ჯანსაღი�ცხოვრება
მარიამ ჩიტაიშვილი & მარიამ გოჩაშვილი
ჯანსაღი ცხოვრების წესი
თანამედროვე სამყაროში სულ უფრო მნიშვნელოვან თემად იქცა ჯანსაღი ცხოვრების წესი. სწრაფი ტემპით მიმდინარე ყოველდღიურობა, არასწორი კვება, ფიზიკური უმოქმედობა და მუდმივი სტრესი პირდაპირ აისახება ადამიანის როგორც ფიზიკურ, ისე ფსიქიკურ მდგომარეობაზე. ხშირად ჯანმრთელობაზე ფიქრი მხოლოდ მაშინ იწყება, როცა ორგანიზმი უკვე პრობლემებზე მიანიშნებს, თუმცა რეალურად ჯანმრთელობა არის ის საფუძველი, რომელზეც ადამიანის ცხოვრების ხარისხი, შრომისუნარიანობა და მომავალზე ორიენტირებული შესაძლებლობები შენდება. ჯანსაღი ცხოვრება არ ნიშნავს მხოლოდ ავადმყოფობის არარსებობას ან მკაცრ შეზღუდვებს. ეს არის შეგნებული დამოკიდებულება საკუთარი სხეულის, გონებისა და გარემოს მიმართ. იგი მოიცავს სწორ კვებას, რეგულარულ ფიზიკურ აქტივობას, სრულფასოვან დასვენებას, ფსიქოლოგიურ ბალანსს და მავნე ჩვევებისგან თავის არიდებას. თითოეული ეს ფაქტორი ერთმანეთთან მჭიდროდაა დაკავშირებული და ერთობლივად განსაზღვრავს ადამიანის საერთო კეთილდღეობას. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ჯანსაღი ცხოვრების წესის ჩამოყალიბება ახალგაზრდობის ასაკში, რადგან სწორედ ამ პერიოდში ყალიბდება ჩვევები, რომლებიც მომავალშიც დიდ გავლენას ახდენს ჯანმრთელობაზე. სწორი არჩევანი დღეს ნიშნავს ნაკლებ ჯანმრთელობის პრობლემას მომავალში და უფრო აქტიურ, პროდუქტიულ ცხოვრებას.პრეზენტაციის მიზანია აჩვენოს, თუ რატომ არის ჯანსაღი ცხოვრების წესი აუცილებელი, რა ძირითადი კომპონენტები ქმნის მას და როგორ შეუძლია თითოეულ ადამიანს, თუნდაც მცირე ნაბიჯებით, მნიშვნელოვნად გააუმჯობესოს საკუთარი ცხოვრების ხარისხი.
ჯანსაღი ცხოვრების 5 ძირითადი პუნქტი
01
სწორი და დაბალანსებული კვება
02
რეგულარული ფიზიკური აქტივობა
03
სრულფასოვანი ძილი და დასვენება
04
ფსიქიკური ჯანმრთელობა და ემოციური ბალანსი
05
მავნე ჩვევებისგან თავის არიდება
სწორი და დაბალანსებული კვება
ჯანსაღი ცხოვრების ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი საფუძველი სწორად ორგანიზებული კვებაა. ადამიანის ორგანიზმი ყოველდღიურად საჭიროებს სხვადასხვა საკვებ ნივთიერებებს, რომლებიც ენერგიას აძლევს, უზრუნველყოფს ორგანოების სწორ ფუნქციონირებას და ხელს უწყობს ზრდასა და განვითარებას. არასწორი კვება, განსაკუთრებით კი სწრაფი და გადამუშავებული საკვების ჭარბი მოხმარება, დროთა განმავლობაში იწვევს ჯანმრთელობის პრობლემებს, როგორებიცაა ენერგიის დაქვეითება და იმუნიტეტის დასუსტება. დაბალანსებული კვება ნიშნავს, რომ ყოველდღიურ რაციონში უნდა იყოს წარმოდგენილი ცილები, ცხიმები და ნახშირწყლები სწორ თანაფარდობაში. ცილები აუცილებელია კუნთებისა და ქსოვილების განვითარებისთვის, ნახშირწყლები ენერგიის მთავარი წყაროა, ხოლო ჯანსაღი ცხიმები ხელს უწყობს ტვინისა და ნერვული სისტემის მუშაობას. ამასთან ერთად, ვიტამინები და მინერალები მნიშვნელოვანია ორგანიზმის დაცვისა და ნივთიერებათა ცვლის პროცესებისთვის. ასევე მნიშვნელოვანია კვების რეჟიმი. საკვების რეგულარულად მიღება ხელს უწყობს მეტაბოლიზმის სწორ მუშაობას და თავიდან გვაცილებს გადაღლილობას. საკვების ხარისხთან ერთად მისი რაოდენობაც გადამწყვეტ როლს ასრულებს, რადგან გადაჭარბებული ან უკმარის კვება ერთნაირად საზიანოა ჯანმრთელობისთვის.
