21η Απριλίου 1967
Οι πρωταγωνιστές
Στυλιανός Παττακός
Νικόλαος Μακαρέζος
Η τριανδρία
Το πραξικόπημα ξεκίνησε γύρω στις 9 το βράδυ της 20ης Απριλίου του 1967.
Οι συνωμότες συναντήθηκαν σε ένα διαμέρισμα στην οδό Φρύνης στο Παγκράτι. Ο επικεφαλής του Πραξικοπήματος, Γεώργιος Παπαδόπουλος, ακολούθησε στο σπίτι του τον Νικόλαο Μακαρέζο μαζί με τον Δημήτρη Ασλανίδη. Εκεί έφαγαν μια μακαροναδα και κανόνισαν τις τελευταίες λεπτομέρειες.
Ο Συνταγματάρχης Ιωάννης Λαδάς εξαπέλυσε πιστές στο κίνημα δυνάμεις για να συλλάβουν το σύνολο της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας.
Το Πεντάγωνο είχε επιλεγεί ως τόπος κράτησης του Βασιλιά, του Πρωθυπουργού και των μελών της Κυβέρνησης αλλά και όσων αρνούνταν να συνεργαστούν με τους πραξικοπηματίες. *
Ο Γεώργιος Παπανδρέου, αρχηγός της Ένωσης Κέντρου και αποκαλούμενος «Γέρος της Δημοκρατίας» δέχτηκε την επίσκεψη στρατιωτικού αποσπάσματος αργά τη νύχτα. Απαίτησε να τον αφήσουν να ντυθεί με την ησυχία του, να διαλέξει μαντιλάκι και γραβάτα.
Αφού ετοιμάστηκε πήρε τον δρόμο για το δτρατόπεδο του Γουδή.
Ο Λεωνίδας Κύρκος, βουλευτής της ΕΔΑ κατεθεσε «Βάρεσαν την πόρτα, την παραβίασαν και με έσυραν σε ένα τζιπ»
Ο Γεώργιος Ράλλης βρισκόταν σε φιλικό σπίτι. Του τηλεφωνεί η γυναίκα του και του λέει «’Εχουμε επισκέψεις…»
Ο νόμιμος πρωθυπουργός. Παναγιώτης Κανελόπουλος σύρεται από το κρεβάτι του.
Τα χαράματα στο Τατόι, η βασιλική εξοχική κατοικία είχε περικυκλωθεί από πεζοναύτες ενώ ο Παπαδόπουλος, ο Παττακός και ο Μακαρέζος χτυπούσαν την πόρτα.
Ο βασιλιάς σηκώθηκε από το κρεβάτι του και τους δέχτηκε και τους τρεις στο υπασπιστήριο. Όταν έφτασαν στην πόρτα ο φρουρός τους είπε να αφήσουν τα όπλα τους.
Ο Παττακός εκνευρίζεται και αρνείται. Ο Μακαρέζος μένει σιωπηλός ενώ ο Παπαδόπουλος σπεύδει να ηρεμήσει τα πνεύματα λέγοντας» Κύριοι, αφήνουμε τα όπλα» και αφήνει το πιστόλι του πάνω στο τραπέζι πρώτος.*
Ο αιφνιδιασμός ήταν πλήρης. Στις 3.30 τα ξημερώματα της 21ης Απριλίου το στρατιωτικό κίνημα είχε επικρατήσει και μάλιστα αναίμακτα.
Νωρίς το πρωί το ραδιόφωνο Του Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας έπαιζε εμβατήρια και δημοτικά τραγούδια και οι αγουροξυπνημένοι Έλληνες άκουγαν τα πρώτα διατάγματα των δικτατόρων.
Με συντακτική πράξη κατά τη διάρκεια της Ημέρας ανεστάλλησαν οι διατάξεις του Συντάγματος και ματαιώθηκαν οι εκλογές της 28ης Μαϊου 1967.
Η ηγεσία των πραξικοπηματιών ζήτησε από τον βασιλιά Κωνσταντίνο να ορκίσει την κυβέρνησή τους.
