κόμμα, που στηριζόταν στις αρχές του πολιτικού φιλελευθερισμού.

​

• ΣΤΟΧΟΣ η δημιουργία ενός σύγχρονου & οικονομικά ανεπτυγμένου κράτους

​

• Ποιοι πολιτικοί είχαν θέσει ως τότε ανάλογους στόχους;

25

Θετικές και αρνητικές πτυχές της πολιτικής Τρικούπη

26

Θετικές και αρνητικές πτυχές της πολιτικής Τρικούπη

27

Διάνοιξη της διώρυγας της Κορίνθου (1882-1893)

28

▲ Χάρτης της παλαιάς και νέας θαλάσσιας οδού

«… κύριος στόχος της διόρυξης υπήρξε η διευκόλυνση της θαλάσσιας επικοινωνίας με τη δημιουργία ενός σημαντικού συγκοινωνιακού κόμβου που αποσκοπούσε αρχικά στην τοπική και στη συνέχεια στην εθνική οικονομική ανάπτυξη. […] Η διάνοιξη […] υποσχόταν οικονομία χρόνου 48 τουλάχιστον ωρών σε σχέση με την ως τότε διαδρομή. Άλλα πλεονεκτήματα της νέας πλωτής οδού θα ήταν ότι, αντί για τον επικίνδυνο γύρο της Πελοποννήσου, τα πλοία θα διέσχιζαν τον Κορινθιακό, κόλπο κατεξοχήν ήρεμο, εξοικονομώντας συγχρόνως χρόνο και καύσιμα και θα μειώνονταν τα ασφάλιστρα λόγω της μεγαλύτερης ασφάλειας του πλου.»

Παπαγιαννοπούλου Ε., Η διώρυγα της Κορίνθου, Αθήνα 1989, σ. 33-34

▲Ποια είναι τα πλεονεκτήματα της διάνοιξης της διώρυγας της Κορίνθου;

Τα εγκαίνια της διώρυγας της Κορίνθου �(25 Ιουλ. 1893)

29

Το σχολικό εγχειρίδιο που έχετε στα χέρια σας γράφτηκε το 2002, δηλαδή σε εποχή που το κυρίαρχο αφήγημα στη χώρα ήταν εκείνο του εκσυγχρονισμού.

Δ. β. Θεόδωρος Δηλιγιάννης

• Υποστήριζε χαμηλότερη φορολογία
• Τόνιζε αρνητικές συνέπειες τρικουπικών μέτρων για μεσαία και κατώτερα κοινωνικά στρώματα
• Κατηγορούσε Τρικούπη για εύνοια προς οικονομικά ισχυρούς
• Θεωρεί θεμιτή την εναλλαγή οπαδών εκάστοτε κυβέρνησης στις κρατικές θέσεις και γι’ αυτό

- καταργεί νόμο Τρικούπη περί «προσόντων δημοσίων υπαλλήλων».

30

Εθνικό Κόμμα

Δ. β. Θεόδωρος Δηλιγιάννης

• Υποστήριζε χαμηλότερη φορολογία
• Τόνιζε αρνητικές συνέπειες τρικουπικών μέτρων για μεσαία και κατώτερα κοινωνικά στρώματα
• Κατηγορούσε Τρικούπη για εύνοια προς οικονομικά ισχυρούς
• Θεωρεί θεμιτή την εναλλαγή οπαδών εκάστοτε κυβέρνησης στις κρατικές θέσεις και γι’ αυτό

- καταργεί νόμο Τρικούπη περί «προσόντων δημοσίων υπαλλήλων».

31

Εθνικό Κόμμα

32

«Κάτω οι φόροι», Δηλιγιάννης

33

▲ Ψάξτε την έννοια «λαϊκισμός».

▲ Τρικούπης και Δηλιγιάννης αντιπαρατίθενται στη Βουλή

34

35

► Η Ελλάδα αρένα, όπου ο Τρικούπης ερεθίζει τον ταύρο (το λαό )που διώχνει τη βουλή και το Δηλιγιάννη.

