1

• Ποιος απομάκρυνε τον Κωνσταντίνο από την ηγεσία του στρατού;
• Ποιος τον επανέφερε;

2

Τηλεγράφημα Βενιζέλου προς Κωνσταντίνο (13 Οκτωβρίου 1912):

Αναμένω να μοι γνωρίσετε την περαιτέρω διεύθυνσιν, ην θα ακολουθήσει η προέλασις του στρατού Θεσσαλίας. Παρακαλώ μόνον να έχετε υπ’ όψιν ότι σπουδαίοι πολιτικοί λόγοι επιβάλλουσι να ευρεθώμεν μίαν ώραν ταχύτερον εις την Θεσσαλονίκην. (Υπογρ. υπουργός Στρατιωτικών Βενιζέλος)

Κωνσταντίνος προς Βενιζέλο:

Ο στρατός δεν θα οδεύσει κατά της Θεσσαλονίκης. Εγώ έχω καθήκον να στραφώ κατά του Μοναστηρίου, εκτός αν μου το απαγορεύετε.

Βενιζέλος προς Κωνσταντίνο:

Σας το απαγορεύω!

Γεώργιος Βεντήρης, Η Ελλάς του 1910–1920, τόμος πρώτος,

Εκδόσεις Πυρσός, Αθήνα 1931, σ. 112

• Θυμάστε κάποιο επεισόδιο μεταξύ των δύο ανδρών στη διάρκεια του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου;
• Ποιος είναι ο θεσμικός τους ρόλος το 1914, με την έναρξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου;

Πρώτη σελίδα της εφημερίδας Πατρίς στις 21 Μαΐου 1915. Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος γίνεται αντικείμενο προσωπολατρίας παρόλο που η εφημερίδα ανήκει στο χώρο των βενιζελικών.�Αθήνα, Φωτογραφικό Αρχείο Ιδρύματος Ιστορίας Ε. Βενιζέλου.�© Ίδρυμα Ιστορίας Ε. Βενιζέλου, Αθήνα.

Να παρατηρήσετε τον πιο κάτω χάρτη και να προβληματιστείτε σχετικά με την είσοδο της Ελλάδας στον Πόλεμο.

• Αν ήσασταν στο Επιτελείο του Κωνσταντίνου ή στο Υπουργικό Συμβούλιο του Βενιζέλου τι θα προτείνατε;

3

Τα αντίπαλα στρατόπεδα κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο (1914–1918)

4

Η θέση του Βενιζέλου Ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος, που θεωρούσε ότι οι Αγγλογάλλοι θα επικρατούσαν, έκρινε ότι η Ελλάδα θα έπρεπε να συμμαχήσει με την Αντάντ για να διαφυλάξει τα κέρδη της από τους βαλκανικούς πολέμους αλλά και να διευρύνει τα σύνορά της. Η θέση αυτή υποστηριζόταν από μεγάλα τμήματα των λαϊκών τάξεων, που εμπνέονταν από τη Μεγάλη Ιδέα, αλλά και από τη μεγαλοαστική τάξη, ιδίως της Διασποράς, που προσδοκούσε να ενταχθεί σε μια μεγάλη και ισχυρή Ελλάδα.

​

Κείμενο Α: Ο Ελευθέριος Βενιζέλος υποστηρίζει τη συμμαχία της Ελλάδας με την Αντάντ. «Μέχρι σήμερον η πολιτική ημών συνίστατο εις διατήρησιν της ουδετερότητος […]. Αλλ’ ήδη καλούμεθα να μετάσχωμεν του πολέμου όχι πλέον προς εκτέλεσιν ηθικών απλώς υποχρεώσεων, αλλ’ επ’ ανταλλάγμασι, τα οποία πραγματοποιούμενα θα δημιουργήσωσι μίαν Ελλάδα μεγάλην και ισχυράν, τοιαύτην οποίαν ουδ’ οι μάλλον αισιόδοξοι ηδύναντο να φαντασθώσι καν προ ολίγων ακόμη ετών. […]».

(Ε.Βενιζέλος, Υπόμνημα προς τον βασιλιά Κωνσταντίνο, 11 Ιανουαρίου 1915).