ხილი
ჯანსაღი საკვები
ბოსტნეული
ცილოვანი საკვები
მარცვლეული პროდუქტები
ლიმონი, მარწყვი, ფორთოხალი, მაყვალი, ვაშლი, ბროწეული და ა.შ.
კომბოსტო, პომიდორი, ყვავილოვანი კომბოსტო, კიტრი, ჭარხალი.
საქონლის ხორცი, თევზი, კვერცხი, ქათმის ხორცი.
შვრია, წიწიბურა, ბრინჯი.
ფიზიკური აქტივობა ჯანსაღი ცხოვრების აუცილებელი კომპონენტია, რადგან ადამიანის სხეული ბუნებრივად მოძრაობაზეა ორიენტირებული. უმოძრაო ცხოვრების წესი, რომელიც ხშირად ეკრანებთან დიდხანს ჯდომით ხასიათდება, უარყოფითად მოქმედებს როგორც ფიზიკურ, ისე ფსიქიკურ მდგომარეობაზე. რეგულარული მოძრაობა აძლიერებს კუნთებსა და ძვლებს, აუმჯობესებს გულ-სისხლძარღვთა სისტემის მუშაობას და ზრდის გამძლეობას. ფიზიკური აქტივობა ასევე ხელს უწყობს სისხლის მიმოქცევის გაუმჯობესებას, რაც ორგანიზმს უკეთ ამარაგებს ჟანგბადითა და საკვები ნივთიერებებით. გარდა ფიზიკური სარგებლისა, მოძრაობას დიდი მნიშვნელობა აქვს ემოციური მდგომარეობისთვისაც. ვარჯიში ამცირებს სტრესს, აუმჯობესებს განწყობას და ზრდის თვითშეფასებას. მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ფიზიკური აქტივობა არ გულისხმობს მხოლოდ პროფესიულ სპორტს ყოველდღიური სეირნობა, მსუბუქი ვარჯიში ან აქტიური დასვენება უკვე მნიშვნელოვანი ნაბიჯია ჯანსაღი ცხოვრებისკენ.
რეგულარული ფიზიკური აქტივობა
სიარული
სამი ყველაზე მნიშვნელოვანი ფიზიკური აქტივობა
ვარჯიში
ცურვა
ყველაზე მარტივი და უსაფრთხო აქტივობა.აუმჯობესებს სისხლის მიმოქცევას, აძლიერებს კუნთებს და აძლიერებს გულ-სისხლძარღვთა სისტემას..
რეგულარული ვარჯიში აძლიერებს კუნთებს, ძვლებს და სხეულის გამძლეობას. ზრდის ენერგიას,
ხელს უწყობს მთელი სხეულის კუნთების ერთდროულ მუშაობას.აუმჯობესებს გულისა და ფილტვების ფუნქციონირებას.
სრულფასოვანი ძილი და დასვენება
ძილი ორგანიზმისთვის ისეთივე აუცილებელია, როგორც საკვები და წყალი. ძილის დროს ხდება სხეულის და გონების აღდგენა, დღის განმავლობაში მიღებული ინფორმაციის დამუშავება და ენერგიის განახლება. არასაკმარისი ან არარეგულარული ძილი იწვევს კონცენტრაციის დაქვეითებას, გაღიზიანებასა და დაღლილობის მუდმივ შეგრძნებას.სრულფასოვანი დასვენება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მოზარდობის ასაკში, რადგან ამ პერიოდში ორგანიზმი აქტიურად ვითარდება. რეგულარული ძილის რეჟიმი ეხმარება ბიოლოგიური საათის სწორ ფუნქციონირებას და აუმჯობესებს საერთო ჯანმრთელობას.დასვენება არ ნიშნავს მხოლოდ ძილს მნიშვნელოვანია დღის განმავლობაში მცირე პაუზების გაკეთება, გადატვირთვის თავიდან აცილება და თავისუფალი დროის გონივრულად გამოყენება. სწორი დასვენება ზრდის პროდუქტიულობას და ხელს უწყობს ფსიქიკურ სტაბილურობას.