Πηγή: http://istoriakatblog.blogspot.gr/p/blog-page_6825.html

Παιχνίδι ρόλων: Πολιτική αντιπαράθεση (debate) οπαδών του Τρικούπη και του Δηλιγιάννη, ενόψει επικείμενων εκλογών.

Ε. Οικονομική και εθνική κρίση «Δυστυχώς επτωχεύσαμεν»

36

Ελλάδα αδυνατεί να ανταποκριθεί στις οικονομικές υποχρεώσεις της.

Ε. Οικονομική και εθνική κρίση «Δυστυχώς επτωχεύσαμεν»

37

Ελλάδα αδυνατεί να ανταποκριθεί στις οικονομικές υποχρεώσεις της.

38

▲Ο Χ. Τρικούπης εξισορροπεί το ισοζύγιο εφ. Άστυ, 9.11.1886

​

▲ Ποιος ζυγίζει και τι στη γελοιογραφία;

▲ Τι προσπαθεί να πετύχει]

▲ Ποιο είναι το «όγδοον θαύμα»;

​

ΣΤ. Ελληνοτουρκικός πόλεμος το 1897

• Επίθεση εναντίον Οθωμανών στα νέα σύνορα από τη Θεσσαλία.
• Αριθμητική και ποιοτική υπεροχή Οθωμανών, κανένας στρατηγικός σχεδιασμός Ελλην. Στρατού.
• Αρχιστράτηγος ο διάδοχος θρόνου Κωνσταντίνος.
• ΉΤΤΑ.
• Οθωμανικός στρατός φτάνει μέχρι τη Λαμία.
• Σταματά μόνο μετά από διαβεβαίωση Δυνάμεων ότι θα λάβει τεράστια πολεμική αποζημίωση από Ελλάδα.
• Συνθήκη στην Κων/πολη.

39

▲ Ο πολεμικός πυρετός τις παραμονές του ελληνοτουρκικού πολέμου το 1897 φτάνει στο αποκορύφωμά του. Εικόνα από διαδήλωση που έγινε μπροστά στα βασιλικά ανάκτορα υπέρ της κήρυξης του πολέμου.

http://www.ime.gr/chronos/12/gr/general/gallery/140.html

ΣΤ. Ελληνοτουρκικός πόλεμος το 1897

• Επίθεση εναντίον Οθωμανών στα νέα σύνορα από τη Θεσσαλία.
• Αριθμητική και ποιοτική υπεροχή Οθωμανών, κανένας στρατηγικός σχεδιασμός Ελλην. Στρατού.
• Αρχιστράτηγος ο διάδοχος θρόνου Κωνσταντίνος.
• ΉΤΤΑ.
• Οθωμανικός στρατός φτάνει μέχρι τη Λαμία.
• Σταματά μόνο μετά από διαβεβαίωση Δυνάμεων ότι θα λάβει τεράστια πολεμική αποζημίωση από Ελλάδα.
• Συνθήκη στην Κων/πολη.

40

▲ Ο πολεμικός πυρετός τις παραμονές του ελληνοτουρκικού πολέμου το 1897 φτάνει στο αποκορύφωμά του. Εικόνα από διαδήλωση που έγινε μπροστά στα βασιλικά ανάκτορα υπέρ της κήρυξης του πολέμου.

http://www.ime.gr/chronos/12/gr/general/gallery/140.html

▲ Η Μάχη των Φαρσάλων (23 Απρ. 1897)

41

► Ελληνοτουρκικός πόλεμος του 1897: Η μάχη της Μελούνας σε λιθογραφία της εποχής. Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Le Petit Journal στις 2 Μαΐου 1897. http://www.ime.gr/chronos/12/gr/general/gallery/122.html

• Η έκρηξη του αθηναϊκού λαού υπέρ του πολέμου,
• Ο ρόλος της Εθνικής Εταιρείας,
• Ο ελληνικός τύπος
•  πλειοδοσία λαϊκισμού, προς την κατεύθυνση της πολεμικής αναμέτρησης με την Οθωμανική Αυτοκρατορία με αφορμή τις εξελίξεις στην Κρήτη

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ:

ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΣΥΝΤΡΙΒΗ

«Οι Τούρκοι επί ελληνικού εδάφους. Απ’ άκρη σ’ άκρη χαλασμός» μοιρολογούσε το «Εμπρός» στις 13, 14 και 15 Απριλίου

42

Πολεμικές αναμετρήσεις Ελλάδας/Κύπρου με Οθωμανική Αυτοκρατορία/Τουρκία από το 1897 ως το 1974.