​

• Ποια επιχειρήματα χρησιμοποίησε ο Ελευθέριος Βενιζέλος (πηγή 1) προκειμένου να πείσει τον Κωνσταντίνο για την ανάγκη συμμαχίας της Ελλάδας με την Αντάντ;
• Ποια κοινωνικά στρώματα τον υποστηρίζουν;

Α΄ ΟΜΑΔΑ

8 λεπτά

5

Κείμενο Β: Ο Κωνσταντίνος πιστεύει στη νίκη των Γερμανών «[…] Κατά τον Κωνσταντίνον ο πόλεμος στρατιωτικώς είχε πλέον κριθή. Η γερμανική νίκη ήτο πλέον ασφαλής. Δεν επετρέπετο πλέον αντίθετη γνώμη».

(Κ. Ζαβιτζιάνου, Αναμνήσεις εκ της διαφωνίας Κωνσταντίνου –Βενιζέλου).

​

Η θέση του Κωνσταντίνου Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος ήθελε την Ελλάδα σύμμαχο των Κεντρικών Δυνάμεων. Επειδή, όμως, η Οθωμανική αυτοκρατορία και η Βουλγαρία είχαν ήδη ταχθεί στο πλευρό της Γερμανίας, ο βασιλιάς υποστήριζε, σε συνεννόηση με τον Γερμανό αυτοκράτορα, τη «διαρκή ουδετερότητα» με το επιχείρημα ότι έτσι η Ελλάδα θα προστατευόταν από τον πόλεμο. Ήταν η πιο φιλική προς τη Γερμανία πολιτική που μπορούσε να ακολουθήσει η Ελλάδα. Οι απόψεις του Κωνσταντίνου έβρισκαν απήχηση σε μικροαστικά στρώματα που είχαν θορυβηθεί από την προοπτική ένταξης στο ελληνικό κράτος του ισχυρού εξωελλαδικού ελληνικού κεφαλαίου, το οποίο δύσκολα θα μπορούσαν να ανταγωνιστούν. Επίσης, οι βασιλικές θέσεις έβρισκαν σύμφωνα και τμήματα των λαϊκών τάξεων, που, λίγο μετά τους βαλκανικούς πολέμους, δεν επιθυμούσαν να πολεμήσουν και πάλι.

​

• Ποιοι παράγοντες έκαναν τον Κωνσταντίνο να επιλέξει και να υποστηρίξει την πολιτική της ουδετερότητας.
• Ποια κοινωνικά στρώματα τον στηρίζουν;

Sophia of Prussia

Β΄ ΟΜΑΔΑ

8 λεπτά

6

• Να παρουσιάσετε ένα δραματοποιημένο διάλογο μεταξύ του Ελευθέριου Βενιζέλου και του βασιλιά Κωνσταντίνου στον οποίο επιχειρηματολογούν υπέρ των θέσεων τους, σχετικά με την είσοδο της Ελλάδας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Α΄και Β΄ ΟΜΑΔΑ

6 λεπτά

7

1915

Φεβρουάριος: Παραίτηση Βενιζέλου μετά την άρνηση του Βασιλιά στη συμμετοχή της Ελλάδας στο πλευρό της Αντάντ στα Δαρδανέλλια.

Μάης: Εκλογές- Νίκη Βενιζέλου.

Οκτώβρης: Με αφορμή την επικείμενη επίθεση της Βουλγαρίας σε βάρος της Σερβίας ο Βενιζέλος κήρυξε επιστράτευση. Άρνηση Βασιλιά. Δεύτερη παραίτηση Βενιζέλου. Αγγλογάλλοι αποβιβάζονται στη Θεσ/νίκη.

Δεκέμβριος: Αποχή του κόμματος των Φιλελευθέρων.

ΠΩΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΖΕΤΑΙ Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ;

​

1916

13/26 Μάη: Γερμανοί και Βούλγαροι καταλαμβάνουν το οχυρό Ρούπελ.

17/30 Αυγούστου: κίνημα Εθνικής Άμυνας στη Θεσσαλονίκη.

29 Αυγούστου/17 Σεπτεμβρίου: Δ΄ Σώμα Στρατού στην Καβάλα παραδίδεται στους Γερμανούς και μεταφέρεται αιχμάλωτο στη Γερμανία.

