1 of 36

บรรยากาศ

วิชาวิทยาศาสตร์

กายภาพ

2 of 36

1. นักเรียนสามารถอธิบายองค์ประกอบและส่วนผสมของแก๊สต่าง ๆ ของบรรยากาศ

2. นักเรียนสามารถอธิบายและจำแนกชั้นของบรรยากาศ�3. นักเรียนสามารถอธิบายประโยชน์และความสำคัญของบรรยากาศต่อสิ่งมีชีวิตบนโลก

4. นักเรียนสามารถอธิบายความสัมพันธ์ระหว่างอุณหภูมิ ความชื้น ความกดอากาศ � และคำนวณเพื่อคาดคะเนผลต่อสภาพดินฟ้าอากาศ

5. นักเรียนสามารถวิเคราะห์ อธิบาย และแปลความหมายของสัญลักษณ์ และนำข้อมูล� มาแปลความเพื่อใช้ในการพยากรณ์อากาศ

​

​

จุดประสงค์การเรียนรู้

หน่วยการเรียนรู้

บรรยากาศ

3 of 36

6. นักเรียนสามารถอธิบายกระบวนการเกิดพายุฝนฟ้าคะนองและพายุหมุนเขตร้อน � และผลที่มีต่อสิ่งมีชีวิตและสิ่งแวดล้อม

7. นักเรียนสามารถเสนอแนวทางในการปฏิบัติให้เหมาะสมและปลอดภัย� จากพายุฝนฟ้าคะนอง พายุหมุนเขตร้อนและการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศโลก

8. นักเรียนสามารถอธิบายสถานการณ์การเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศโลก และยกตัวอย่าง� ผลกระทบต่อสิ่งมีชีวิตและสิ่งแวดล้อม

​

จุดประสงค์การเรียนรู้ (ต่อ)

หน่วยการเรียนรู้

บรรยากาศ

4 of 36

หน่วยการเรียนรู้

บรรยากาศ

แผนผังมโนทัศน์

​

บท ระบบบรรยากาศของโลก

เรื่อง องค์ประกอบของอากาศ

เรื่อง การแบ่งชั้นบรรยากาศ

​

บท ลมฟ้าอากาศ

เรื่อง อุณหภูมิอากาศ

เรื่อง ความดันอากาศและลม

เรื่อง ความชื้น

เรื่อง เมฆและฝน

เรื่อง การพยากรณ์อากาศ

5 of 36

หน่วยการเรียนรู้

บรรยากาศ

แผนผังมโนทัศน์ (ต่อ)

​

บท การเปลี่ยนแปลงลมฟ้าอากาศ

เรื่อง พายุ

เรื่อง เอลนีโญ-ลานีญา

เรื่อง ปรากฏการณ์เรือนกระจก

6 of 36

หน่วยการเรียนรู้

บรรยากาศ

ระบบบรรยากาศของโลก

7 of 36

องค์ประกอบของอากาศ

อากาศ (air) ประกอบด้วยแก๊สชนิดต่าง ๆ ฝุ่นละออง และสสารอื่น ๆ หลายชนิด ถึงแม้ว่าเราจะมองไม่เห็นอากาศ แต่เราก็สามารถบอกได้ว่ามีอากาศอยู่รอบ ๆ ตัว

บรรยากาศ ทำหน้าที่ห่อหุ้มผิวนอกของโลก �องค์ประกอบบรรยากาศ 2 ส่วนหลัก คือ �1. ไอนํ้า

2. อากาศแห้ง โดยอากาศแห้งประกอบด้วยแก๊สชนิดต่าง ๆ

องค์ประกอบของอากาศแห้ง

8 of 36

การจำแนกชั้นบรรยากาศ

เฮเทอโรสเฟียร์ แก๊สในชั้นนี้จะแยกชั้นตามนํ้าหนัก โดยแก๊สที่หนักจะ�จมอยู่ส่วนล่าง

โฮโมสเฟียร์ แก๊สต่าง ๆ ในชั้นนี้จะผสมและกระจายตัวด้วยสัดส่วนที่คงที่ทั่วไปในชั้นบรรยากาศ