ფსიქიკური ჯანმრთელობა და ემოციური ბალანსი
ჯანსაღი ცხოვრება ვერ იარსებებს ფსიქიკური ჯანმრთელობის გარეშე. თანამედროვე გარემოში ადამიანი ხშირად განიცდის სტრესს, დაძაბულობასა და ემოციურ გადაღლას, რაც პირდაპირ აისახება ფიზიკურ მდგომარეობაზეც. ამიტომ აუცილებელია საკუთარი ემოციების გაცნობიერება და მათზე ზრუნვა.ემოციური ბალანსი გულისხმობს სტრესთან გამკლავების უნარს, პოზიტიური აზროვნების განვითარებას და საკუთარი თავის მიღებას. მეგობრებთან ურთიერთობა, საყვარელი საქმიანობა და პირადი ინტერესების განვითარება ხელს უწყობს შინაგან ჰარმონიას.ფსიქიკური ჯანმრთელობა ასევე დაკავშირებულია თვითშეფასებასთან და თვითდაჯერებულობასთან. ადამიანი, რომელიც საკუთარ თავს პატივს სცემს და უსმენს საკუთარ საჭიროებებს, უფრო მარტივად იღებს სწორ გადაწყვეტილებებს და ინარჩუნებს ცხოვრების ხარისხს.
მავნე ჩვევებისგან თავის არიდება
მავნე ჩვევები ერთ-ერთი ყველაზე სერიოზული საფრთხეა ადამიანის ჯანმრთელობისთვის. ისინი ნელა, მაგრამ სისტემატურად აზიანებს ორგანიზმს და ხშირად შეუმჩნევლად იწვევს სერიოზულ შედეგებს. განსაკუთრებით ახალგაზრდობის ასაკში მნიშვნელოვანია ამ ჩვევების თავიდან აცილება, რადგან ამ პერიოდში ჩამოყალიბებული ქცევები მომავალ ცხოვრებაზეც ახდენს გავლენას.მავნე ჩვევებზე უარის თქმა ზრდის სიცოცხლის ხარისხს, აუმჯობესებს ფიზიკურ გამძლეობას და ამცირებს ჯანმრთელობის პრობლემების რისკს. ჯანსაღი არჩევანი ნიშნავს პასუხისმგებლობას საკუთარი სხეულის და მომავლის მიმართ.ჯანსაღი ცხოვრების წესი არ არის ერთჯერადი გადაწყვეტილება ეს არის ყოველდღიური არჩევანი, რომელიც მოითხოვს ცნობიერებას, დისციპლინას და საკუთარ თავზე ზრუნვას.
რატომ უნდა ვთქვათ უარი ნარკოტიკზე, ალკოჰოლზე, სიგარეტზე.
ნარკოტიკები, სიგარეტი და ალკოჰოლი მნიშვნელოვნად აზიანებს ადამიანის ორგანიზმს, ფიზიკურად და ფსიქოლოგიურად. ისინი: კლავენ ენერგიას და მცირედ ხანგრძლივად “დამშვიდების” შეგრძნებას იძლევიან, მაგრამ რეალურად უქმნიან ჯანმრთელობის სერიოზულ პრობლემებს. ნეგატიურად მოქმედებენ ტვინზე, ნერვულ სისტემაზე და აზროვნების უნარზე.ზრდის დამოკიდებულების რისკს, რაც ართულებს დამოუკიდებლად ცხოვრებას. ხელს უშლის სპორტსა და ფიზიკურ აქტივობაში მონაწილეობის შესაძლებლობას. ზრდის დაავადებების (გულის, ფილტვების, ღვიძლის) განვითარების რისკს.
3 ყველაზე ხშირად გავრცელებული ნარკოტიკული საშუალება
მარიხუანა
მარიხუანა ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ნარკოტიკია. მოქმედებს ტვინზე, აქვეითებს კონცენტრაციას მეხსიერებას და სწავლის უნარს. ხშირი გამოყენება იწვევს დამოკიდებულებას.