30 Αυγούστου/12 Σεπτεμβρίου: Η Καβάλα παραδόθηκε στους Βούλγαρους.

26 Σεπτεμβρίου/4 Οκτωβρίου: Προσωρινή Κυβέρνηση Θεσσαλονίκης υπό τον Ελευθέριο Βενιζέλο

Νοέμβριος: Ο γαλλικός στόλος βομβαρδίζει από το Φάληρο τα βασιλικά ανάκτορα. Οι Αγγλογάλλοι επιβάλουν αυστηρό αποκλεισμό στην Παλαιά Ελλάδα. Διώξεις σε βάρος βενιζελικών από Επίστρατους.

ΠΩΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΖΕΤΑΙ Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ;

​

1917

2/15 Ιουνίου: Ο Κωνσταντίνος παραιτείται και εγκαταλείπει την Ελλάδα, αφήνοντας στο θρόνο το δευτερότοκο γιο του Αλέξανδρο. Ενοποίηση της Ελλάδας υπό τον Βενιζέλο στο πλευρό της Αντάντ.

8

• Να παρατηρήσετε προσεκτικά τις δύο πιο κάτω εικόνες (συνθήματα, ενδυμασία κ.λπ.) και τον χάρτη με το υπόμνημα και να εξαγάγετε συμπεράσματα για τις συνέπειες που προέκυψαν από τη διαφωνία των δύο ηγετών.

9

Γ΄ ΟΜΑΔΑ

8 λεπτά

ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΓΕΛΟΙΟΓΡΑΦΙΑΣ

• Σε ποια χρονική περίοδο εντάσσεται η γελοιογραφία;
• Ποια πρόσωπα αναγνωρίζετε ;
• Ποια η στάση του γελοιογράφου ως προς το θέμα της γελοιογραφίας του; (θετική – αρνητική, κολακευτική – επικριτική)
• Χρησιμοποιεί κάποια σύμβολα ο γελοιογράφος; Μπορείτε να τα εξηγήσετε;
• Σε ποιο συγκεκριμένο ιστορικό γεγονός αναφέρεται η γελοιογραφία;

10

11

Μια μέρα θα το γράψει η ιστορία�που έδιωξε απ' την Αθήνα τα θηρία�που έδιωξε βασιλείς και βουλευτάδες�τους ψευταράδες και τους μασκαράδες��Και στην άμυνα εκεί όλοι οι αξιωματικοί�πολεμάει κι ο Βενιζέλος�που αυτός θα φέρει τέλος�και ο κάθε πατριώτης θα μας φέρουν την ισότης��Η Παναγιά που στέκει στο πλευρό μας�δείχνει το δρόμο στο νέο στρατηγό μας�τον ήρωα της εθνικής αμύνης�που πολεμάει και διώχνει τους εχθρούς��Της αμύνης τα παιδιά διώξανε το βασιλιά�και του δώσαν τα βρακιά του�για να πάει στη δουλειά του�τον περίδρομο να τρώει με το ξένο του το σόι��

Της αμύνης τα παιδιά διώξανε το βασιλιά�της αμύνης το καπέλο έφερε το Βενιζέλο�της αμύνης το σκουφάκι�έφερε το Λευτεράκη

Αφού ακούσετε το παραδοσιακό τραγούδι «Ο Μακεδών» / «Της Αμύνης τα παιδιά» (https://www.youtube.com/watch?v=9ViFs5ZiAQc), να σχολιάσετε το περιεχόμενο των στίχων του.

​

• Γιατί το τραγούδι παρουσιάζει τον Βενιζέλο σαν ήρωα και τον βασιλιά σαν "εχθρό"; Θα μπορούσε κάποιος άλλος την ίδια εποχή να γράψει το αντίθετο;

12

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΙΧΑΣΜΟΣ (1915-1922)

ΔΥΝΑΜΙΤΙΖΕΙ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ

ΚΟΡΥΦΩΣΕΙΣ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΒΙΑΣ – πέραν των κινημάτων – από τις δύο παρατάξεις

Πότε θα λήξει ουσιαστικά: Με την εμφάνιση στην κατοχή του Ε.Α.Μ