ปรากฏการณ์ดาวตก

แบ่งตามการเปลี่ยนแปลงของอุณหภูมิ

แบ่งตามประเภทแก๊ส

ดาวเทียม

เทอร์โมสเฟียร์ อุณหภูมิเพิ่มขึ้นตามระดับความสูง มีปรากฏการณ์แสงเหนือแสงใต้

มีโซสเฟียร์ อุณหภูมิลดลงตามระดับความสูง วัตถุนอกโลกถูกเผาไหม้ที่ชั้นนี้

สตราโตสเฟียร์ อุณหภูมิเพิ่มขึ้นตามระดับความสูง มีแก๊สโอโซนช่วยดูดกลืน UV

โทรโพสเฟียร์ อุณหภูมิลดลงตามระดับความสูง มีความหนาแน่นของอากาศและไอนํ้ามากที่สุด

เครื่องบิน

ปรากฏการณ์

แสงเหนือ-แสงใต้

>700-1,000 กม.

80-700 กม.

50-80 กม.

12-50 กม.

0-12 กม.

เอกโซสเฟียร์ อุณหภูมิเพิ่มขึ้นตามระดับ�ความสูง ดาวเทียมที่มีวงโคจรตำจะโคจรชั้นนี้

9 of 36

ประโยชน์และความสำคัญของบรรยากาศ

แก๊สชนิดต่าง ๆ มีความจำเป็นต่อสิ่งมีชีวิตบนโลก

บรรยากาศช่วยรักษาอุณหภูมิของโลกให้เหมาะสมกับสิ่งมีชีวิต

ในตอนกลางคืน �โลกคายความร้อน

ในตอนกลางวันบรรยากาศช่วยสะท้อนแสงอาทิตย์บางส่วน

ช่วยป้องกันอันตรายและลดระดับความรุนแรงของวัตถุนอกโลกได้

10 of 36

หน่วยการเรียนรู้

บรรยากาศ

ลมฟ้าอากาศ

11 of 36

อุณหภูมิอากาศ

รังสีจากดวงอาทิตย์

ปัจจัยการเปลี่ยนแปลงของอุณหภูมิอากาศ ขึ้นอยู่กับ

เมฆที่ปกคลุมท้องฟ้า

ความสูงจากระดับนํ้าทะเล

ลักษณะของพื้นที่ ภูมิประเทศที่แตกต่างกัน

อุณหภูมิอากาศ คือ ความรู้สึกร้อนเย็นของอากาศ ซึ่งแสดงถึงระดับพลังงานความร้อนของอากาศรอบตัวเรา

เทอร์มอมิเตอร์ที่ใช้ในการศึกษาสภาพอากาศ คือ “เทอร์มอมิเตอร์รูปตัวยู �(U-Tube Max-min thermometer)”�ซึ่งสามารถวัดค่าอุณหภูมิสูงสุดและตำสุด�ในรอบวันได้

12 of 36

ความดันอากาศ

บารอมิเตอร์ที่ควรรู้จัก

ความดันอากาศ หรือ“ความกดอากาศ”เกิดจากแรงที่อากาศกระทำในหน่วยพื้นที่

หน่วยของความดันอากาศคือ นิวตันต่อตารางเมตร (N/m2)

“บารอมิเตอร์” เป็นอุปกรณ์ที่ใช้ในการวัดความดันอากาศ

โดยปัจจัยที่ทำให้ความดันอากาศเปลี่ยนแปลง คือ ความหนาแน่นของอากาศ อุณหภูมิ และความสูง

บารอมิเตอร์ปรอท (mercury barometer)

โดยอาศัยหลักการที่ภายในหลอดปรอทจะไม่มีความดันอากาศ ความดันอากาศจากภายนอกจะดันปรอทในหลอดให้สูงขึ้นไปตามหลอดแก้ว

