Сабақтың тақырыбы:
§15-16. Литосферадағы қозғалыстар несімен қауіпті?
Мақсатқа жету үшін мынаны білу қажет:
Қандай катаклизмдер литосфералық катаклизмдерге жатады?
Литосфералық катаклизмдер қалай және неліктен туындайтынын анықтаймыз?
Сұрақ: Жер сілкіністері неліктен болады
және қайда орын алады?
Жауап: Литосфералық плиталардың қозғалысы жер сілкінісі, тау атқылауы және цунами сияқты қатерлі табиғи катаклизмдерді тудырады.
Жер сілкіністері Жер қыртысының қозғалысынан болады және олар литосфералық плиталардың шекараларында жиі орын алады. Бұл аймақтар сейсмикалық аймақтар деп аталады. Жыл сайын Жер қойнауында күші жағынан 100 000-ға жуық жер сілкінісі орын алады, оның ішінде 100-ге жуығы күшті жер сілкіністері. Сейсмикалық аймақтарға Тынық мұхит белдеуі, Альпі-Гималай белдеуі және Атлант мұхитының орталық бөлігі жатады.,
Қазақстандағы сейсмикалық аймақтардың картасы
Сұрақ: Жер сілкінісі
Жер сілкінісі
Жерасты дүмпуі, күшінің берілуі, қаттысының тербелуі. Жер асты дүмпулері (жер сілкіністері) кезінде тау жыныстарының жарылуы орын алады. Тербеліс басталған нүктені жер сілкінісінің ошақ (эпицентр) нүктесі деп атайды
Сұрақ: Жанартау дегеніміз?
Жанартау — Жер қыртысындағы магманың (еріген тау жыныстары мен газдардың) жер бетіне шығып, лава, күл, газ түрінде атқылайтын жер. Жанартаулар көбіне тектоникалық плиталардың түйіскен жерінде орналасады.Құрылымы:- Магма ошағы – жер астындағы магма жиналатын орын.- Жанартау каналы – магма осы арқылы жер бетіне көтеріледі.- Кратер – жанартау төбесіндегі ойыс, магма осы жерден атқылайды.Жанартау түрлері:
Жанартау атқылауының салдары:-
Жаңа жер бедері (аралдар, таулар) пайда болады.-
Ауаға газ, күл тарайды (климатқа әсер етеді).
Қауіпті: адамдар мен табиғатқа зиян келтіруі мүм
Қорытынды сұрақ: сипаттама береміз
КЕРІ БАЙЛАНЫС