ντοκιμαντέρ�

Προέλευση, θεματολογία/μορφές, είδη αφήγησης

Στάδια δημιουργίας

​

Σχολή Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ, Α.Π.Θ.

Δρ. Ελισάβετ Γεωργιάδου

Πρώιμα ντοκιμαντέρ

Επίκαιρα (actualities) > Μη μυθοπλαστικό περιεχόμενο, που συνήθως δεν διαρκεί περισσότερο από ένα έως δύο λεπτά, που δείχνει μη επεξεργασμένα, αμοντάριστα πλάνα από πραγματικά γεγονότα, μέρη, πρόσωπα ή πράγματα. Οι επικαιρότητες, ένα πρώιμο είδος ντοκιμαντέρ, ήταν δημοφιλείς μορφές ψυχαγωγίας τα πρώτα χρόνια του κινηματογράφου. https://www.moma.org/collection/terms/actuality

Ταξιδιωτικά ημερολόγια (Travelogues) > Ο Elias Burton Holmes (1870-1958) ήταν Αμερικανός ταξιδιώτης, φωτογράφος και κινηματογραφιστής, ο οποίος επινόησε τον όρο «Travelogues» > ταξιδιωτικές ιστορίες που συνδυάζονται με προβολή διαφανειών και φιλμ. https://www.burtonholmes.org/

A very short history of cinema | National Science and Media Museum

Το πρώτο ντοκιμαντέρ - Nanook of the North

• “Ο Νανούκ του Βορρά”, σκηνοθέτης ο Αμερικανός Robert J. Flaherty.
• Η ταινία αφηγείται την αληθινή ιστορία ενός άνδρα Inuk και της οικογένειάς του στο Κεμπέκ, καταγράφοντας τους καθημερινούς αγώνες τους για να βρουν τροφή και να πολεμήσουν τα στοιχεία της φύσης.
• Ο Flaherty πέρασε αρκετά χρόνια γυρίζοντας και μοντάροντας την ταινία, η οποία πρωτοπαρουσιάστηκε στις 11 Ιουνίου 1922

Nanook of the North (1922) https://www.youtube.com/watch?time_continue=1630&v=RToqnIIR2Sk

Προέλευση του όρου ντοκιμαντέρ

Ο Σκώτος John Grierson, πατέρας του βρετανικού και καναδικού ντοκιμαντέρ, πιστεύεται πως ήταν ο πρώτος που χρησιμοποίησε τον όρο «ντοκιμαντέρ» to 1926 ως «καλλιτεχνική αναπαράσταση της πραγματικότητας», για να περιγράψει την ταινία Moana, 1926, του Robert Flaherty (Αμερικανός σκηνοθέτης του Νανούκ του Βορρά, 1922), η οποία παρουσίαζε την καθημερινότητα ενός αγοριού στο νησί Σαμόα στην Πολυνησία.

https://www.nfb.ca/film/grierson/ Ντοκιμαντέρ για τον John Grierson

​

​

Πηγή http://artsites.ucsc.edu/faculty/gustafson/film%20161.f08/readings/griersonprinciples.pdf

Moana (1926) https://www.youtube.com/watch?v=cXWxqWcqu_8 > Ο Robert J. Flaherty παρουσιάζει μια τεκμηριωμένη αφήγηση μιας οικογένειας που ζούσε σε ένα χωριό της Σαμόα στις αρχές της δεκαετίας του 1920.

​

​

Απόψεις

John Grierson, Σκώτος κινηματογραφιστής (1898-1972) > Το ντοκιμαντέρ είναι ο κλάδος της κινηματογραφικής παραγωγής που εστιάζει στο πραγματικό, το φωτογραφίζει, το επεξεργάζεται και το διαμορφώνει. Προσπαθεί να δώσει μορφή στην άμεση παρατήρηση.

Erik Barnouw, Ολλανδός ιστορικός ΜΜΕ (1908-2001 ) > Το ντοκιμαντέρ δεν μπορεί να θεωρηθεί ως «η αλήθεια», αλλά μάλλον η απόδειξη ή η μαρτυρία ενός γεγονότος ή μιας κατάστασης, μέσα στην περίπλοκη ιστορική διαδικασία.

Michael Renov, καθηγητής School of Cinematic Arts, University South California > Το ντοκιμαντέρ καταγράφει, αποκαλύπτει ή διατηρεί, πείθει ή προωθεί, αναλύει ή θέτει ερωτήματα.

Bill Nichols, Αμερικανός θεωρητικός του κινηματογράφου (1942- ) > Τα ντοκιμαντέρ έχουν μια "δική τους φωνή" λόγω των μοναδικών τρόπων αναπαράστασης που χρησιμοποιούν. Δεν είναι απλές αντανακλάσεις της πραγματικότητας, αλλά κατασκευάζονται και διαμορφώνονται από τους κινηματογραφιστές που φέρνουν τις δικές τους προοπτικές και προκαταλήψεις στο υλικό που παρουσιάζουν.

Είναι ένας ευμετάβλητος θεσμός που αποτελείται από ένα σύνολο κειμένων, ένα σύνολο θεατών και μια κοινότητα επαγγελματιών και συμβατικών πρακτικών που υπόκεινται σε ιστορικές αλλαγές.

​

Ενδεικτική Θεματολογία

• Ιστορία

• Πολιτική

• Κοινωνικά θέματα

• Βιογραφίες/πορτρέτα

• Περιβάλλον

• Αθλητισμός

• Τέχνη & Πολιτισμός

• Εθνογραφία (μελέτη ανθρώπων και πολιτισμών)

• Επιστήμη

• κ.ά.

Από πού έρχονται οι ιδέες για ένα ντοκιμαντέρ;

• από προσωπικό ενδιαφέρον/περιέργεια για ανθρώπους, τόπους, συλλογικότητες, καταστάσεις, ιστορικές και πολιτικές συγκυρίες κ.ά.
• από δημοσιευμένα άρθρα
• από ιστορίες τρίτων (κάτι που ακούσατε, που είδατε, �που κουβεντιάσατε)
• από μία πρόσκληση ενδιαφέροντος από φορείς
• από κάποια ανάθεση από τηλεοπτικό σταθμό
• …

​

​

Είναι όλες οι ιδέες υλοποιήσιμες;

Αν είναι ξεκάθαρο πως μια ιδέα είναι προτιμότερο να γίνει ντοκιμαντέρ, παρά φωτογραφικό πρότζεκτ, ή δημοσιογραφικό άρθρο, τότε η υλοποίησή της εξαρτάται βασικά:

• από την πρόσβαση στο θέμα (πρόσωπα, χώροι, χρόνος) και
• τους διαθέσιμους οικονομικούς πόρους (budget)

​

!! Πολλές φορές όμως τα όρια και οι περιορισμοί μπορεί να γίνουν αφορμή για δημιουργία.

Βασικά βήματα μετά την ιδέα

Καθορισμός σκοπού και στόχων του ντοκιμαντέρ �σύμφωνα με το κοινό/στόχο

​

Επιλογή είδους αφήγησης

​

Τρόποι αφήγησης στο ντοκιμαντέρ �τύποι ντοκιμαντέρ / documentary modes

1991, Εισαγωγή στο ντοκιμαντέρ, το κλασικό κείμενο του Bill Nichols περιγράφει έξι τρόπους αφήγησης (ή "υποείδη") των ντοκιμαντέρ.

• επεξηγηματικός (expository mode)
• παρατήρηση (observational mode)
• συμμετοχικός (participatory mode)
• ποιητικός (poetic mode)
• αντανακλαστικός/αυτοπαθής (reflexive mode)
• επιτελεστικός (performative mode)

The 6 Types of Documentary Films (premiumbeat.com)

Επεξηγηματικό ντοκιμαντέρ (expository mode)

Ο Bill Nichols ορίζει το επεξηγηματικό ντοκιμαντέρ ως τον τρόπο που συναρμολογεί θραύσματα του ιστορικού κόσμου σε ένα πλαίσιο περισσότερο ρητορικό ή επιχειρηματολογικό παρά αισθητικό ή ποιητικό.