13 of 36

ความดันอากาศ

บารอมิเตอร์ที่ควรรู้จัก (ต่อ)

 แอนนิรอยด์บารอมิเตอร์ (aneroid barometer)

บารอมิเตอร์ชนิดนี้เป็นตลับโลหะภายในตลับเป็นสุญญากาศ เมื่อมีแรงจากอากาศมากดตลับโลหะ ตลับโลหะจะยุบตัวลง ทำให้เข็มที่ติดไว้กับตัวตลับจะชี้บอกความกดดันของอากาศ

บารอกราฟ (barograph)

ใช้หลักการเดียวกับแอนนิรอยด์บารอมิเตอร์ แต่จะบันทึกความกดดันอากาศแบบต่อเนื่องลงบนกระดาษตลอดเวลาในลักษณะเป็นเส้นกราฟ

14 of 36

ลม

ลม เกิดขึ้นเมื่ออากาศ 2 บริเวณ มีความกดอากาศ และอุณหภูมิแตกต่างกัน

อุณหภูมิ : ลมจะพัดจากบริเวณที่มีอุณหภูมิตำไปสู่บริเวณที่มีอุณหภูมิสูงกว่า

ความกดอากาศ : ลมจะพัดจากบริเวณที่มีความกดอากาศสูงไปสู่บริเวณที่มีความกดอากาศตำ

อากาศเย็น มวลอากาศจมตัว� อุณหภูมิตำ ความกดอากาศสูง

อากาศร้อน มวลอากาศขยายตัว� อุณหภูมิสูง ความกดอากาศตำ

เคลื่อนเข้าไปแทนที่

15 of 36

ประเภทและชนิดของลม

ลมประจำเวลา เป็นลมที่เกิดขึ้นประจำทุกวัน

ลมทะเล (sea breeze) �ลมทะเลเป็นลมที่พัดจากพื้นนํ้าสู่พื้นดิน

ลมบก (land breeze)

ลมบกเป็นลมที่พัดจากพื้นดินสู่พื้นนํ้า

16 of 36

ประเภทและชนิดของลม

ลมหุบเขา (valley wind)

ลมหุบเขาเป็นลมที่พัดจากหุบเขาขึ้นสู่ยอดเขา

ลมภูเขา (mountain wind)

ลมภูเขาเป็นลมที่พัดจากยอดเขาลงสู่บริเวณหุบเขา

17 of 36

ประเภทและชนิดของลม

ลมประจำฤดูกาล เป็นลมที่เกิดขึ้นประจำในทุกรอบฤดูและในแต่ละฤดู ลมจะมีทิศทางการพัดที่แตกต่างกัน ตัวอย่างของลมชนิดนี้ที่คนไทยรู้จักกันดี คือ “ลมมรสุม”

(A) ลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือ และ �(B) ลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้

เป็นลมมรสุมที่มีผลกระทบต่อประเทศไทยมากที่สุด

(A)

(B)

18 of 36

เครื่องมือวัดลม

ศรลม (wind vane)

แอนนิมอมิเตอร์ (anemometer)

แอโรเวน (aerovane)

วัดได้ทั้งทิศทางและความเร็วลม

ใช้วัดทิศทางของลม �โดยการดูหัวลูกศรซึ่งจะชี้ไปหาทิศที่ลมพัดมาเสมอ

ใช้วัดความเร็วลม

โดยดูจากความเร็วในการหมุน�รอบแกน

19 of 36

ความชื้น

​

ความชื้น หมายถึง ปริมาณไอนํ้าในอากาศ โดยปกติไอนํ้าจะสามารถอยู่ในอากาศได้ในปริมาณเล็กน้อย�โดยไม่กลั่นตัวเป็นหยดนํ้า

​

การบอกปริมาณความชื้นนิยมใช้ 2 วิธี

​

ความชื้นสัมบูรณ์ =

​

มวลไอนํ้าจริงในอากาศ (g)