ექსტაზი
ექსტაზი ხელოვნურად დამზადებული ნარკოტიკია, რომელიც დროებით იწვევს ეიფორიას და ენერგიის მომატების შეგრძნებას. იგი სერიოზულად აზიანებს ნერვულ სისტემას, გადაღლას და ფსიქიკურ პრობლემებს.
კოკაინი
კოკაინი ძლიერი სტიმულატორია, რომელიც სწრაფად იწვევს დამოკიდებულებას. იგი აჩქარებს გულისცემას, ზრდის არტერიულ წნევას და აზიანებს გულ-სისხლძარღვთა სისტემას.
როგორ ვთქვათ ნარკოტიკზე უარი სწორად
უარის თქმა ნარკოტიკებს, სიგარეტსა და ალკოჰოლზე არის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილება, რომელიც ახალგაზრდებმა უნდა მიიღონ საკუთარი ჯანმრთელობის, უსაფრთხოების და მომავლის დაცვის მიზნით. მრავალი ადამიანი ჯერ ვერ იაზრებს, რამდენად მძიმე შედეგები შეიძლება ჰქონდეს ამ მავნე ჩვევებს, სანამ თავად ან მათი ახლობლები არ შეესწრებიან ჯანმრთელობის სერიოზულ პრობლემებს. სწორედ ამიტომ, მნიშვნელოვანია, ვიცოდეთ, როგორ შეიძლება სწორად და თავდაჯერებულად ვთქვათ უარი. პირველ რიგში, უარის თქმისას აუცილებელია გვახსოვდეს ჩვენი ჯანმრთელობა და მომავალზე პასუხისმგებლობა. ჯანსაღი ცხოვრება მოიცავს სწორ კვებას, რეგულარულ ვარჯიშს, სრულფასოვან ძილს და პოზიტიურ ფსიქიკურ მდგომარეობას. ნარკოტიკები, სიგარეტი და ალკოჰოლი არა მხოლოდ აზიანებს ორგანიზმს ფიზიკურად, არამედ მოქმედებს ტვინზე, მეხსიერებაზე, ყურადღებასა და ემოციებზე. მათი მიღება მოკლევადიან “დამშვიდებას” იძლევა, მაგრამ გრძელვადიან პერსპექტივაში იწვევს დაავადებებს, დამოკიდებულებასა და ცხოვრების ხარისხის დაქვეითებას. სწორედ ამიტომ, უარის თქმა არის პასუხისმგებლიანი და გონივრული არჩევანი. მნიშვნელოვანია ჯანსაღი ალტერნატივების მოძებნა. მეგობრებთან ერთად სპორტული აქტივობები, მხატვრობა, მუსიკა, ჰობი ან სხვა შემოქმედებითი საქმიანობა ემოციურ დატვირთვას ანიჭებს და ამცირებს მავნე ჩვევებისადმი ინტერესს. უარის თქმა ნარკოტიკებს, სიგარეტსა და ალკოჰოლზე არ არის მხოლოდ ჯანმრთელობის დაცვა. ეს არის პასუხისმგებლობა, საკუთარი თავის პატივისცემა და გონივრული, სანდო არჩევანი. სწორედ ამ გადაწყვეტილებით ახალგაზრდები იცავენ საკუთარ მომავალს, ავითარებენ შინაგან სიმტკიცეს და სწავლობენ პასუხისმგებლობის მნიშვნელობას. ჯანსაღი ცხოვრება არის ყოველდღიური არჩევანი, რომელსაც თითოეული ჩვენგანი უნდა აკეთებდეს მომავლისა და კეთილდღეობისთვის.
5-დღიანი ანალიზი: ნარკოტიკებზე უარის თქმა
დღე 1
გაგიჭირდება – პირველი ნაბიჯი ყოველთვის ყველაზე რთულია. გინდა თქვა უარი მაგრამ თითქოს არშეგიძლია.
დღე 3
იწყება ადაპტაცია, ხედავ, რომ ჯანსაღი ალტერნატივები მუშაობს: სპორტი, ჰობი, აშ.
დღე 5
იგრძნობა შვება და სიამაყე. აცნობიერებ, რომ სწორი არჩევანი გააკეთე. იზრდება საკუთარი თავის რწმენა და სურვილი, გააგრძელო ჯანსაღი ცხოვრება.