Απευθύνεται απευθείας στον θεατή, με αφήγηση ή τίτλους/λεζάντες που προτείνουν μια προοπτική, προωθούν ένα επιχείρημα ή αφηγούνται την ιστορία.

Τα επεξηγηματικά ντοκιμαντέρ υιοθετούν είτε έναν σχολιασμό με τη ‘φωνή του Θεού’ όπου ο αφηγητής δεν φαίνεται ποτέ, είτε χρησιμοποιούν τη φωνή της αυθεντίας, όπου ο ομιλητής ακούγεται και επίσης φαίνεται.

Χαρακτηριστικά επεξηγηματικού ντοκιμαντέρ

Ενδελεχής έρευνα > σε αντίθεση με το ποιητικό ντοκιμαντέρ ή το ντοκιμαντέρ παρατήρησης, ο στόχος του είναι να παρουσιάσει ένα ισχυρό επιχείρημα στο κοινό, πείθοντάς το να πιστέψει ή να συμφωνήσει με μια συγκεκριμένη άποψη.

Αφήγηση / ‘φωνή του Θεού’ > μεταφέρει κατά βάση πληροφορίες και δεν παρέχει προσωπικές μαρτυρίες ή υποκειμενικές εμπειρίες.

Συνεντεύξεις για να υποστηρίξουν τους ισχυρισμούς της ταινίας, μαζί με οποιοδήποτε άλλο σχετικό στοιχείο.

Πλάνα που υποστηρίζουν και ενισχύουν το προφορικό επιχείρημα της ταινίας, όπως πλάνα αρχείου, αρχειακό υλικό (φωτογραφίες, χειρόγραφα, έντυπα αρχεία κλπ.), b-roll κλπ.

Μοντάζ ‘απόδειξης’ > οι εικόνες χρησιμοποιούνται ως μέσο για να υποστηρίξουν τα επιχειρήματα ή τους ισχυρισμούς των δημιουργών.

Συχνά, οι εικόνες υποστηρίζονται από λεζάντες ή σχόλια.

Επεξηγηματικό ντοκιμαντέρ - παραδείγματα

Song of Ceylon (1934) Basil Wright > Σε παραγωγή του John Grierson (ο πατέρας του βρετανικού και καναδικού ντοκιμαντέρ), η ταινία καταγράφει τη ζωή στην Κεϋλάνη (σημερινή Σρι Λάνκα). Οι θεατές βλέπουν το περιβάλλον, τους ανθρώπους και τις θρησκευτικές πρακτικές της χώρας με αφηγητή τον Lionel Wendt.

The Plow That Broke The Plains (1936) Pare Lorentz > Αμερικανικό ντοκιμαντέρ που πραγματεύεται τις επιπτώσεις της ανεξέλεγκτης γεωργίας στις Μεγάλες Πεδιάδες των ΗΠΑ και του Καναδά που οδήγησε τελικά στη λεκάνη της σκόνης (Dust Bowl) με αφηγητή τον Thomas Chalmers και μουσική του Virgil Thomson.

March of the Penguins (2005) Luc Jacquet > Γαλλικό ντοκιμαντέρ που παρουσιάζει το ετήσιο ταξίδι που κάνουν οι πιγκουίνοι στους τόπους αναπαραγωγής τους, όπου βρίσκουν ταίρι και δημιουργούν οικογένεια με αφηγητή τον Morgan Freeman.

​

Επεξηγηματικό ντοκιμαντέρ - παραδείγματα

Μακεδονικός Γάμος, 1960 του Τάκη Κανελλόπουλου, 22’ | η πρώτη ταινία του Τάκη Κανελλόπουλου περιγράφει τα ήθη και τα έθιμα που σχετίζονται με τον παραδοσιακό γάμο στη Δυτική Μακεδονία. Γυρίστηκε στο Βελβενδό Κοζάνης. Η ταινία απέσπασε το Α’ Βραβείο Ταινίας Μικρού Μήκους στην 1η Εβδομάδα Ελληνικού Κινηματογράφου 1960, καθώς και το Α’ Βραβείο στο Φεστιβάλ Βελιγραδίου.

4.1 Miles , 2017, Δάφνη Ματζιαράκη, 21’ |αφηγείται μια ημέρα από τη ζωή ενός ανθυποπλοίαρχου του ελληνικού λιμενικού στη Μυτιλήνη, του Κυριάκου Παπαδόπουλου, εν μέσω της προσφυγικής κρίσης. Το ντοκιμαντέρ προτάθηκε για όσκαρ ντοκιμαντέρ μικρού μήκους στα 89α βραβεία της αμερικανικής ακαδημίας. Έχει κερδίσει το πρώτο βραβείο από την Αμερικανική Ακαδημία Κινηματογραφικών Τεχνών και Επιστημών στον Φοιτητικό Διαγωνισμό Κινηματογράφου.

ΜΕΓΑΡΑ, 1974, Γιώργος Τσεμπερόπουλος, Σάκης Μανιάτης, 1.09’ | καταγράφει τον αγώνα των κατοίκων των Μεγάρων κατά της βίαιης απαλλοτρίωσης της γης τους προκειμένου να κατασκευαστεί στην περιοχή ένα συγκρότημα διυλιστηρίων.

“Sam Roma - Είμαστε Τσιγγάνοι” μια ταινία της Μαρίνας Δανέζη on Vimeo

"Sam Roma - Είμαστε Τσιγγάνοι" μια ταινία της Μαρίνας Δανέζη TRAILER – YouTube / τρειλερ

​

​

​

Παρατήρηση (observational mode)

Οι τεχνολογικές εξελίξεις στον Καναδά, την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο κορυφώθηκαν γύρω στο 1960 με διάφορες κάμερες 16mm, όπως η Arriflex και η Auricon και μαγνητόφωνα όπως το Nagra που μπορούσε εύκολα να χειριστεί ένα άτομο.

Ο λόγος μπορούσε πλέον να συγχρονιστεί με τις εικόνες χωρίς τη χρήση ογκώδους εξοπλισμού ή καλωδίων. Η κάμερα και το μαγνητόφωνο μπορούσαν να κινούνται ελεύθερα γύρω από τον χώρο και να καταγράφουν ό,τι συνέβαινε, ακριβώς όπως συνέβαινε.

Οι κινηματογραφιστές προσπαθούν να ανακαλύψουν την απόλυτη αλήθεια του θέματός τους ενεργώντας ως μύγα στον τοίχο (fly on the wall), με άλλα λόγια, παρατηρώντας την πραγματική ζωή του θέματος χωρίς να τη διακόπτουν.

Αυτός ο τύπος ντοκιμαντέρ αγκαλιάζει το cinema verité και το direct cinema, κινήματα που αναπτύχθηκαν κυρίως σε Γαλλία και Η.Π.Α. τη δεκαετία του 1960 που στόχευαν στο να καταγράψουν την πραγματικότητα με τη μέγιστη δυνατή αίσθηση ρεαλισμού.

