„Trzynastki” �dla pracowników instytucji kultury

Paweł Kamiński

Ile_u nas jest?

Według danych Głównego Urzędu Statystycznego:

• na koniec 2022 r. w instytucjach kultury w Polsce pracowało 86,5 tys. osób
• co stanowiło 0,6% ogólnej liczby pracujących w gospodarce narodowej
• 87,7% ogólnej liczby pracujących w instytucjach kultury – zatrudnieni w samorządowych instytucjach kultury,
• w tym gminnych - 63,1%

Zatrudnienie w instytucjach kultury a pandemia

• Instytucje kultury cechują się na ogół stabilną sytuacją kadrową, jednakże w okresie pandemii COVID-19 (w latach 2020–2021) odnotowano spadek liczby pracujących.
• W 2020 r. zmniejszyła się ona o 1,8% w porównaniu z 2019 r. i chociaż w 2021 r. wzrosła, to nadal była mniejsza niż w roku sprzed pandemii.
• Natomiast w 2022 r. liczba pracujących wzrosła już na tyle, że osiągnęła poziom z 2019 r.
• Spadek liczby pracujących dotyczył wyłącznie samorządowych instytucji kultury (państwowe instytucje kultury odnotowywały w latach 2019–2022 systematyczny wzrost liczby pracujących).

Liczba pracujących według form prawnych instytucji kultury

Ośrodek Statystyki Kultury Urząd Statystyczny w Krakowie, ZATRUDNIENIE I WYNAGRODZENIA W INSTYTUCJACH KULTURY W LATACH 2019–2022 [w:] 2023 ROCZNIK KULTURY POLSKIEJ, Narodowe Centrum Kultury, 2024

Liczba pracujących w instytucjach kultury �według województw w 2022 r. (w tys.)

Ośrodek Statystyki Kultury Urząd Statystyczny w Krakowie, ZATRUDNIENIE I WYNAGRODZENIA W INSTYTUCJACH KULTURY W LATACH 2019–2022 [w:] 2023 ROCZNIK KULTURY POLSKIEJ, Narodowe Centrum Kultury, 2024

Przeciętne zatrudnienie według form prawnych instytucji kultury (w etatach)

Ośrodek Statystyki Kultury Urząd Statystyczny w Krakowie, ZATRUDNIENIE I WYNAGRODZENIA W INSTYTUCJACH KULTURY W LATACH 2019–2022 [w:] 2023 ROCZNIK KULTURY POLSKIEJ, Narodowe Centrum Kultury, 2024

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto według form prawnych instytucji kultury (w zł)

Ośrodek Statystyki Kultury Urząd Statystyczny w Krakowie, ZATRUDNIENIE I WYNAGRODZENIA W INSTYTUCJACH KULTURY W LATACH 2019–2022 [w:] 2023 ROCZNIK KULTURY POLSKIEJ, Narodowe Centrum Kultury, 2024

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie w instytucjach kultury a przeciętne wynagrodzenie w gospodarce

• W 2019 r. przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w instytucjach kultury wyniosło 4 396,07 zł i było niższe o 10,6% niż przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w całej gospodarce.
• W kolejnych latach różnica pomiędzy przeciętnym miesięcznym wynagrodzeniem brutto w instytucjach kultury a przeciętnym miesięcznym wynagrodzeniem brutto w ramach gospodarki się zwiększała – w 2020 r. przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto �w instytucjach kultury było niższe o 11,3%, w 2021 r. o 14,4%, a �w 2022 r. o 14,2%.