დღე 2
კვლავ რთულია, მაგრამ უკვე იწყებ შენს მიზანს გაცნობიერებას.
დღე 4
საკუთარი გადაწყვეტილება უფრო მყარია და გრძნობ, რომ სიტუაციას თავად აკონტროლებ.
ჯანსაღი-არაჯანსაღი
ჯანსაღი ცხოვრების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ასპექტი ექიმთან რეგულარული ვიზიტები.��
ჯანსაღი ცხოვრების წესი არ შემოიფარგლება მხოლოდ სწორ კვებითა და ფიზიკური აქტივობით. მისი მნიშვნელოვანი ნაწილი არის ექიმთან რეგულარული ვიზიტები, რადგან ჯანმრთელობაზე ზრუნვა გულისხმობს არა მხოლოდ პრობლემის მკურნალობას, არამედ მის დროულ პრევენციასაც. ექიმთან პერიოდული კონსულტაცია გვაძლევს საშუალებას, დროულად გამოვავლინოთ ჯანმრთელობის შესაძლო პრობლემები მანამდე, სანამ ისინი სერიოზულ დაავადებებად ჩამოყალიბდება. ბევრი დაავადება საწყის ეტაპზე არ იჩენს თავს და სიმპტომების გარეშე ვითარდება, რის გამოც მხოლოდ სპეციალისტის შემოწმებაა მათი აღმოჩენის გზა. რეგულარული ვიზიტები ხელს უწყობს ორგანიზმის მდგომარეობის სწორ შეფასებას, სასარგებლო რჩევების მიღებას და ჯანსაღი ცხოვრების წესის სწორად დაგეგმვას. ექიმი გვეხმარება გავიგოთ, როგორ მოვუაროთ საკუთარ სხეულს ასაკის, ცხოვრების რეჟიმისა და ინდივიდუალური საჭიროებების მიხედვით. გარდა ფიზიკური ჯანმრთელობისა, ექიმთან ვიზიტები მნიშვნელოვანია ფსიქიკური კეთილდღეობისთვისაც, რადგან ჯანმრთელობაზე ზრუნვა ამცირებს შფოთვას და ზრდის უსაფრთხოების განცდას. სწორედ ამიტომ, ექიმთან რეგულარული კონტაქტი არის პასუხისმგებლიანი და გონივრული ნაბიჯი ჯანსაღი ცხოვრებისკენ.
40%
20%
30%
10%
გამოკითხვა
40% ამბობს, რომ ცდილობს ჯანსაღი ცხოვრების დაცვას
20% იშვიათად ფიქრობს ჯანსაღ ცხოვრებაზე
აქტიურად მისდევს ჯანსაღი ცხოვრების წესს
10% საერთოდ არ ცდილობს ჯანსაღი ცხოვრების წესის დაცვას
გამოკითხვის შედეგად გამოიკვეთა, თუ რამდენად მისდევენ ახალგაზრდები ჯანსაღი ცხოვრების წესს. მიღებულმა პასუხებმა აჩვენა, რომ დამოკიდებულება ამ თემის მიმართ განსხვავებულია და ყველას ერთნაირი შესაძლებლობა ან მოტივაცია არ აქვს.
წყლის მნიშვნელობა ჯანსაღ ცხოვრებაში
წყალი ადამიანის ორგანიზმის ერთ-ერთი მთავარი შემადგენელია და სიცოცხლისთვის აუცილებელ ფუნქციებს ასრულებს. ადამიანის სხეულის დიდი ნაწილი წყლისგან შედგება, ამიტომ მისი რეგულარული და საკმარისი რაოდენობით მიღება ჯანმრთელობის შენარჩუნებისთვის გადამწყვეტია. წყალი მონაწილეობს:
ნივთიერებათა ცვლაში, საკვები ნივთიერებების გადატანაში, ტოქსინების ორგანიზმიდან გამოდევნაში.
საკმარისი წყლის მიღება: აუმჯობესებს ტვინის მუშაობას და კონცენტრაციას, ზრდის ენერგიას და ამცირებს დაღლილობას, ეხმარება კანის სიჯანსაღეს, არეგულირებს სხეულის ტემპერატურას.
წყლის ნაკლებობამ შეიძლება გამოიწვიოს: თავის ტკივილი, სისუსტე, ყურადღების დაქვეითება.