Βλ. Απόστολος Καρουλάς, Η ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΜΟΝΤΑΖ ΣΤΟ CINEMA VERITE ΚΑΙ ΤΟ DIRECT CINEMA

​

Παρατήρηση (observational mode)

• O τρόπος παρατήρησης χαρακτηρίζεται από μια σειρά τεχνικών, όπως η χρήση κάμερας στο χέρι, οι μεγάλες λήψεις, ο φυσικός φωτισμός και το ‘ελάχιστο’ μοντάζ.
• Ο κινηματογραφιστής προσπαθεί να είναι όσο το δυνατόν πιο διακριτικός, παρατηρώντας το θέμα χωρίς να παρεμβαίνει ή να επηρεάζει τη συμπεριφορά του.
• Ο τρόπος παρατήρησης εξαρτάται από τις προθέσεις του κινηματογραφιστή και το θέμα.
• Για παράδειγμα, ορισμένα ντοκιμαντέρ παρατήρησης μπορεί να εστιάζουν σε μεμονωμένους χαρακτήρες ή κοινότητες, ενώ άλλα μπορεί να επιδιώκουν να καταγράψουν ευρύτερα κοινωνικά ή πολιτιστικά φαινόμενα.
• Συνολικά, ο Nichols υποστηρίζει ότι η παρατήρηση είναι ένα ισχυρό εργαλείο για την αναπαράσταση της πραγματικότητας, καθώς επιτρέπει στους θεατές να βιώσουν το θέμα με άμεσο και αφιλτράριστο τρόπο. Ωστόσο, αναγνωρίζει επίσης ότι αυτή η προσέγγιση έχει τους περιορισμούς της και ότι οι δημιουργοί ντοκιμαντέρ πρέπει πάντα να έχουν επίγνωση των ηθικών και πολιτικών επιπτώσεων του έργου τους.

Παρατήρηση (observational mode)

Frederick Wiseman - High School (1968) Extract : Simon and Garfunkel : The Dangling conversation – YouTube

Rolling Stones - Gimme Shelter, 1970, Albert and David Maysles & Charlotte Zwerin, 1.31’ | The Rolling Stones' 1969 US tour, Altamont Free Concert.

Salesman 1969 (documentary) – YouTube

Don't Look Back (1967) – IMDb

Εθνικός κήπος, 2009, Απόστολος Καρακάσης, 1.12’ (παρατήρηση και συμμετοχή)

EVA STEFANI

fossils / mid-length film / documentary on Vimeo, Πάνος Αρβανιτάκης, 2019, Οι δραστηριότητες της ΔΕΗ στην περιοχή της Εορδαίας μεταλλάσσουν ένα τόπο που μοιάζει "ξένος", ανοίκειος. Μια αέναη διαδικασία που δεν σταματάει ποτέ. Άνθρωποι και μηχανές στήνουν ένα σκηνικό δυσοίωνου Μέλλοντος. Ο μόχθος και η ελπίδα διαφυγής εξανθρωπίζουν αυτό τον τόπο.

​

Συμμετοχική αφήγηση (participatory mode)

• Εστιάζει στη σχέση μεταξύ του σκηνοθέτη �και του κινηματογραφημένου θέματος.
• Ο σκηνοθέτης ερευνά συμμετέχοντας ενεργά με διάλογο �και δράση στη ζωή του κινηματογραφημένου θέματος.

​

Συμμετοχική αφήγηση (participatory mode)

Ο Ηρακλής, ο Αχελώος και η γιαγιά μου Δημήτρης Κουτσιαμπασάκος, 28 λεπτά. �Η κυρα-Δήμητρα, γιαγιά του σκηνοθέτη, είναι ογδόντα εννιά χρονών και ζει μόνη της, στο Αρματολικό, ένα ειδυλλιακό χωριό της Πίνδου. Δίπλα από το σπίτι της, κυλάει ο πανάρχαιος ποταμός Αχελώος. Στο σημείο αυτό χτίζεται το φράγμα της Μεσοχώρας, έργο κεφαλής της εκτροπής του Αχελώου. Το σπίτι της γιαγιάς, θα πλημμυρίσει από τα νερά της μεγάλης τεχνητής λίμνης που θα δημιουργηθεί. Δυο από τα εγγόνια της, ο Δημήτρης και ο Κώστας, γυρίζουν το ντοκιμαντέρ σκιαγραφώντας το πορτρέτο όχι μόνον μιας αντιπροσωπευτικής γυναίκας της Πίνδου αλλά και μιας τραγικής φιγούρας που με απίστευτο ψυχικό σθένος και κουράγιο, συνεχίζει να ζει στον τόπο που γεννήθηκε και αγάπησε.

Shoah 1985, Claude Lanzmann, 9.26’ | ιστορία του Ολοκαυτώματος μέσω συνεντεύξεων με μάρτυρες, θύτες και επιζώντες.

Super Size Me, 2004, Morgan Spurlock, 1.39’ | ο σκηνοθέτης λειτουργεί ως πειραματόζωο ερευνώντας τη βιομηχανία γρήγορου φαγητού. Εμπνευσμένη από την επιδημία της παχυσαρκίας της Αμερικής, τρώει στα McDonald's τρεις φορές την ημέρα για τριάντα συνεχόμενες ημέρες προκειμένου να εξετάσει τις επιπτώσεις της κατανάλωσης γρήγορου φαγητού στο σώμα και το μυαλό. Τα αποτελέσματα είναι σοκαριστικά: η σωματική μάζα του αυξάνεται κατά 13%, τα επίπεδα χοληστερόλης του ανεβαίνουν, το λίπος συσσωρεύεται στο συκώτι του και παρουσιάζει μεταβολές της διάθεσης και απώλεια της λίμπιντο.

Εθνικός κήπος, 2009, Απόστολος Καρακάσης, 1.12’ (παρατήρηση και συμμετοχή)

Εγώ Κι Ο Ίσκιος Μου Ένα Ντοκιμαντερ Για Τον Νίκο Παπάζογλου https://vimeo.com/279281270?login=true#_=_

Ποιητικό ντοκιμαντέρ (poetic mode)

• Στόχος τους ποιητικού τρόπου αφήγησης είναι η πρόκληση συναισθήματος και όχι η αποτύπωση μιας αλήθειας.
• Αυτό επιτυγχάνεται συχνά με τη ρυθμική οργάνωση και την αντιπαραβολή των εικόνων.
• Οι άνθρωποι σε ένα ποιητικό ντοκιμαντέρ ως συμμετέχοντες, αντιμετωπίζονται περισσότερο ως αντικείμενα παρά ως χαρακτήρες με σύνθετες προσωπικότητες που αφηγούνται ιστορίες. Συχνά τοποθετούνται από τον σκηνοθέτη, όπως και άλλα αντικείμενα στην ταινία, για να δημιουργήσουν μοτίβα και νοήματα.
• Αφηρημένο και χαλαρό ως προς την αφήγηση, το ποιητικό υποείδος μπορεί να είναι πολύ αντισυμβατικό και πειραματικό ως προς τη μορφή και το περιεχόμενο.

Ποιητικό ντοκιμαντέρ (poetic mode)

Καθώς τα ποιητικά ντοκιμαντέρ έχουν συχνά ελάχιστο ή καθόλου αφηγηματικό περιεχόμενο, ο διευθυντής φωτογραφίας καλείται συχνά να συλλάβει εικόνες υψηλής σύνθεσης και αισθητικής που μπορούν να αφηγηθούν μια ιστορία χωρίς απαραίτητα να απαιτείται πρόσθετο λεκτικό πλαίσιο.

To ποιητικό ντοκιμαντέρ έχει τις ρίζες του στο κινηματογραφικό κίνημα City Symphony (συμφωνία της πόλης, ταινία πόλης ή ποίημα πόλης), ένα κινηματογραφικό είδος που άκμασε στις δεκαετίες του 1920 και 1930 και αποτέλεσε αντίλογο στο ύφος και το περιεχόμενο του κυρίαρχου είδους ταινιών μυθοπλασίας. Συνδυάζοντας στοιχεία ντοκιμαντέρ, αφήγησης και πειραματικής ταινίας, οι συμφωνίες πόλης δεν παρουσιάζουν την πόλη ως απλό φόντο για μια ιστορία. Αντίθετα, η μητρόπολη, η αστική νεωτερικότητα και η ζωή της μεγαλούπολης είναι τα θέματα ή ακόμη και οι πρωταγωνιστές της ταινίας.