​

ปริมาตรของอากาศ (m3)

​

ความชื้นสัมพัทธ์ (%) =

​

มวลไอนํ้าที่มีอยู่จริงที่สภาวะนั้น

​

มวลไอนํ้าอิ่มตัวที่สภาวะนั้น

x 100%

20 of 36

การหาปริมาณความชื้นโดยใช้เครื่องมือวัด

นิยมใช้ 2 ประเภท คือ

ไฮกรอมิเตอร์ (hygrometer)

ไฮกรอมิเตอร์แบบเส้นผม อาศัยหลักการยืดหรือหด

ของเส้นผมมนุษย์

มีอยู่ด้วยกันหลายชนิด เช่น

ไฮกรอมิเตอร์ไฟฟ้าอาศัยหลักการนำไฟฟ้าของแผ่นคาร์บอน

ที่จะเปลี่ยนแปลงไปเมื่อความชื้นเปลี่ยน

ไฮกรอมิเตอร์อินฟราเรด อาศัยหลักการวัดรังสีอินฟราเรด

ที่แผ่ออกมาจากไอนํ้าในอากาศ เป็นต้น

21 of 36

การหาปริมาณความชื้นโดยใช้เครื่องมือวัด

ไซครอมิเตอร์ (psychrometer)

ประกอบด้วยเทอร์มอมิเตอร์ 2 แท่ง คือ

เทอร์มอมิเตอร์แบบกระเปาะเปียก (wet bulb)

และเทอร์มอมิเตอร์แบบกระเปาะแห้ง (dry bulb)

22 of 36

เมฆ

เมฆ เกิดจากไอนํ้าในอากาศกลั่นตัวเป็นหยดนํ้า ละอองนํ้า และเกล็ดนํ้าแข็งขนาดเล็ก �จากนั้นก็รวมตัวกันกลายเป็นเมฆ

การจำแนกประเภทของเมฆตามระดับความสูงของฐานเมฆ

23 of 36

ฝน

ฝน ฝนเป็นหยาดนํ้าฟ้าชนิดหนึ่ง ซึ่งเกิดจากละอองนํ้าในเมฆ �มีขนาดใหญ่ขึ้นจนไม่สามารถพยุงตัวอยู่ในก้อนเมฆได้ จึงตกลงมาเป็นฝน

เครื่องวัดฝนแบบมาตรฐาน �(standard rain gauge)

หยาดนํ้าฟ้าที่เป็นของเหลว �ได้แก่ ฝน

หยาดนํ้าฟ้าที่เป็นของแข็ง �ได้แก่ ลูกเห็บและหิมะ

24 of 36

การพยากรณ์อากาศ

องค์ประกอบที่สำคัญในการพยากรณ์อากาศ

1.

ระบบตรวจอากาศ ทำหน้าที่ติดตามสภาพอากาศที่เปลี่ยนแปลงไปในแต่ละพื้นที่จากสถานีตรวจอากาศต่าง ๆ

2.

ศูนย์พยากรณ์อากาศ ทำหน้าที่รวบรวมข้อมูลจากสถานีตรวจอากาศต่าง ๆ มาทำเป็นแผนที่อากาศ

3.

ระบบสื่อสาร ทำหน้าที่สื่อสารสภาพอากาศจากศูนย์พยากรณ์อากาศ ออกไปสู่ประชาชนทั่วไปให้ได้รับรู้

25 of 36

แผนที่อากาศ

ทิศทางลม ลมจะพัดจากบริเวณที่มีความกดอากาศสูงไปยังบริเวณที่มีความกดอากาศตำ

ตัวอักษร H �แทนหย่อมความกดอากาศสูง

ตัวอักษร L �แทนหย่อมความกดอากาศตำ

เส้นแสดงความกดอากาศเท่า �หรือ เรียกว่า “ไอโซบาร์”