Η περιοχή ήταν περικυκλωμένη από τανκς για να μην υπάρξει δυναμικη αντίδραση από την πλευρά τους. Εκείνος, παρά την προστροπή του Παναγιώτη Κανελλόπουλου να αντισταθεί, συμβιβάστηκε μαζί τους «για να μην χυθεί αίμα ελληνικό» όπως δήλωσε.*
«Εκείνο το πρωί βάλαμε ραδιόφωνο στος 7.00 πμ για τις ειδήσεις. Έπαιζε εμβατήρια και δημοτικά τραγούδια λες και ήταν εθνική γιορτή. Οι γονείς μου κρυφομιλούσαν κατηφείς και ανήσυχοι. Τι συνέβαινε άραγε εκείνη την Παρασκευή;
Στην Πατησίων νέκρα. Άφαντος και ο κουλουράς που πουλούσε κουλούρια στους φοιτητές. Όσα μαγαζιά έβλεπα από το μπαλκόνι ήταν κλειστά.
Τζιπ παρκαρισμένα έξω από τη σχολή, ακίνητοι στρατιώτες και ένα τανκ να φυλάει δίπλα στον ΟΤΕ.
Δυνάμωσα τον ήχο του ραδιοφώνου και άκουσα μια ακόμη πιο περίεργη ανακοίνωση: «Λόγω της δημιουργηθείσης εκρύθμου καταστάσεως από του μεσονυχτίου ο στρατός ανέλαβε τη διακυβέρνηση της χώρας…
…Η καθημερινότητα στο σπίτι μας και στα σπίτια των δικών μας δε φαινόταν να αλλάζει ιδιαίτερα. Όπως κι όλοι εμείς.*
Ύστερα από λίγη ώρα άκουσα: «Απαγορεύεται η κυκλοφορία των οχημάτων και των πολιτών στους δρόμους της Αθήνας…» Γι’ αυτό δεν υπήρχε ψυχή στον δρόμο. ΟΙ εφημερίδες δεν ανέφεραν τίποτα ιδιαίτερο, εκτός από την «Καθημερινή», που έγραφε στο πρωτοσέλιδο για ένα πραξικόπημα που έγινε το βράδυ.*
«Απαγορεύεται η ανάληψη χρημάτων από τις τράπεζες, τα μαθήματα διακόπτονται μέχρι νεωτέρας…Απαγορεύονται οι συγκεντρώσεις σε κλειστό χώρο, πάσα τοιαύτη θα διαλύεται δια των όπλων. Μετά τη δύση του ηλίου πας κυκλοφορών εις τις οδούς μετά τις 6.30 μμ θα πυροβολείται…»*
Το μεσημέρι της 21ης Απρίλη σημειώθηκε στα Γιάννενα η πρώτη λαϊκή αντίδραση στο πραξικόπημα, όταν φοιτητές και καθηγητές συγκεντρώθηκαν στο προαύλιο του πανεπιστημίου της πόλης για να διαμαρτυρηθούν, παρουσία και του δημάρχου. Η χωροφυλακή επενέβη αμέσως και συνέλαβε 14 φοιτητές και τον δήμαρχο.
Στο Ηράκλειο της Κρήτης, ο λαός βγήκε στους δρόμους και πραγματοποίησε μεγάλη συγκέντρωση στην Πλατεία Ελευθερίας, την οποία η χωροφυλακή δεν κατάφερε μάλιστα να διαλύσει, γι’ αυτό και επενέβησαν στρατιωτικά τμήματα, τα οποία χρησιμοποίησαν ακόμα και πραγματικά πυρά για να συλλάβουν τελικά 30 πολίτες. Μικρές λαϊκές αντιδράσεις εκδηλώθηκαν και σε άλλα σημεία της χώρας.*
Οι εκκαθαρίσεις ξεκίνησαν από τις πρώτες μέρες. Αντικαταστάθηκαν οι «μη νομιμόφρονες» και οι ύποπτοι για αντεθνική δράση στα υπουργεία, στα πανεπιστήμια, στα σχολεία και στις συνδικαλιστικές οργανώσεις.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, μέχρι τις 30 Απρίλη είχαν συλληφθεί 8.270 άνδρες και γυναίκες, από τους οποίους οι 6.118 εκτοπίστηκαν στη Γυάρο. Αν και με βάση τους υπολογισμούς των πολιτικών κομμάτων αλλά και των ξένων ανταποκριτών, οι συλλήψεις έφτασαν τις 10.000-12.000.
Αυτούς που συνέλαβε η αστυνομία της Αθήνας τους μετέφεραν στην αρχή και για μερικές μέρες στον Ιππόδρομο του Φαλήρου. Όσους συνέλαβε η αστυνομία Πειραιά, μεταφέρθηκαν στο Στάδιο Καραϊσκάκη, ενώ οι συλληφθέντες από τα προάστια κρατήθηκαν στο γήπεδο της ΑΕΚ στη Νέα Φιλαδέλφεια.