​

​

Χαρακτηριστικά των ποιητικών ντοκιμαντέρ

Τα ποιητικά ντοκιμαντέρ τείνουν να επικεντρώνονται στην πρόκληση συναισθηματικών αντιδράσεων στον θεατή και συχνά έχουν αρκετά ενοποιητικά χαρακτηριστικά.

Ο οπτικός ρυθμός έναντι της συνέχειας: Ξεφεύγοντας από τους συνήθεις κανόνες μοντάζ, τα ποιητικά ντοκιμαντέρ είναι πρωτοποριακά, καθώς δεν ενδιαφέρονται για τη διατήρηση της συνέχειας από σκηνή σε σκηνή. Αντ' αυτού, ο στόχος του μοντάζ είναι να δοθεί έμφαση στον ρυθμό, τη σύνθεση και τον σχεδιασμό των λήψεων για τη δημιουργία οπτικών εικόνων που δείχνουν στον θεατή τον κόσμο μέσα από μια νέα οπτική γωνία.

Έλλειψη παραδοσιακής αφήγησης: Δεδομένου ότι τα ποιητικά ντοκιμαντέρ επικεντρώνονται κυρίως στη δημιουργία μιας συγκεκριμένης διάθεσης ή συναισθήματος, η καθιέρωση μιας γραμμικής αφήγησης δεν είναι απαραίτητη. Αυτό σημαίνει ότι οι χαρακτήρες δεν εξελίσσονται μέσα από τόξα και οι ιστορίες δεν κινούνται προς την επίλυση.

Υποκειμενικότητα: Αντί να υποστηρίζουν μια αντικειμενική αλήθεια βασισμένη σε γεγονότα, τα ποιητικά ντοκιμαντέρ παρέχουν μια υποκειμενική ερμηνεία ενός θέματος. Προσεγγίζουν τα θέματα με πιο αφηρημένο και πειραματικό τρόπο από τα παραδοσιακά ντοκιμαντέρ.

Ποιητικά ντοκιμαντέρ (poetic mode)

Regen (Rain) 1929, Joris Ivens & Mannus Franken αποτυπώνει μια βροχερή μέρα στο Άμστερνταμ, music by Hanns Eisler, 1941

The House Is Black 1962, by Forough Farrokhzad, αποτυπώνει τη ζωή στην αποικία λεπρών Baba Baghi στο Ιράν

Koyaanisqatsi: Life out of Balance, 1982, Godfrey Reggio, music by Philip Glass, cinematography by Ron Fricke. Αποτελείται κυρίως από αργή κίνηση και time-lapse πόλεων και φυσικών τοπίων στις ΗΠΑ. Δεν περιλαμβάνει λόγο και το ύφος του καθορίζεται από την αντιπαράθεση εικόνων και μουσικής.

Samsara 2011, Ron Fricke εξερευνά τα θαύματα του κόσμου και τον πλούτο της ανθρώπινης εμπειρίας. Γυρισμένο σε είκοσι πέντε χώρες σε διάστημα πέντε ετών και αναγνωρισμένο για τις μαγευτικές εικόνες και τη μουσική του, αποτυπώνει τόσο το κουραστικό και το θαυμαστό όσο και τα μεγαλύτερα βάθη της ανθρώπινης πνευματικότητας. Samsara: σανσκριτική λέξη που σημαίνει ‘ο διαρκώς περιστρεφόμενος τροχός της ζωής’,

Voyage of Time 2016, Terrence Malick, με αφηγητή τον Μπραντ Πιτ, η ταινία μεταφέρει στο κοινό την ανθρώπινη οδύσσεια από τη Μεγάλη Έκρηξη μέχρι τη σύγχρονη και μελλοντική εποχή.

fossils / mid-length film / documentary on Vimeo, Πάνος Αρβανιτάκης, 2019, Οι δραστηριότητες της ΔΕΗ στην περιοχή της Εορδαίας μεταλλάσσουν ένα τόπο που μοιάζει "ξένος", ανοίκειος. Μια αέναη διαδικασία που δεν σταματάει ποτέ. Άνθρωποι και μηχανές στήνουν ένα σκηνικό δυσοίωνου Μέλλοντος. Ο μόχθος και η ελπίδα διαφυγής εξανθρωπίζουν αυτό τον τόπο.

​

Αυτοαναφορικός τρόπος αφήγησης (reflexive mode)

• Τύπος συμμετοχικού ντοκιμαντέρ, στα οποία οι δημιουργοί επικεντρώνονται στην πράξη της δημιουργίας της ταινίας, απομυθοποιώντας τη διαδικασία παραγωγής.
• Θέτει ερωτήματα κριτικής φύσης, από τον τρόπο με τον οποίο τα ντοκιμαντέρ παρουσιάζουν/αναπαριστούν τον κόσμο, μέχρι το τι ακριβώς αναπαρίσταται.
• Το θέμα είναι συχνά η ίδια η διαδικασία παραγωγής ντοκιμαντέρ. Το υλικό είναι τύπου behind-the-scenes από ολόκληρη τη διαδικασία παραγωγής της ταινίας, συμπεριλαμβανομένου του μοντάζ, των συνεντεύξεων και της μεταπαραγωγής.

Man with a Movie Camera, 1929, Dziga Vertov, 1.06’ > παρουσιάζει την αστική σοβιετική ζωή > https://www.youtube.com/watch?v=fhdPmsoSHo0

Cameraperson της Kirsten Johnson, 2016 > Με πλάνα από κάμερες που έχει χρησιμοποιήσει σε δουλειές κατά τη διάρκεια της καριέρας της, η Johnson ζωγραφίζει ένα πορτρέτο του τι βλέπει ως κινηματογραφίστρια και ποια είναι η ίδια.

​

Επιτελεστικός τρόπος αφήγησης (performative mode)

• Οι ταινίες του τρόπου αυτού δεν εστιάζουν την προσοχή τους στην ρεαλιστική αναπαράσταση του κόσμου, αλλά στην υποκειμενική παρουσίαση των θεμάτων, «…μέσω καινοτόμων αφηγηματικών δομών και πιο υποκειμενικών μορφών αναπαράστασης» (Nichols, 2001, p. 132).
• Τα επιτελεστικά ντοκιμαντέρ επικεντρώνονται στην αλληλεπίδραση του σκηνοθέτη με το θέμα του, χρησιμοποιώντας την προσωπική εμπειρία ή τη σχέση του σκηνοθέτη με το θέμα ως εφαλτήριο για την εμβάθυνση σε ευρύτερες, υποκειμενικές πραγματικότητες σχετικά με την πολιτική, την ιστορία ή ομάδες ανθρώπων. Ο κινηματογραφιστής καλείται συχνά να καταγράψει τη διαδικασία παραγωγής καθώς και πλάνα που απεικονίζουν την προσωπική αλληλεπίδραση του σκηνοθέτη με το θέμα.