Ośrodek Statystyki Kultury Urząd Statystyczny w Krakowie, ZATRUDNIENIE I WYNAGRODZENIA W INSTYTUCJACH KULTURY W LATACH 2019–2022 [w:] 2023 ROCZNIK KULTURY POLSKIEJ, Narodowe Centrum Kultury, 2024

Dla porównania…

Średnie wynagrodzenia nauczycieli w roku 2024 będą wynosić:

​

• Nauczyciel początkujący: 6 353 zł�(wzrost o 33,00 proc. o 1 576 zł);
• Nauczyciel mianowany: 7 453,47 zł �(wzrost o 30,00 proc. o 1 720,04 zł);
• Nauczyciel dyplomowany: 9 523,88 zł �(wzrost o 30,00 proc. o 2 197,88 zł).

Dlaczego pracownikom instytucji kultury nie przysługuje dodatkowe wynagrodzenie roczne?

Zasady wynagradzania �pracowników instytucji kultury

• Zgodnie z art. 31. 1. Ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej wynagrodzenie pracownika instytucji kultury składa się z wynagrodzenia zasadniczego przewidzianego dla danego stanowiska pracy oraz dodatku za wieloletnią pracę. Pracownik pełniący funkcje kierownicze otrzymuje dodatek funkcyjny.
• Pracownikowi instytucji kultury przysługuje dodatek za wieloletnią pracę w wysokości wynoszącej po pięciu latach pracy 5% miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego. Dodatek ten wzrasta o 1% za każdy dalszy rok pracy aż do osiągnięcia 20% miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego (art. 31 ust. 2).
• Do okresów pracy uprawniających do dodatku za wieloletnią pracę wlicza się wszystkie poprzednie zakończone okresy zatrudnienia oraz inne udowodnione okresy, jeżeli na podstawie przepisów odrębnych podlegają one wliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze (art. 31 ust. 3).

Zasady wynagradzania �pracowników instytucji kultury

• Pracownik instytucji kultury może otrzymać dodatek specjalny za wykonywanie dodatkowych, powierzonych przez pracodawcę zadań, na okres wykonywania tych zadań albo za pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (art. 31 ust. 4).
• Pracownik instytucji kultury może otrzymywać nagrody za szczególne osiągnięcia w pracy (art. 31 ust. 5).

​

Ustawa o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej

Zasady wynagradzania �pracowników instytucji kultury

Zgodnie z § 6 ust. 1 wysokość dodatku funkcyjnego ustala się, uwzględniając:

• 1) zakres wykonywanych zadań;
• 2) zakres odpowiedzialności na danym stanowisku;
• 3) zakres uprawnień do podejmowania decyzji;
• 4) poziom samodzielności niezbędnej do wykonywania zadań;
• 5) liczbę podległych pracowników.
• Zgodnie z § 6 ust. 2 dodatek funkcyjny jest wypłacany w ramach posiadanych środków na wynagrodzenia, w kwocie nieprzekraczającej 50% wynagrodzenia zasadniczego pracownika.
• Dodatek funkcyjny jest wypłacany w terminie wypłaty wynagrodzenia.

​

ROZPORZĄDZENIE MKIDN z dnia 22 października 2015 r. �w sprawie wynagradzania pracowników instytucji kultury

​

Zasady wynagradzania �pracowników instytucji kultury

• Zgodnie z § 7 ust. 1 wysokość dodatku specjalnego ustala się, uwzględniając zakres i stopień trudności powierzonych zadań lub obowiązków oraz specyfikę i poziom uciążliwości warunków, w jakich jest świadczona praca.
• Dodatek specjalny jest wypłacany za okres wykonywania pracy, z którą dodatek specjalny jest związany (§ 7 ust. 2).
• Dodatek specjalny jest wypłacany w ramach posiadanych środków na wynagrodzenia, w kwocie nieprzekraczającej 40% wynagrodzenia zasadniczego pracownika(§ 7 ust. 3).
• Dodatek specjalny jest wypłacany w terminie wypłaty wynagrodzenia (§ 7 ust. 4).