Από την πρώτη στιγμή, ανήμερα της 21ης Απριλίου, άρχισαν και οι πρώτες συλλήψεις πολιτών, την ίδια ώρα που σημειώθηκαν και τα πρώτα θύματα, παρά τις εμφατικές ανακοινώσεις της δικτατορίας για αναίμακτη επανάσταση.
Τα χουντικά όργανα δολοφόνησαν εν ψυχρώ στον Ιππόδρομο, που ήταν πλέον στρατόπεδο συγκέντρωσης, το στέλεχος της ΕΔΑ, Παναγιώτη Ελή, στις 25 Απριλίου, ενώ αργότερα ένας στρατιώτης πυροβόλησε τη νεαρή Μαρία Καλαυρά γιατί δεν υπάκουσε λέει στις διαταγές του.
Δέκα ημέρες αργότερα, η χούντα ανακοίνωσε ότι οι συλληφθέντες ανέρχονταν σε 6.509 άτομα.
Α. Τάσσου, «Μνήμη Παναγιώτη Ελή», 1973, ξυλογραφία (φωτ. Σπύρος Καραχρήστος)
‘Τον Αύγουστο επιβλήθηκε λογοκρισία που αφορούσε τους πάντες και τα πάντα. Έκλεισαν οι εφημερίδες «Αυγή» και «Δημοκρατική Αλλαγή», οι δημοσιογράφοι τους κυνηγήθηκαν, τα αρχεία κατασχέθηκαν, τα τυπογραφεία βανδαλίστηκαν.
Η «Καθημερινή» ανέστειλε τη λειτουργία της ενώ «Ο Ελεύθερος Κόσμος», μια εφημερίδα με μικρή κυκλοφορία έγινε ανεπίσημο όργανο των συνταγματαρχών.
Τίποτα δεν έμεινε στο απυρόβλητο. Λογοκρισία στις κουβέντες, λογοκρισία στα άρθρα των εφημερίδων, τα οποία ελέγχονταν εξονυχιστικά, λογοκρισία στο θέατρο και φυσικά στα βιβλία.
«Απεφασίσθη ότι μεγάλη συμβολή στην διαφθορά του ελληνικού λαού είχαν 1.046 έργα των κάτωθι: Ευριπίδη, Σοφοκλή, Αισχύλου, Αριστοτέλη, Αριστοφάνη...» Ούτε καν οι αρχαίοι δε γλίτωσαν, ούτε καν οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι του εθνικού ποιητή Διονύσιου Σολωμού, ούτε το έργο του Κωστή Παλαμά και Η ζωή εν τάφω του Στράτη Μυριβήλη, ο Κώστας Βάρναλης, ο Γιάννης Ρίτσος, η Άλκη Ζέη, ο Τίτος Πατρίκιος.
Εννοείται ότι συμπεριλαμβάνονταν και ξένοι πεζογράφοι, ποιητές και φιλόσοφοι, που κατάγονταν από τις χώρες του «παραπετάσματος», ήταν κομμουνιστές ή οι ιδέες τουςδε συμβάδιζαν με των δικτατόρων: Άντον Τσέχωφ, Μπέρτολντ Μπρεχτ, Μαξίμ Γκόρκι, Φιοντόρ Ντοσογιέφσκι, Λέων Τολστόι, Ζαν Πωλ Σαρτρ, Τόμας Μαν, Τ. Σ ¨ελιοτ, Αλμπέρ Καμί, Φεντρίκο Γκαρθία Λόρκα, Καρλ Μαρξ, Φρίντριχ Έγκελς, Βαντίμιρ Λένιν, Τρότσκι. Περίπου 200 συγγραφείς εξαφανίστηκαν από τα βιβλιοπωλεία.
Από τις προθήκες και τα ράφια έφυγαν, πολλοί όμως βιβλιοπώλες φρόντισαν να τα κρύψουν»*
«Το πουλί… Ο φοίνικας που ξαναγεννιέται από τις στάχτες του παρέα με έναν στρατιώτη. Τον βλέπαμε παντού, στα γραμματόσημε, στα κέρματα, στα επίσημα έγγραφα, στα βιβλία μας τα σχολικά, στη σημαία. Έγινε το σήμα κατατεθέν της χώρας».
Μαρίζα Ντεκάστρο
2651 Ημέρες Δικτατορίας
Πηγές:
*2651 Ημέρες Δικτατορίας, Μαρίζα Ντεκάστρο, εκδόσεις Μεταίχμιο
Σαν σήμερα
Μηχανή του χρόνου
Wikipedia
Ogdoo.gr