Παρατήρηση: Η Ελλάδα νικά, όταν συμπολεμά με συμμάχους στα πεδία των μαχών.

Η κατάσταση στην Ελλάδα μετά τη βαριά ήττα:

• Για να πληρώσει αποζημίωση πήρε νέο δάνειο.
• Δυνάμεις επέβαλαν στην Ελλάδα μια επιτροπή Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου (ΔΟΕ), η οποία, για να διασφαλίσει ότι το χρέος θα αποπληρωθεί, ανέλαβε τη διαχείριση των κυριότερων ελληνικών δημοσίων εσόδων.

​

43

Η κατάσταση στην Ελλάδα μετά τη βαριά ήττα:

• Για να πληρώσει αποζημίωση πήρε νέο δάνειο.
• Δυνάμεις επέβαλαν στην Ελλάδα μια επιτροπή Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου (ΔΟΕ), η οποία, για να διασφαλίσει ότι το χρέος θα αποπληρωθεί, ανέλαβε τη διαχείριση των κυριότερων ελληνικών δημοσίων εσόδων.

​

44

45

Με ποια κατάσταση που βίωσε πρόσφατα η χώρα μας παρουσιάζει αναλογίες η επιβολή του Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου;

46

ΑΣΚΗΣΗ

ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΑΤΑΤΑΞΗΣ

47

Γεγονότα με τα οποία η χώρα κάνει βήματα μπροστά:

1. Έξωση του Όθωνα (1862): Ενίσχυση της λαϊκής κυριαρχίας και νέες ελπίδες για πολιτική σταθερότητα.
2. Ενσωμάτωση των Επτανήσων (1864), Θεσσαλίας – Άρτας (1881): Εδαφική και εθνική διεύρυνση.
3. Σύνταγμα του 1864: Κατοχύρωση δημοκρατικών αρχών και ανεξαρτησίας της δικαστικής εξουσίας. Καθιέρωση καθολικής ψήφου.
4. Καθιέρωση της αρχής της δεδηλωμένης (1875): Σταθεροποίηση της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας.
5. Έργα υποδομής Τρικούπη (1880-1890): Κατασκευή σιδηροδρόμων, οδοποιία και διάνοιξη της διώρυγας της Κορίνθου.
6. Ανασυγκρότηση ενόπλων δυνάμεων.
7. Αντικειμενικά κριτήρια πρόσληψης υπό τον Τρικούπη.

​

Κρίσεις και δυσχέρειες για την Ελλάδα

(1862-1909)

1. Προβλήματα στον κοινοβουλευτισμό: Πελατειακές σχέσεις και παρεμβάσεις του βασιλιά.
2. Πτώχευση της χώρας (1893): Απόρροια υπερβολικών δανείων και δυσανάλογης φορολογίας.
3. Ελληνοτουρκικός Πόλεμος (1897): Ταπεινωτική ήττα και οικονομική εξάντληση από πολεμικές αποζημιώσεις.
4. Επιτροπή Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου (1898): Περιορισμός της ελληνικής εθνικής κυριαρχίας.
5. Στρατιωτικό κίνημα στο Γουδί (1909): Κρίση εμπιστοσύνης στους θεσμούς και αφετηρία ανασύνθεσης του πολιτικού σκηνικού.
6. Θεσσαλικό ζήτημα: Κολίγοι εναντίον Τσιφλικάδων, Σταφιδική κρίση, μετανάστευση (23^η Ενότητα).

1862-1909: Διττή πορεία