Tongues Untied, ντοκιμαντέρ του βραβευμένου με Emmy σκηνοθέτη Marlon T. Riggs του 1989 για τη ζωή των μαύρων ομοφυλόφιλων χρησιμοποιεί ποίηση, προσωπικές μαρτυρίες, ραπ και παραστάσεις από τον ποιητή Essex Hemphill και άλλους για να προβληματιστεί σχετικά με τον συνδυασμό ομοφοβίας και ρατσισμού που αντιμετωπίζουν οι μαύροι ομοφυλόφιλοι άνδρεςστη Νέα Υόρκη. Τρέιλερ > https://www.youtube.com/watch?v=uut1FKNkvY4

**Επιτελεστικός: αυτός/η που συμβάλλει στην τέλεση, στο να συντελείται κάτι

Άλλα είδη αφήγησης

• Docudrama (δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ) > δραματοποίηση πραγματικών γεγονότων Forgotten Leaders. Trailer. Docudrama. English Subtitles. StarMediaEN – YouTube
• Docufiction > μυθοπλαστικές αφηγήσεις που παρουσιάζονται σε μορφή ντοκιμαντέρ.
• Mockumentary (ψευδοντοκιμαντέρ) > η μυθοπλασία ως ντοκιμαντέρ �THE RUTLES: ALL YOU NEED IS CASH Trailer – YouTube
• Υβριδικότητα
• Reality-TV
• Τηλεοπτικά Ντοκιμαντέρ – Σειρές
• Διαδραστικό ντοκιμαντέρ

​

Docudrama

• Είδος κινηματογραφικής ή τηλεοπτικής παραγωγής που συνδυάζει στοιχεία παρουσίασης τύπου ντοκιμαντέρ με μυθοπλαστική δραματοποίηση.
• Έχουν ως στόχο να παρέχουν μια δραματοποιημένη εκδοχή πραγματικών γεγονότων
• Συχνά χρησιμοποιούν ένα μείγμα σεναριακών σκηνών και αρχειακού υλικού για να δημιουργήσουν μια αίσθηση αυθεντικότητας και μπορεί να βασίζονται σε συνεντεύξεις με ανθρώπους που συμμετείχαν στα γεγονότα που απεικονίζονται.
• Ενώ μπορεί να έχουν κάποιες δημιουργικές ελευθερίες όσον αφορά τα γεγονότα ή τους χαρακτήρες που απεικονίζονται, γενικά προσπαθούν να είναι όσο το δυνατόν πιο ακριβή από άποψη γεγονότων, και συχνά χρησιμοποιούνται για την ενημέρωση του κοινού σχετικά με σημαντικά ιστορικά ή κοινωνικά ζητήματα.
• Είναι δημοφιλή σε ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, όπως ιστορικά δράματα, ιστορίες αληθινών εγκλημάτων και πολεμικές ταινίες, μεταξύ άλλων.

Docudrama - Παραδείγματα

• The Crown - Σειρά του Netflix, ιστορικό δράμα που εξιστορεί τη βασιλεία της βασίλισσας Ελισάβετ Β', βασισμένο σε πραγματικά γεγονότα και πρόσωπα.
• Chernobyl - Σειρά του HBO, δραματοποιημένη περιγραφή της πυρηνικής καταστροφής του Τσερνομπίλ το 1986, βασισμένη σε πραγματικά γεγονότα και ανθρώπους.
• The People v. O. J. Simpson: American Crime Story - Σειρά του FX, δραματοποιημένη εξιστόρηση της δίκης για τη δολοφονία του O.J. Simpson, βασισμένη σε πραγματικά γεγονότα και ανθρώπους.
• United 93 - Δραματοποιημένη αναπαράσταση των γεγονότων που έλαβαν χώρα στην πτήση 93 της United Airlines στις 11 Σεπτεμβρίου 2001, βασισμένη σε πραγματικά γεγονότα και ανθρώπους.
• Catch-22 - Αυτή η σειρά του Hulu είναι μια δραματοποιημένη διασκευή του κλασικού μυθιστορήματος του Τζόζεφ Χέλερ, το οποίο βασίζεται στις εμπειρίες του συγγραφέα ως βομβαρδιστή στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.
• Επιχείρηση Φινάλε - Αφηγείται την ιστορία της σύλληψης του ναζιστή εγκληματία πολέμου Αδόλφου Άιχμαν, βασισμένη σε πραγματικά γεγονότα και πρόσωπα.
• Βενιζέλος, αγώνας για τη Μικρά Ασία, παρουσιάζει τα ιστορικά γεγονότα της δεκαετίας 1913-1923, εκκινώντας από το τέλος των Βαλκανικών πολέμων έως την υπογραφή της Συνθήκης της Λοζάνης το 1923.

Docufiction - μυθοπλαστικό ντοκιμαντέρ

• Τύπος κινηματογραφικής ή τηλεοπτικής παραγωγής που παρουσιάζει μυθοπλαστικά στοιχεία σε μορφή ντοκιμαντέρ.
• Σε αντίθεση με το παραδοσιακό ντοκιμαντέρ, το οποίο στοχεύει στην παρουσίαση πραγματικών πληροφοριών για πραγματικά γεγονότα ή πρόσωπα, το docufiction χρησιμοποιεί ένα μείγμα πραγματικών και φανταστικών στοιχείων για να δημιουργήσει μια φανταστική αφήγηση που φαίνεται να βασίζεται στην πραγματικότητα.
• Μπορεί να χρησιμοποιούν πραγματικές τοποθεσίες, ανθρώπους ή γεγονότα ως σκηνικό για τη φανταστική ιστορία και μπορεί να ενσωματώνουν συνεντεύξεις ή φωνητική αφήγηση για να δημιουργήσουν μια αίσθηση αυθεντικότητας.
• Αν και δεν έχουν σκοπό να είναι ακριβείς ως προς τα γεγονότα, συχνά διερευνούν ζητήματα ή θέματα του πραγματικού κόσμου και μπορεί να χρησιμοποιούν τη φανταστική αφήγηση για να σχολιάσουν ή να επικρίνουν γεγονότα της πραγματικής ζωής.
• Συνολικά, το docufiction είναι μια δημιουργική προσέγγιση στην αφήγηση ιστοριών που επιτρέπει στους κινηματογραφιστές να συνδυάσουν πραγματικά και μυθοπλαστικά στοιχεία προκειμένου να δημιουργήσουν μια μοναδική και ελκυστική αφήγηση που βασίζεται σε εμπειρίες και γεγονότα της πραγματικής ζωής.
• https://www.tckpublishing.com/docufiction/
• https://www.youtube.com/watch?v=X3Zcmu1hFSk

mockumentary

• Το ψευδο-ντοκιμαντέρ είναι ένας τύπος ταινίας ή τηλεοπτικού προγράμματος που παρουσιάζεται ως ντοκιμαντέρ, αλλά στην πραγματικότητα είναι ένα μυθοπλαστικό έργο που χρησιμοποιεί τις συμβάσεις του ντοκιμαντέρ για να δημιουργήσει ένα χιουμοριστικό ή σατιρικό αποτέλεσμα.
• Συχνά παρωδούν ή ασκούν κριτική σε είδη ντοκιμαντέρ του πραγματικού κόσμου ή σε συγκεκριμένα ντοκιμαντέρ παρουσιάζοντας παράλογες ή υπερβολικές εκδοχές γεγονότων ή χαρακτήρων της πραγματικής ζωής.
• Παρουσιάζονται σε διάφορες μορφές, όπως μια ψευδή "παρασκηνιακή" ματιά σε ένα φανταστικό γεγονός ή θεσμό ή μια σάτιρα ενός συγκεκριμένου στυλ ή θέματος ντοκιμαντέρ.
• Συχνά χρησιμοποιούν συνεντεύξεις, αρχειακό υλικό και φωνητική αφήγηση, για να δημιουργήσουν μια αίσθηση αυθεντικότητας και ρεαλισμού.
• Παραδείγματα δημοφιλών ψευδο-ντοκιμαντέρ είναι οι ταινίες THE RUTLES: ALL YOU NEED IS CASH Trailer – YouTube, "This Is Spinal Tap", "Best in Show" και "Borat", καθώς και οι τηλεοπτικές σειρές "The Office" και "Parks and Recreation".