​

ROZPORZĄDZENIE MKIDN z dnia 22 października 2015 r. �w sprawie wynagradzania pracowników instytucji kultury

Zasady wynagradzania �pracowników instytucji kultury

​

• Art. 151¹⁰ . Praca w niedziele i święta jest dozwolona:

(…)

• 9) przy wykonywaniu prac koniecznych ze względu na ich użyteczność społeczną i codzienne potrzeby ludności, w szczególności w:

(…)

• h) zakładach prowadzących działalność w zakresie kultury, oświaty, turystyki i wypoczynku;

​

Kodeks pracy

​

Zasady wynagradzania �pracowników instytucji kultury

​

​

• Zgodnie z art. 26d Ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej pracownikom instytucji kultury mogą być udzielane dni wolne od pracy, wynikające z rozkładu czasu pracy w pięciodniowym tygodniu pracy, łącznie z urlopem wypoczynkowym.
• Do pracowników instytucji kultury nie stosuje się przepisu art. 151¹² zdanie pierwsze Kodeksu pracy tj.: Pracownik pracujący w niedziele powinien korzystać co najmniej raz na 4 tygodnie �z niedzieli wolnej od pracy.

​

Ustawa o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej

Komu należy się trzynastka?

Zgodnie z Ustawą z dnia 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej „trzynastki” przysługują pracownikom jednostek sfery budżetowej, przez których rozumie się pracowników:

1) państwowych jednostek sfery budżetowej, dla których środki na wynagrodzenia są kształtowane na podstawie odrębnej ustawy;

2) zatrudnionych w urzędach organów władzy publicznej, kontroli, ochrony prawa oraz sądach �i trybunałach, wymienionych w art. 139 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. �o finansach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1270 i 1273);

3) samorządowych jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych prowadzących gospodarkę finansową na zasadach określonych w ustawie wymienionej �w pkt 2;

4) biur poselskich, senatorskich lub poselsko-senatorskich oraz klubów, kół albo zespołów parlamentarnych.

Ile wynosi trzynastka?

• Wynagrodzenie roczne ustala się w wysokości 8,5% sumy wynagrodzenia za pracę otrzymanego przez pracownika w ciągu roku kalendarzowego, za który przysługuje to wynagrodzenie, uwzględniając wynagrodzenie i inne świadczenia ze stosunku pracy przyjmowane do obliczenia ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy, a także wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy oraz wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy przysługujące pracownikowi, �który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy.

Jakie są warunki otrzymania „trzynastki”?

• Pracownik nabywa prawo do wynagrodzenia rocznego w pełnej wysokości po przepracowaniu u danego pracodawcy całego roku kalendarzowego.
• Pracownik, który nie przepracował u danego pracodawcy całego roku kalendarzowego, nabywa prawo do wynagrodzenia rocznego w wysokości proporcjonalnej do okresu przepracowanego, pod warunkiem, że okres ten wynosi co najmniej 6 miesięcy.
• Przepracowanie co najmniej 6 miesięcy warunkujących nabycie prawa do wynagrodzenia rocznego nie jest wymagane w licznych przypadkach �np. w przypadku nawiązania stosunku pracy w trakcie roku kalendarzowego �z nauczycielem zgodnie z organizacją pracy szkoły, przejściem na emeryturę, rentę szkoleniową albo rentę z tytułu niezdolności do pracy lub świadczenie rehabilitacyjne, korzystania z urlopu wychowawczego lub urlopu macierzyńskiego.

Jak zagwarantować „trzynastki” pracownikom instytucji kultury?

Wariant I – zmiana ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej

• Projekt
• USTAWA
• z dnia 2024 r.
• o zmianie ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym �dla pracowników jednostek sfery budżetowej
• Art. 1. W ustawie z dnia 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (t. j. Dz. U. 2023 poz. 1690) wprowadza się następujące zmiany:
• w art. 1 ust. 2 dodaje się pkt 5) o następującym brzmieniu:
• „5) samorządowych instytucji kultury”
• Art. 2. Ustawa wchodzi w życie po upływie …. dni od dnia ogłoszenia.