26 of 36

ประโยชน์ของการพยากรณ์อากาศ

ด้านการเกษตร การทราบลักษณะสภาพอากาศจะเอื้อประโยชน์ต่อการคัดเลือกพันธุ์พืชที่จะปลูกให้เหมาะสมกับภาวะของอากาศแต่ละบริเวณ

ด้านวิศวกรรม มีผลต่อการออกแบบก่อสร้างอาคารให้สอดคล้องกับสภาพไหลเวียนของอากาศในบริเวณที่ก่อสร้างเพื่อช่วยประหยัดพลังงานและทำให้มีการระบายอากาศที่ดี

ด้านการคมนาคม ช่วยในการกำหนดเส้นทางการเดินทางให้ปลอดภัย เช่น เส้นทางเดินเรือให้ปลอดภัยจากบริเวณที่เกิดพายุ ถ้าเป็นการเดินทางโดยเครื่องบินก็ต้องพยายามหลีกเลี่ยงบริเวณที่มีอากาศแปรปรวน เป็นต้น

27 of 36

หน่วยการเรียนรู้

บรรยากาศ

การเปลี่ยนแปลง

�ลมฟ้าอากาศ

28 of 36

พายุฝนฟ้าคะนอง

1. ระยะเจริญเติบโต

พายุฝนฟ้าคะนอง เกิดจากอากาศที่มีอุณหภูมิและความชื้นสูงลอยตัวสูงขึ้น ทำให้ไอนํ้าในอากาศเกิดการควบแน่น

เป็นละอองนํ้าและก่อเกิดเป็นเมฆคิวมูโลนิมบัส ซึ่งทำให้เกิดฝนตกหนัก

2. ระยะเจริญเติบโตเต็มที่

3. ระยะสลายตัว

29 of 36

ผลที่เกิดจากพายุฝนฟ้าคะนอง

ลมกระโชกแรง ลมแรง ทำให้อาคารบ้านเรือนที่ไม่แข็งแรงพังทลายเสียหาย ต้นไม้หักโค่น

ฝนตกหนัก อาจเกิดนํ้าท่วมขัง นํ้าท่วมฉับพลัน

ขณะเกิดพายุจะมีฟ้าผ่าร่วมด้วย อาจทำให้มนุษย์และสัตว์เป็นอันตรายถึงแก่ชีวิตได้

ขณะเกิดพายุอาจมีลูกเห็บขนาดใหญ่ตกลงมาสร้างความเสียหายให้กับบ้านเรือนและพืชผลทางการเกษตรได้

30 of 36

พายุหมุนเขตร้อน

พายุหมุนเขตร้อน เกิดเหนือมหาสมุทรบริเวณที่นํ้ามีการระเหยเป็นไอนํ้าปริมาณมาก พร้อมกับเคลื่อนที่สูงขึ้น

อย่างรวดเร็วเป็นบริเวณกว้าง อากาศจากบริเวณอื่นเคลื่อนเข้ามาแทนที่ และพัดเวียนเข้าหาศูนย์กลาง

นํ้าทะเลเกิดการระเหยกลายเป็นไอนํ้าปริมาณมากและเคลื่อนที่สูงขึ้นอย่างรวดเร็วเป็นบริเวณกว้าง

อากาศจากบริเวณรอบ ๆ เคลื่อนที่เข้ามาแทนที่เกิดการพัดเวียนเป็นเกลียวเข้าหาศูนย์กลางของพายุ

บริเวณศูนย์กลางของพายุเป็นบริเวณที่ลมสงบและไม่เกิดเมฆ เมื่อมองจากด้านบนจะเห็นเป็นวงกลม จึงเรียกว่า ตาพายุ

31 of 36

การจำแนกความรุนแรงของพายุหมุนเขตร้อน

ชนิดของพายุ

ลักษณะการเกิด

ความเร็วลมใกล้จุดศูนย์กลาง

พายุดีเปรสชัน

(tropical depression)

 