Mockumentary vs Docufiction

Mockumentary

• Ο στόχος ενός mockumentary είναι συνήθως η παρωδία ή η σάτιρα ενός συγκεκριμένου θέματος, συχνά χρησιμοποιώντας χιούμορ ή ειρωνεία για να καταδείξει ένα θέμα.
• Τα μυθοπλαστικά στοιχεία σε ένα mockumentary είναι συνήθως υπερβολικά ή παράλογα και ο συνολικός τόνος είναι συνήθως κωμικός ή σατιρικός.

Docufiction

• Ο στόχος ενός docufiction είναι συνήθως η διερεύνηση πραγματικών ζητημάτων ή θεμάτων, συχνά χρησιμοποιώντας μια μυθοπλαστική αφήγηση για να σχολιάσει ή να επικρίνει γεγονότα της πραγματικής ζωής.
• Τα μυθοπλαστικά στοιχεία σε ένα docufiction είναι συνήθως πιο διακριτικά, και ο συνολικός τόνος είναι συνήθως πιο σοβαρός ή δραματικός.

Συνολικά, η κύρια διαφορά μεταξύ mockumentary και docufiction είναι ο γενικός τόνος και ο σκοπός της κινηματογραφικής ή τηλεοπτικής παραγωγής. Ενώ και οι δύο χρησιμοποιούν ένα μείγμα πραγματικών και φανταστικών στοιχείων για να δημιουργήσουν μια μοναδική αφήγηση, τα mockumentary προορίζονται γενικά να είναι κωμικά ή σατιρικά, ενώ τα docufictions είναι συνήθως πιο σοβαρά ή δραματικά.

Υβριδικό ντοκιμαντέρ

• Το υβριδικό ντοκιμαντέρ συνδυάζει διαφορετικές μορφές αφήγησης και τεχνικές για να δημιουργήσει μια κινηματογραφική εμπειρία.
• Οι κινηματογραφιστές που εργάζονται με αυτόν τον τρόπο μπορούν να χρησιμοποιήσουν ένα ευρύ φάσμα τεχνικών, όπως αρχειακό υλικό και συνεντεύξεις, σκηνοθετημένες σκηνές και αναπαραστάσεις, κινούμενο σχέδιο, μουσική και άλλες μορφές οπτικής τέχνης.
• Το υβριδικό ντοκιμαντέρ χρησιμοποιείται συχνά για τη διερεύνηση σύνθετων ή αμφιλεγόμενων θεμάτων που απαιτούν μια πιο δημιουργική και διαφοροποιημένη προσέγγιση. Για παράδειγμα, ένας κινηματογραφιστής μπορεί να χρησιμοποιήσει μια υβριδική προσέγγιση για να διερευνήσει τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής σε μια συγκεκριμένη κοινότητα ή για να διερευνήσει τις πολιτιστικές και ιστορικές ρίζες ενός κοινωνικού ζητήματος.

Υβριδικό ντοκιμαντέρ - παραδείγματα

• "Waltz with Bashir" (2008) > συνδυάζει κινούμενο σχέδιο με πλάνα ντοκιμαντέρ για να εξερευνήσει τις αναμνήσεις του σκηνοθέτη από τον πόλεμο του Λιβάνου το 1982
• "The Act of Killing" (2012) > συνδυάζει αναπαραστάσεις και σουρεαλιστικές εικόνες για να εξερευνήσει τη γενοκτονίας 1965-1966 στην Ινδονησία
• "The Arbor" (2010) > συνδυάζει συνεντεύξεις, αρχειακό υλικό και σκηνοθετημένες σκηνές για να αφηγηθεί την ιστορία της θεατρικής συγγραφέως Andrea Dunbar.
• Letters, 2022, Αναστάσης Δαλλής > αφήγηση και εικόνα, εστιάζει σε LGBTQ+ ανθρώπους που, για διάφορους λόγους, δεν έχουν μιλήσει στους γονείς τους για τις σεξουαλικές τους προτιμήσεις.

​

Reality -TV

• Είδος τηλεοπτικού προγράμματος που απεικονίζει μη σκηνοθετημένες καταστάσεις της πραγματικής ζωής, συχνά με πρωταγωνιστές απλούς ανθρώπους αντί για επαγγελματίες ηθοποιούς.
• Απευθύνονται σε ένα ευρύ φάσμα τηλεθεατών και μπορούν να καλύψουν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, όπως διαγωνισμούς μαγειρικής, ραντεβού και σχέσεις, σόου ταλέντων και κοινωνικά πειράματα.
• Βασίζονται συνήθως σε μια ποικιλία τεχνικών κινηματογράφησης, όπως κρυφές κάμερες, συνεντεύξεις και εξομολογήσεις, για να αποτυπώσουν τη δράση και το δράμα χωρίς σενάριο.
• Δημοφιλές είδος που συχνά προσελκύει μεγάλο κοινό λόγω της απρόβλεπτης φύσης του, καθώς και της ικανότητάς του να παρέχει στους θεατές μια ματιά στην πραγματική ζωή και τις εμπειρίες των άλλων.

Survivor - Μια μακροχρόνια σειρά διαγωνισμού που εγκλωβίζει τους διαγωνιζόμενους σε ένα απομακρυσμένο νησί και τους προκαλεί να επιβιώσουν και να διαγωνιστούν σε διάφορες δοκιμασίες για να κερδίσουν ένα χρηματικό έπαθλο.

The Bachelor/Bachelorette - Μια εκπομπή διαγωνισμού γνωριμιών στην οποία ένας ελεύθερος άνδρας ή γυναίκα επιλέγει σύντροφο από μια ομάδα μνηστήρων μέσω μιας σειράς ραντεβού και αποκλεισμών.

Shark Tank - Μια εκπομπή στην οποία επίδοξοι επιχειρηματίες παρουσιάζουν τις επιχειρηματικές τους ιδέες σε μια ομάδα επενδυτών, οι οποίοι στη συνέχεια αποφασίζουν αν θα επενδύσουν ή όχι στο εγχείρημα.

Τηλεοπτικά Ντοκιμαντέρ - Σειρές

• Ελληνικά Ντοκιμαντέρ - ERT.GR
• Ξένα Ντοκιμαντέρ - ERT.GR

Διαδραστικό ντοκιμαντέρ �(Interactive documentaries, web documentaries, i-docs)

• Τα δίκτυα επικοινωνιών επιτρέπουν έναν διαφορετικό τρόπο κινηματογραφικής αφήγησης.
• Οι ψηφιακές πλατφόρμες επεκτείνουν το είδος του ντοκιμαντέρ, όχι μόνο όσον αφορά τη γραμμική αφήγηση, αλλά κυρίως στην παραγωγή περιεχομένου που δημιουργείται ειδικά για τον ιστό. Τα διαδικτυακά ντοκιμαντέρ αλλάζουν τον τρόπο που η αφήγηση σχετίζεται με την πραγματικότητα, καθώς εστιάζουν σε διάφορα επίπεδα αλληλεπίδρασης.
• ο θεατής/χρήστης μπορεί να περιηγηθεί αλλά δεν μπορεί να αλλάξει αλλάζει το περιεχόμενο
• ο θεατής/χρήστης μπορεί να αλλάξει το περιεχόμενο, αλλά δεν μπορεί να αλλάξει τη δομή
• ο θεατής/χρήστης μπορεί να αλλάξει το περιεχόμενο και τη δομή

​

A Guide to Interactive Documentary - A How to manual for Web docs (directorsnotes.com)

Interactive documentary – what does it mean and why does it matter? | i-Docs

​

Interactive Narratives - The Best in Multimedia Storytelling and Multimedia Journalism