Wariant II – zmiana ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej

• Projekt
• USTAWA
• z dnia 2024 r.
• o zmianie ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej
• Art. 1. W ustawie z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz. U. 1991 Nr 114 poz. 493) wprowadza się następujące zmiany:
• w art. 31 dodaje się ust. 6 o następującym brzmieniu:
• „6. Pracownikowi instytucji kultury przysługuje dodatkowe wynagrodzenie roczne na zasadach określonych w odrębnych przepisach.”
• Art. 2. Ustawa wchodzi w życie po upływie … dni od dnia ogłoszenia.

Ile to może kosztować?

• Nie więcej niż 8,5 proc. obecnych funduszy płac w instytucjach kultury, a realnie zapewne dużo mniej, ponieważ kwota ta zostanie częściowo pomniejszona kwotę na podstawie art. 31 ust. 5 Ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej
• Na podstawie danych GUS z 2022 r., zakładając zatrudnienie w instytucjach kultury na poziomie 79.041 etatów, przy średnim wynagrodzeniu 5.444 zł otrzymujemy kwotę ok. 430,3 mln zł. Uwzględniając koszty pracodawcy należy oszacować koszty na ok. 516 mln zł
• Uwzględniając podwyżki, które otrzymała część pracowników instytucji kultury w roku 2023 i 2024 (częściowo z powodu wzrostu płacy minimalnej), maksymalne koszty zagwarantowania “trzynastek” w instytucjach kultury nie powinny przekroczyć ok. 560 mln zł.
• Kwotę tę jednak należy pomniejszyć o dyrektorów, którzy otrzymują nagrody roczne na podstawie przepisów Ustawy o wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi oraz częściowo kwoty nagród wypłacanych na podstawie art. 31 ust. 5 Ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, to oznacza, że realny koszt wyniesie poniżej 500 mln zł.
• Biorąc pod średnią liczbę etatów w gminnych instytucjach kultury oszacowaną przez GUS na 11 oznacza to wydatek na poziomie ok. 70 tys. zł z uwzględnieniem kosztów pracodawcy rocznie – przy założeniu, że nagrody na podstawie art. 31 ust. 5 Ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej wypłacane będą w dotychczasowej wysokości
• Realne koszty „trzynastek” w instytucjach kultury wyniosą więc nie więcej niż zwiększenie zatrudnienia średnio o jeden (niewysoko opłacany) etat na gminę

„Nie widzę tu równości”

• W grudniu 2018 r. nad wyrównaniem różnic w wynagrodzeniach pomiędzy pracownikami samorządowymi a pracownikami samorządowych instytucji kultury dyskutowała Komisja Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej
• Przedmiotem dyskusji był projekt dezyderatu w sprawie różnic w uprawnieniach pracowniczych pracowników samorządowych oraz pracowników samorządowych instytucji kultury.
• Dyskusja trwała ok. 10 min. Projekt dezyderatu został odrzucony.

​

„Panie przewodniczący, Wysoka Komisjo, pani poseł, szanowni państwo, wsłuchując się w ten dezyderat, powiem jako wieloletni samorządowiec, bo takie mam doświadczenie, że o ile jak najbardziej podzielam zdanie, że trzeba się przyjrzeć roli pracowników kultury  to jednak nie widzę tu równości z pracownikami pracującymi w systemie administracyjnym. Dlaczego? Dlatego, że pracownik wydziału finansowego czy też wydziału ochrony środowiska wydaje decyzje, które są zagrożone karą pozbawienia wolności. Odpowiedzialność pracownika samorządowego w administracji samorządowej jest niewspółmiernie inna niż pracownika zatrudnionego w domu kultury. Każda decyzja jest obarczona poważnymi konsekwencjami prawnymi.”

poseł Grzegorz Lorek (PiS)

​

https://orka.sejm.gov.pl/zapisy8.nsf/0/86E3547D87762ECAC1258362004C9C5F/%24File/0385708.pdf