ЖАРАТЫЛЫСТАНУ · 4-СЫНЫП
§24. Заттардың пайда болуы мен алынуы:
табиғи және жасанды материалдар
Материалдың шығу тегін, қасиетін және қолданылуын салыстырамыз.
САБАҚ МАҚСАТЫ
Сабақ соңында материалдарды салыстыра аламыз
01
Ажырату
Табиғи және жасанды материалдарды ажырату.
02
Бағалау
Артықшылықтары мен кемшіліктерін атау.
03
Таңдау
Бұйымға лайық материалды таңдап, себебін түсіндіру.
1 · ШЫҒУ ТЕГІ
Материал бұйымның неден жасалғанын көрсетеді
Табиғи
Табиғаттан алынады: ағаш, мақта, жүн.
Жасанды
Адам шикізатты өңдеп немесе химиялық жолмен алады: әйнек, пластмасса.
Өңделген
Металл кеннен алынып, өңделеді. Бұйымдағы материалдың шығу тегін анықта.
2 · ПАЙДАЛЫ ҚАСИЕТ
Табиғи материалдар пайдалы қасиеттерімен бағаланады
Табиғи талшықтар
Кейбірі жаңарып отыратын өсімдік пен жануар ресурстарынан алынады. Мақта, жүн, жібек — табиғи талшықтар.
Қолданылуына сай
Мақта ауа өткізеді, жүн жылуды сақтайды.
ШИКІЗАТТЫ ЖАУАПТЫ ПАЙДАЛАНУ МАҢЫЗДЫ.
3 · ШЕКТЕУЛЕР ЖӘНЕ ЖАҢА ШЕШІМ
Табиғи шикізаттың шектеулері жаңа материалдарды қажет етті
Табиғи шикізат қоры мен сапасы әркелкі болуы мүмкін; кейбір материалдар ылғалданады, тозады немесе шіруі мүмкін. Жасанды материалдар қажетті беріктік, икемділік не суға төзімділік үшін жасалады.
СЫЗБА · ПЛАСТИК ҚАЛДЫҒЫ ТАБИҒАТТА ҰЗАҚ САҚТАЛУЫ ЖӘНЕ ҚАЙТА ӨҢДЕУДІ ҚАЖЕТ ЕТУІ МҮМКІН.
4 · ПОЛИМЕРЛЕР
Полимерлер ұзын тізбекке бірігетін ұсақ бөліктерден тұрады
Полимер — қайталанатын көптеген буыннан құралған зат.
А
А
А
А
А
ҚАЙТАЛАНАТЫН БУЫНДАР → ҰЗЫН ПОЛИМЕР ТІЗБЕГІ
Табиғи полимерлер
Целлюлоза; жүн мен жібектегі ақуыздар.
Синтетикалық талшықтар
Полиэстер, нейлон. Мақта, жүн, жібек — табиғи; полиэстер — синтетикалық.
Өз біліміңді тексер: материалдың шығу тегін анықта
1
Ағаш табиғи ма, жасанды ма? Неліктен?
2
Әйнек пен пластмасса қалай алынады?
3
Мақта мен полиэстердің қайсысы табиғи талшық?
4
Табиғи материалдың бәрі бірдей экологиялық қауіпсіз деп айтуға бола ма?
Жауап бергенде
Шығу тегін ата.
Қасиетін түсіндір.
Мысал келтір.
ЖҰППЕН ТАЛҚЫЛА
Киім мен қаптамаға материалды қасиетіне қарай таңда
Мақтадан тігілген жейде, полиэстер күртеше және пластик қаптама.
Мақта жейде
Табиғи ма? Ауа өткізуі не үшін пайдалы?
Полиэстер күртеше
Қай қасиеті киімге керек?
Пластик қаптама
Қайта қолдануға немесе сұрыптауға бола ма?
ҚОРЫТЫНДЫ
Материалды таңдау үшін пайдасы мен әсерін бірге бағала
1
Шығу тегін анықта: табиғи шикізат па, өңделген не синтетикалық материал ма?
2
Қасиетін бұйымның қажеттілігімен салыстыр.
3
Төзімділігін, шикізатты және қалдықты ескер.
4
Ең дұрыс таңдау — міндетіне сай әрі жауапты қолданылатын материал.
Есте сақта
Пайдалы қасиет пен табиғатқа әсерін бірге ойла.