Interactive Documentary | Becoming Human

​

Interactive documentary tools > http://i-docs.org/2014/07/15/interactive-documentary-tools/ & http://povmagazine.com/articles/view/4-tools-for-creating-interactive-docs

​

​

Σύγχρονες τάσεις

• Micro documentary
• Animated documentaries > https://collider.com/flee-best-animated-documentary-to-watch/
• VR docs > https://www.meta.com/blog/quest/best-vr-documentaries/
• AR docs > https://1ric.com/terminal-3
• Τεχνολογικές εξελίξεις > https://www.desktop-documentaries.com/documentary-gear-trends-2022.html

Επόμενα βήματα

• Έρευνα (τόποι, άνθρωποι, αρχεία…)
• Εξασφάλιση πρόσβασης για άτομα και χώρους
• Εξασφάλιση αδειών χρήσης για μουσική, αρχειακό υλικό
• Μελέτη για ειδικά στοιχεία: timelapse, stop-motion, aerial shots, animation…
• Σχέδιο παραγωγής (λίστα λήψεων, συνεντεύξεων κ.ά.)
• Επιλογή εξοπλισμού & συνεργείου
• Προϋπολογισμός
• Σύνοψη σεναρίου (treatment) - Πρόταση χρηματοδότησης
• Αιτήσεις χρηματοδότησης σε φορείς ή crowd funding

​

Η αναγκαιότητα της έρευνας

Η έρευνα πρέπει διαρκώς να εστιάζει σε στέρεα και συγκεκριμένα στοιχεία

Έρευνα

• Εντοπισμός πηγών
• Αξιολόγηση πηγών ως προς την εγκυρότητά τους
• Εντοπισμός στοιχείων που αφορούν την ιδέα που σκέφτεστε να αφηγηθείτε �(ιστορίες, χαρακτήρες, αντικρουόμενες απόψεις, χώροι, αρχειακό υλικό κ.ά.)
• Αξιολόγηση των στοιχείων που εντοπίσατε σε μια διαδικασία σύνθεσής τους με αντικειμενικό τρόπο

Έρευνα πεδίου > επιτόπια έρευνα στους πιθανούς τόπους των γυρισμάτων � πριν αυτά ξεκινήσουν

​

​

​

​

Σύνοψη σεναρίου ντοκιμαντέρ�Πρόταση δημιουργίας ντοκιμαντέρ

Τα σενάρια δεν χρησιμοποιούνται συχνά σε ντοκιμαντέρ, επειδή δεν είναι εύκολο να προβλεφθεί ακριβώς τις θα καταγράψει η κάμερα. Στη θέση ενός σεναρίου, οι σκηνοθέτες χρησιμοποιούν συνόψεις σεναρίου (treatment) και προτάσεις (proposals) για να περιγράψουν τον σχεδιασμό και την υλοποίηση ενός ντοκιμαντέρ.

Οι συνόψεις σεναρίου και οι προτάσεις χρησιμοποιούνται για να:

• περιγράψουν ένα έργο ώστε οι συμμετέχοντες να κατανοήσουν την ερμηνεία και την προσέγγιση του θέματος,
• δημιουργηθεί ένα έγγραφο που μπορεί να βοηθήσει στη χρηματοδότηση, τη διανομή και την πρόσβαση σε άλλους πόρους,
• παρέχουν καθοδήγηση στην υλοποίηση του ντοκιμαντέρ.

Η σύνοψη σεναρίου εστιάζει στο πώς ένα κοινό θα βιώσει την ταινία στην οθόνη, ενώ η πρόταση -η οποία περιλαμβάνει τη σύνοψη σεναρίου- παρουσιάζει το όλο εγχείρημα μέσω κατηγοριοποιημένων πληροφοριών.

​

​

Σύνοψη σεναρίου ντοκιμαντέρ (treatment)

Μια σύνοψη σεναρίου είναι μια σύντομη αφήγηση του θέματος γραμμένη σε απλή, μη τεχνική γλώσσα (δηλαδή δεν υπάρχουν αναφορές σε γωνίες λήψεις, μεταβάσεις κλπ.). Η σύνοψη σεναρίου καθορίζει:

• τους αφηγηματικούς τρόπους,
• τη συνολική δομή της ταινίας,
• τα πρόσωπα και τις υποπλοκές ή τις θεματικές ενότητες.

Η συγγραφή της σύνοψης σεναρίου προϋποθέτει:

• να έχει ολοκληρωθεί ή να έχει προχωρήσει επαρκώς η έρευνα,
• να είναι ξεκάθαρη η πρόθεση του σκηνοθέτη για την προσέγγιση του θέματος.

​

Συγγραφή σύνοψης σεναρίου

• Πείτε στον αναγνώστη τι θα δει και τι θα ακούσει στο ντοκιμαντέρ.
• Περιγράψτε την ιστορία και εισαγάγετε τους χαρακτήρες.
• Χρησιμοποιήστε ενεργητική φωνή και ενεστώτα.
• Χρησιμοποιήστε εύστοχη γλώσσα και αποφύγετε τα γλαφυρά επίθετα �και την υπερβολή.
• Καθώς δεν είναι δυνατόν να γνωρίζετε την τελική έκβαση γράψτε τι πιστεύετε/αναμένετε πως θα συμβεί.

​

Πρόταση ντοκιμαντέρ (Documentary Film Proposal)

Μια πρόταση, είναι μια λεπτομερής περιγραφή όλων των πτυχών ενός έργου ώστε να γνωστοποιήσετε την ιδέα σας σε κάποιον που ίσως δεν γνωρίζει τίποτα για εσάς, για το προηγούμενο ή το συγκεκριμένο έργο σας.

​

Δημιουργείται στο στάδιο της προπαραγωγής ενός ντοκιμαντέρ για να πείσει πιθανούς χρηματοδότες ή/και διανομείς να υποστηρίξουν το έργο. H αξιοπιστία της ομάδας παραγωγής και παράγοντες όπως «Γιατί αυτή η ταινία;» «Γιατί τώρα;» και «Γιατί αυτοί οι παραγωγοί;» είναι σημαντικοί.

​

​

SUNDANCE DOCUMENTARY FILM PROPOSAL CHECKLIST

​

​

​

​

​

Περιεχόμενα αποτελεσματικής πρότασης

• Διάρκεια έργου, μορφή
• Κοινό/στόχος
• Σκοπός και στόχοι της ταινίας
• Πρωτοτυπία
• Στιλιστικά στοιχεία που αφορούν λήψεις, ήχους, επεξεργασία κ.λπ.
• Μουσική (είδος, πρωτότυπη, αφήγηση κ.λπ.)

​

​

• Ποια είναι η ομάδα του έργου και αν έχουν συνεργαστεί στο παρελθόν
• Διανομή
• Τρέχουσα κατάσταση του έργου
• Ιστορικό υπόβαθρο
• Ποιος, τι, πού, πότε, πώς, γιατί;
• Χρηματοδότηση (αν υπάρχει)
• Χρονοδιάγραμμα παραγωγής
• Προϋπολογισμός

​

Καρακάσης, Α. Εφόδιο για νέους ντοκιμαντερίστες, σελ. 31-47

Συγγραφή της σύνοψης σεναρίου (treatment)

​

Μορφολογία πρότασης

• Εξώφυλλο
• Logline
• Περίληψη, ιστορία
• Χαρακτήρες/ Συμμετέχοντες
• Σκηνοθετική προσέγγιση
• Βιογραφικά συντελεστών
• Συχνά προβλήματα πρωτόλειων προτάσεων
• Δείγμα πρότασης

Φορείς χρηματοδότησης - ενδεικτικά

Pitching Fora

International Documentary Association https://www.documentary.org/tags/pitch-forums

The European documentary network Financing Guide http://edn.network/en/financing/

Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου http://www.gfc.gr/el/ > ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ

​

Pitching for TV

How to Pitch Your Film: A Step-By-Step Breakdown

Pitching for Netflix

The Best Way to Pitch Your Project to Netflix or Amazon

​

Βασικά στάδια δημιουργίας ντοκιμαντέρ συνοπτικά

Ανάπτυξη και Προπαραγωγή (Development and preproduction)

Ιδέα – Σκοπός/στόχοι ντοκιμαντέρ

Κοινό/στόχος

Έρευνα (τόποι, άνθρωποι, αρχεία)

Εξασφάλιση πρόσβασης για άτομα �και χώρους

Εξασφάλιση αδειών χρήσης για μουσική, αρχειακό υλικό

Μελέτη για ειδικά στοιχεία παραγωγής (π.χ. Video graphics, animation, timelapse, stop-motion, aerial shots κ.ά. )

Σχέδιο παραγωγής (λίστα λήψεων, συνεντεύξεων κ.ά.)

