1 of 10

Географиялық мониторинг әдістері

Сабақтың мақсаты: Зерттеу тақырыбына сәйкес географиялық мониторинг әдістерін қолдану мүмкіндігін қарастыру

2 of 10

Мониторинг ұғымы және оның шығу тарихы

Мониторинг

Табиғи және техногендік жүйелердің жағдайын үздіксіз бақылау және бағалау

1972 ж. БҰҰ Стокгольм конференциясы

Мониторинг ұғымының ресми енгізілуі — халықаралық деңгейде танылуы

Найроби кеңесі

Мониторинг жүйесінің халықаралық стандартын белгілеу

Мақсаты

Қоршаған ортаның өзгерісін анықтау және болашақ ынамдарын болжау

3 of 10

Географиялық мониторинг деңгейлері

Ғаламдық деңгей

  • Ғаламдық климат өзгерісі
  • Озон қабатының деградациясы
  • Ұзақ қашықтағы ластану

Аймақтық деңгей

  • Өңіраралық ластану
  • Аймақтық экосистемалар

Жергілікті деңгей

  • Ішінара су қайнарлары
  • Топырақ ластануы
  • Ауа сапасы

4 of 10

Мониторинг әдістерінің жіктелуі

Әуе-ғарыштық әдістер

  • Ғарыштық түсірілімдер
  • Аэрофотосъёмка
  • Дистанциялық зондтау

Жер беті әдістері

  • Географиялық: Ландшафт талдау, өндіріс орындарын бақылау
  • Физикалық-химиялық: Су, ауа, топырақ анализі
  • Биологиялық: Биоиндикация, флора-фауна бақылау
  • Деректерді өңдеу: Компьютерлік талдау және модельдеу

5 of 10

Әуе-ғарыштық мониторинг

Биіктік өлшемдері бойынша жіктелуі

Қолданылатын сервистер

  • Google Maps және Google Earth
  • Bing Maps, Яндекс Карталары
  • Ресми ғарыш агенттіктерінің деректері

1

10–20 км

Аэрофотосъёмка — ұшақтан түсіру

2

80–250 км

Ғарыш станциялары (ISS)

3

200–1500 км

Ғарыш спутниктері — Landsat, Sentinel

6 of 10

Жер бетілік және физикалық-химиялық мониторинг

Бақылау станциялары

  • Қазгидромет: Қазақстанның гидрометеорологиялық ұйымы
  • Метеорологиялық станциялар
  • Гидрологиялық бақылау пункттері

Бақылау түрлері

  • Гидрологиялық: Су деңгейі, ағыны, сапасы
  • Метеорологиялық: Температура, ылғалдылық, жауын-шашын
  • Ауа сапасы: Ластаушы заттардың концентрациясы
  • Топырақ анализі: Химиялық құрамы, ластану деңгейі

7 of 10

Негізгі ұғымдар мен терминдер

Мониторинг

Табиғи және техногендік жүйелердің жағдайын үздіксіз бақылау

Дешифровка

Ғарыштық және аэрофотосъёмка суреттерін талдау және интерпретациялау

Биоиндикация

Организмдердің қоршаған ортаның сапасын анықтау үшін пайдалану

Дистанциялық зондтау

Объектіге тиіспей ақпарат жинау технологиясы

Ландшафт

Табиғи географиялық кешені

8 of 10

Сұрақ-Жауап — 1-бөлім

ТАҚЫРЫПТЫ БЕКІТУГЕ АРНАЛҒАН СҰРАҚТАР

С1: Мониторинг ұғымы қалай анықталады?

Жауап: Табиғи және техногендік жүйелердің жағдайын үздіксіз бақылау және бағалау процесі

С2: Географиялық мониторингтің негізгі деңгейлері қандай?

Жауап: Ғаламдық, аймақтық және жергілікті деңгейлер

С3: Әуе-ғарыштық мониторинг қандай әдістерді қамтиды?

Жауап: Ғарыштық түсірілімдер, аэрофотосъёмка және дистанциялық зондтау

С4: "Қазгидромет" ұйымы қандай функцияларды орындайды?

Жауап: Метеорологиялық және гидрологиялық бақылаулар жүргізеді

9 of 10

Сұрақ-Жауап — 2-бөлім

СИТУАЦИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ПРАКТИКАЛЫҚ СҰРАҚТАР

С5: Өндіріс орындарының ластануын анықтау үшін?

Әуе-ғарыштық мониторинг және жер бетілік физикалық-химиялық анализ

С6: Өзен сапасын бақылау параметрлері?

Су деңгейі, ағыны, температурасы, химиялық құрамы

С7: Google Maps мониторингте қолдануы?

Ландшафт өзгерісін, ластану аймақтарын бақылау үшін пайдаланылады

С8: Биоиндикация әдісінің артықшылықтары?

Арзан, қарапайым және табиғи ортаның сапасын нақты анықтайды

10 of 10

Қорытынды

Маңызды құрал

Географиялық мониторинг — қоршаған ортаның жағдайын бақылау үшін таптырмас тәсіл

Өзара толықтыру

Әуе-ғарыштық және жер бетілік әдістер бір-бірін толықтырып, кешенді нәтиже береді

Деңгейлік жүйе

Ғаламдық, аймақтық және жергілікті деңгейлер әртүрлі масштабтағы проблемаларды шешеді

Қазақстандық жүйе

Мониторинг жүйесі "Қазгидромет" ұйымы арқылы ұйымдастырылған

Болашақ

Мониторинг технологиялары дамып, ақпараттық жүйелердің болжау қабілеті артатын болады