ჯანსაღი ცხოვრების წესის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ნაწილი არის დღეში მინიმუმ 1.5–2 ლიტრი სუფთა წყლის დალევა, განსაკუთრებით ფიზიკური აქტივობის დროს.
ეკრანებთან გატარებული დრო
თანამედროვე ცხოვრებაში ეკრანები, ტელეფონი, კომპიუტერი, ტელევიზორი.
ყოველდღიურობის ნაწილი გახდა. მიუხედავად იმისა, რომ ტექნოლოგია ბევრ სარგებელს გვაძლევს, მისი გადაჭარბებული გამოყენება ჯანმრთელობისთვის საზიანოა.
ეკრანთან დიდი დრო: აზიანებს მხედველობას, იწვევს თვალების დაღლასა და თავის ტკივილს, არღვევს ძილის რეჟიმს, ამცირებს ფიზიკურ აქტივობას განსაკუთრებით საფრთხის შემცველია ეკრანების გამოყენება ძილის წინ, რადგან:
არღვევს ძილის ხარისხს, ამცირებს დასვენების ეფექტს.
ჯანსაღი მიდგომა გულისხმობს: ეკრანთან გატარებული დროის შეზღუდვას, აქტიური დასვენების არჩევას (სიარული, სპორტი)ცოცხალი ურთიერთობების უპირატესობას, ტექნოლოგიის სწორად გამოყენება ჯანსაღი ცხოვრების ნაწილია და ბალანსის დაცვა აუცილებელია.
სტრესი და ფსიქიკური ჯანმრთელობა
ჯანსაღი ცხოვრების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ნაწილი არის სტრესის მართვა და ფსიქიკური ჯანმრთელობის შენარჩუნება. სტრესი, თუ მუდმივად იჩენს თავს, აზიანებს არა მხოლოდ ემოციურ მდგომარეობას, არამედ ფიზიკურ ჯანმრთელობასაც. სტრესის ნეგატიური გავლენა ორგანიზმზე: ზრდის გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების რისკს, ამცირებს იმუნურ სისტემას და ხშირად იწვევს ავადმყოფობას, აფერხებს ძილს და იწვევს მუდმივ დაღლილობას, ხელს უშლის კონცენტრაციას და სწავლის უნარს.
სტრესის მართვის გზები: სუნთქვის ვარჯიშები და მოკლე მედიტაცია, ფიზიკური აქტივობა, მაგალითად სირბილი, ცურვა, სპორტი, შემოქმედებითი საქმიანობა, როგორიცაა ხატვა, მუსიკა ან წერა. შეკრება მეგობრებთან ან ოჯახის წევრებთან, ემოციური მხარდაჭერა, ჯანსაღი ცხოვრების წესში ფსიქიკური ჯანმრთელობა არის ფუნდამენტი, რადგან მხოლოდ ფიზიკური ჯანმრთელობა ვერ უზრუნველყოფს მთლიან კეთილდღეობას.
ვიტამინები და მინერალები
სხეულის სრული ფუნქციონირება დამოკიდებულია საკვების ხარისხზე, რომელშიც საკმარისია ვიტამინები და მინერალები. ისინი მონაწილეობენ ნივთიერებათა ცვლაში, ენერგიის წარმოებაში, კუნთების და ძვლების გამაგრებაში, იმუნური სისტემის გაძლიერებაში და ფსიქიკური მდგომარეობის შენარჩუნებაში. მნიშვნელოვანი ვიტამინები:
ვიტამინი C – ამაგრებს იმუნიტეტს, ეხმარება ჭრილობების სწრაფ შეხორცებას.
ვიტამინი D – საჭირო ძვლების შესაქმნელად და იმუნიტეტის მხარდაჭერისთვის.
ვიტამინი B12 – აუმჯობესებს ნერვულ სისტემას და ენერგიის წარმოებას.
მნიშვნელოვანი მინერალები: კალციუმი – ძვლებისა და კბილების გამაგრება.
რკინა – სისხლის ჯანსაღი წარმოქმნა.
მაგნიუმი – კუნთების სტრუქტურა და ნერვული სისტემის სტაბილურობა.
ჯანსაღი კვება, რომელიც მოიცავს ხილს, ბოსტნეულს, მარცვლეულს, რძის პროდუქტებსა და ცილოვან საკვებს, უზრუნველყოფს ვიტამინებისა და მინერალების საკმარის რაოდენობას.