Επιλογή εξοπλισμού & συνεργείου

Προϋπολογισμός

Σύνοψη σεναρίου (treatment) - Πρόταση χρηματοδότησης

Αιτήσεις χρηματοδότησης �σε φορείς ή crowd funding

​

Παραγωγή (production)

Λήψεις

Κάμερα

Φωτισμός (Lighting)

Ηχοληψία

Παραγωγή ειδικών στοιχείων π.χ. Video graphics, animation, timelapse, stop-motion, aerial shots κ.ά. ανάλογα με επιλογές �στην προπαραγωγή

Μεταπαραγωγή & Διανομή �(Post production & Distribution) �

Μοντάζ & Μιξάζ (video editing and audio editing/mixage)

Βελτιώσεις (Re-edit)

Επεξεργασίες εικόνας (εφέ, χρωματικές διορθώσεις, color grading)

Επεξεργασίες ήχου (προσθήκη ήχων foley, μουσικής, ηχητικών εφέ, ντουμπλάρισμα)

Τίτλοι

Υποτιτλισμός

Ρυθμίσεις αρχείου για έξοδο

Δοκιμαστικές προβολές

Διορθώσεις

Τελικό αρχείο (DCP, mp4) & trailer, presskit

Διανομή/Προώθηση > Φεστιβάλ, Τηλεόραση, διαδικτυακές πλατφόρμες…

The 13 Steps Of Post-Production

Βασική ομάδα ντοκιμαντέρ

Preproduction - Production

• Παραγωγός > συμβάλλει στην οργάνωση των ιδεών, συνθέτουν μια δημιουργική ομάδα παραγωγής και είναι υπεύθυνοι για ολόκληρη την παραγωγή της ταινίας.
• Σεναριογράφος (;)
• Σκηνοθέτης > υλοποιεί δημιουργικά την ιδέα σε όλα τα στάδια παραγωγής και ενεργεί ως ο σύνδεσμος μεταξύ δημιουργίας, παραγωγής και τεχνικής.
• Βοηθός Σκηνοθέτη > υποστηρίζει τον σκηνοθέτη και τον βοηθά να οργανώσει και να πραγματοποιήσει τις λήψεις
• Διευθυντής φωτογραφίας > συνεργάζεται με τον σκηνοθέτη στην επιλογή των πλάνων και στον χειρισμό του φωτός
• Χειριστής κάμερας – Οπερατέρ > χειρίζεται την κάμερα και όλο τον εξοπλισμό της και συνεργάζεται με τον διευθυντή φωτογραφίας
• Ηχολήπτης > οι ηχολήπτες καταγράφουν τον ήχο κατά τη διάρκεια ή/και μετά την παραγωγή

Postproduction > Τεχνικοί επεξεργασίας εικόνας, ήχου

Distribution > Προσωπικό υπεύθυνο για διανομή, μάρκετινγκ

​

​

​

2 παραδείγματα ολοκλήρωσης ντοκιμαντέρ �με ελάχιστο ή επαρκή εξοπλισμό

​

Beatbox και αερόφωνα - Νίκος Δημηνάκης

Beatbox and Winds Nicos Diminakis official trailer

Η ταινία «Beatbox και αερόφωνα - Νίκος Δημηνάκης», καταγράφει και εκθέτει τις καλλιτεχνικές αναζητήσεις και τους μουσικούς πειραματισμούς του Νίκου Δημηνάκη στη Θεσσαλονίκη. Αφενός, εστιάζει στη διαδικασία ένταξης και ταυτόχρονης εκτέλεσης της φωνητικής τεχνικής beatbox σε ποικίλα αερόφωνα όργανα (πνευστά), όπως το σαξόφωνο, το φλάουτο, το ντιντζερίντου κ.ά. Αφετέρου, παρουσιάζει την προσπάθειά του να μεταδώσει το πάθος του για μουσικό πειραματισμό και δημιουργικότητα, τόσο σε μικρά παιδιά όσο και σε άλλες μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες μουσικών.

​

INFO�Σκηνοθεσία Τζίνα Γεωργιάδου // Σενάριο Τζίνα Γεωργιάδου // Διεύθυνση φωτογραφίας Τζίνα Γεωργιάδου, Ιωάννα Χρυσανθοπούλου // Μοντάζ Γιάννης Κολαξίζης // Ήχος Νίκος Ρονδέλης // Μουσική Νίκος Δημηνάκης // Παραγωγή Τζίνα Γεωργιάδου // Ελλάδα / 2017 / 52’

Πρεμιέρα στο 19ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης Μάρτιος 2017

Συνεντεύξεις σε συνδυασμό �με παρατήρηση

​

Γυρίστηκε όλο με μια dslr camera και μικρόφωνο τύπου shotgun mic

Γιώργος Χριστιανάκης - Μια διακριτική μουσική παρουσία

Giorgos Christianakis - A discreet music presence documentary trailer

Στη Θεσσαλονίκη, στις αρχές της δεκαετίας του ’80, η εφηβική ανία κι ένα αθώο ψέμα ήταν η αφορμή για τις μουσικές αναζητήσεις του Γιώργου Χριστιανάκη. Από τότε, δημιουργεί ασταμάτητα, παίρνοντας ερεθίσματα από ανθρώπους, κείμενα, εικόνες και διαδρομές, ‘συνομιλώντας’ παράλληλα με το έργο του Arthur Rimbaud Μια Εποχή στην Κόλαση. Το ντοκιμαντέρ ακολουθεί τα βήματά του από τα παιδικά του χρόνια ως σήμερα· από τη Θεσσαλονίκη ως την αγαπημένη του Κρήτη. Παράλληλα, μέσα από το έργο και τη ζωή του μουσικού, ο θεατής ταξιδεύει σε ένα μέρος της καλλιτεχνικής παραγωγής των τελευταίων 35 χρόνων στη Θεσσαλονίκη. 

​

INFO�Σκηνοθεσία Τζίνα Γεωργιάδου // Σενάριο Τζίνα Γεωργιάδου, Ιωάννα Χρυσανθοπούλου // Διεύθυνση φωτογραφίας Απόστολος Καρουλάς // Μοντάζ Ιωάννα Χρυσανθοπούλου // Ήχος Mykhailo Stadniichuk // Μουσική Γιώργος Χριστιανάκης // Line Producer Δημήτρης Καλίγκος // Υποτιτλισμός Κωνσταντίνα Παπαθεοδώρου // Ελλάδα / 2019 / 86′

Πρεμιέρα στο 21ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, Μάρτιος 2019

​

Συνεντεύξεις, αρχειακό υλικό, παρατήρηση και ποιητική αφήγηση

​

3 κάμερες

Ηχοληψία

Ψηφιοποίηση αρχειακού υλικού (θέατρο, κινηματογράφος, συναυλίες)

Άδειες χρήσης

​

​