37-63 กิโลเมตรต่อชั่วโมง

พายุโซนร้อน

(tropical storm)

 

63-118 กิโลเมตรต่อชั่วโมง

พายุไต้ฝุ่น (typhoon)

หรือเฮอร์ริเคน (hurricane)

หรือไซโคลน (cyclone)

 

มากกว่า 118 กิโลเมตรต่อชั่วโมง

32 of 36

ผลที่เกิดจากพายุหมุนเขตร้อน

สร้างความเสียหายแก่พื้นที่เกษตรกรรม บ้านเรือน และทรัพย์สิน ตลอดจนสิ่งมีชีวิตจำนวนมาก

ก่อให้เกิดคลื่นพายุซัดชายฝั่ง ฝนตกหนัก ซึ่งอาจก่อให้เกิดอันตรายต่อชีวิตและทรัพย์สินได้

33 of 36

เอลนีโญ-ลานีญา

เอลนีโญ

ลานีญา

เกิดจากลมสินค้าอ่อนตัวลง จึงเกิดการเคลื่อนตัวของกระแสนํ้าอุ่นจากทิศตะวันตกสู่ทิศตะวันออกของมหาสมุทรแปซิฟิก

ตรงข้ามกับปรากฏการณ์เอลนีโญ เกิดจากกระแสนํ้าอุ่นบริเวณมหาสมุทรแปซิฟิกตะวันตกมีอุณหภูมิสูงกว่าปกติ และลมสินค้าที่พัดมาจากทิศตะวันออกที่รุนแรงมาก

แห้งแล้ง

ฝนตกหนัก

ฝนตกหนัก�มากกว่าปกติ

แห้งแล้ง�มากกว่าปกติ

34 of 36

ปรากฏการณ์เรือนกระจก

เกิดจากแก๊สเรือนกระจกดูดกลืนรังสีความร้อนคลื่นยาวจากผิวโลกและคายพลังงานรังสีคลื่นยาวออกสู่บรรยากาศ�ซึ่งเป็นการควบคุมอุณหภูมิของโลก

ความร้อนถูกดูดซับจากแก๊สเรือนกระจกและปล่อยกลับออกมามากขึ้น ทำให้อุณหภูมิโลกสูงขึ้น

รังสีความร้อนที่สะท้อนจากผิวโลกและ�รังสีความร้อนที่ปล่อยจากผิวโลก

​

แก๊สเรือนกระจกมากขึ้น

ความร้อนหลุดออกไปนอกโลกได้น้อยลง

​

รังสีจากดวงอาทิตย์

35 of 36

ผลกระทบจากปรากฏการณ์เรือนกระจก

นํ้าแข็งบริเวณขั้วโลกละลาย ทำให้ระดับนํ้าทะเลเพิ่มสูงขึ้นและมหาสมุทรขยายตัว �ซึ่งจะส่งผลต่อระบบนิเวศแถบชายฝั่ง

นํ้าในมหาสมุทรมีการระเหยมากขึ้นทำให้มีหยาดนํ้าฟ้า ฝนตกหนัก และพายุหิมะเพิ่มมากขึ้นทั่วโลก �ในขณะเดียวกันกระแสลม อาจเกิดการเปลี่ยนแปลงทำให้พื้นที่ที่เคยมีฝนตกกลับกลายเป็นแห้งแล้ง �เกิดภัยธรรมชาติทางอากาศ ทำลายพืชผลทางการเกษตร

​

อุณหภูมิของพื้นดินสูงขึ้นอย่างรวดเร็วโดยเฉพาะในแถบใกล้ขั้วโลกเหนือ ส่งผลต่อวงจรชีวิตของสิ่งมีชีวิต อาจทำให้เกิดโรคระบาดและสิ่งมีชีวิตบางชนิดเกิดการสูญพันธุ์

36 of 36

จบหน่วยการเรียนรู้

บรรยากาศ

อย่าลืมทำแบบฝึกหัดทบทวนกันนะ