CHÀO MỪNG CẢ LỚP
ĐẾN VỚI MÔN HỌC VẬT LÍ!
KHỞI ĐỘNG
TRÒ CHƠI Ô CHỮ
Luật chơi:
D | O | N | G | N | A | N | G |
T | H | E | N | A | N | G |
N | H | I | E | T | N | A | N | G |
N | H | I | E | T | L | U | O | N | G |
1
Ô số 1 (8 chữ cái): Dạng năng lượng nào mà các phân tử (nguyên tử) có được do chuyển động hỗn loạn không ngừng?
2
3
4
| | | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
Ô số 2 (7 chữ cái): Dạng năng lượng nào mà các phân tử (nguyên tử) có được do tương tác với nhau thông qua lực tương tác phân tử (nguyên tử)?
Ô số 3 (9 chữ cái): Năng lượng mà phân tử (nguyên tử) có được nhờ chuyển động nhiệt được gọi là gì?
Ô số 4 (10 chữ cái): Phần năng lượng nhiệt mà vật nhận thêm hay mất đi trong quá trình truyền nhiệt được gọi là gì?
NỘI NĂNG
BÀI 2: NỘI NĂNG.
ĐỊNH LUẬT I CỦA NHIỆT ĐỘNG LỰC HỌC
NỘI DUNG BÀI HỌC
I.
Khái niệm nội năng
II.
Định luật I của nhiệt động lực học
I.
KHÁI NIỆM NỘI NĂNG
1. NỘI NĂNG CỦA MỘT VẬT
Thảo luận cặp đôi
Nghiên cứu SGK và tìm hiểu về nội năng của vật.
Động năng phân tử:
Thế năng phân tử:
GHI NHỚ
Nội năng của một vật
Khái niệm: Là tổng động năng và thế năng của các phân tử cấu tạo nên vật.
Nội năng được kí hiệu bằng chữ U và có đơn vị là jun (J).
Phụ thuộc vào nhiệt độ và thể tích của vật.
Câu hỏi (SGK - tr.10)
Tại sao nội năng của vật lại phụ thuộc vào nhiệt độ và thể tích của vật?
Nội năng
Động năng
Thế năng
Giải thích
Động năng phụ thuộc vào tốc độ chuyển động của phân tử, nhiệt độ càng cao thì tốc độ chuyển động càng tăng.
Động năng
Động năng phân tử phụ thuộc vào nhiệt độ của vật.
Thế năng phân tử phụ thuộc vào khoảng cách giữa các phân tử, khi thể tích của vật thay đổi thì khoảng cách giữa các phân tử cũng thay đổi.
Thế năng
Thế năng phân tử phụ thuộc vào thể tích của vật.
2. THÍ NGHIỆM VỀ MỐI LIÊN HỆ NỘI NĂNG CỦA VẬT VỚI NĂNG LƯỢNG CỦA CÁC PHÂN TỬ CẤU TẠO NÊN VẬT
Tiến hành thí nghiệm theo nhóm 4 - 6 HS
Chuẩn bị:
(1)
(2)
(4)
(3)
(3) Đèn cồn (4) Giá đỡ ống nghiệm
Tiến hành:
(1)
(2)
(4)
(3)
Yêu cầu:
Các nhóm hoàn thành phiếu học tập dưới đây:
PHIẾU HỌC TẬP NHÓM
Câu 1: Mô tả hiện tượng xảy ra với nút bấc. Giải thích.
Sau khi đun một thời gian, nút bấc bị bật ra. Do khi đun nóng, lực do các phân tử chuyển động tác dụng lên nút đã tăng lên, thắng được lực ma sát giữa nút và thành ống nghiệm.
Câu 2: Tìm từ thích hợp để điền vào chỗ trống trong các nhận định sau:
a) Khi nút chưa bật ra, không khí trong ống nghiệm nhận (1)................................từ đèn cồn. Do thể tích ống nghiệm không đổi nên thế năng phân tử (2)………......... Nhiệt độ của không khí trong ống nghiệm (3)............. nên (4)...................... của các phân tử tăng. Do đó, nội năng của không khí trong ống nghiệm (5)..............
năng lượng nhiệt
không đổi
tăng
động năng
tăng
b) Sau khi thực hiện công làm nút bật ra, nội năng của không khí trong ống nghiệm (1).............. Vì các phân tử không khí trong ống nghiệm phải truyền một phần cho nút để làm nút bật ra nên động năng của chúng giảm. Khi nút bật ra, một số phân tử khí trong ống nghiệm (2)..........................., thế năng của các phân tử không khí (3).................Sự thay đổi nội năng của không khí lúc này là do sự thay đổi của (4)...................... và (5)...................... của các phân tử khí.
giảm
thoát ra ngoài
thay đổi
động năng
thế năng
Câu 3: Xét tính đúng/sai của các phát biểu dưới đây:
Phát biểu | Đúng | Sai |
a) Khi chưa đun, các phân tử không khí trong ống nghiệm chuyển động hỗn loạn nhưng không va chạm với nút, không tác dụng lực vào nút nên nút không bật ra. |
|
|
b) Sau khi đun một thời gian, các phân tử không khí có động năng tăng, tác dụng lực lên nút đủ mạnh và làm nút bật ra. |
|
|
II.
ĐỊNH LUẬT I CỦA NHIỆT ĐỘNG LỰC HỌC
1. CÁCH LÀM THAY ĐỔI NỘI NĂNG
Thảo luận nhóm Think - Pair - Share
Quan sát hình ảnh, nghiên cứu SGK và cho biết các cách làm thay đổi nội năng của một đồng xu.
Một số cách làm thay đổi nội năng của một đồng xu:
Cách 1
Thực hiện công
Tung đồng xu
Cọ xát với mặt bàn
Cách 2
Truyền nhiệt
Thả vào nước nóng
Thả vào nước lạnh
GHI NHỚ
Cách làm thay đổi nội năng
Thực hiện công
Truyền nhiệt
Câu hỏi (SGK - tr.11)
1. Mô tả sự thay đổi nội năng của lượng khí trong xi lanh ở Hình 2.3.
Hình a:
Khi dùng tay thực hiện công lên pit-tông để nén chất khí trong xi lanh thì chất khí nóng lên → nội năng của nó tăng lên.
Hình b:
Khi cung cấp nhiệt cho chất khí trong xi lanh thì chất khí nóng lên, nở ra, thực hiện công đẩy pit-tông lên trên. Khi chất khí nóng lên thì nội năng của nó tăng, khi chất khí dãn nở thực hiện công thì nhiệt độ của khí giảm, nội năng của nó giảm.
2. Tìm thêm ví dụ về thực hiện công và truyền nhiệt làm thay đổi nội năng của vật.
Ví dụ
Thực hiện công:
Bơm xe đạp
Mài dao
Đập búa vào đinh
Truyền nhiệt:
Thợ rèn nung sắt
Đun sôi nước
Phơi quần áo
2. ĐỊNH LUẬT I CỦA NHIỆT ĐỘNG LỰC HỌC
Độ biến thiên nội năng (ΔU) của vật bằng tổng công (A) và nhiệt lượng (Q) vật nhận được:
ΔU = A + Q
Quan sát hình ảnh kết hợp nghiên cứu SGK và nêu quy ước về dấu của các đại lượng trong hệ thức định luật I của nhiệt động lực học.
Hình 2.4. Quy ước về dấu của Q và A trong hệ thức ΔU = A + Q
Quy ước dấu:
ΔU = A + Q
A > 0: vật nhận công từ vật khác
A < 0: vật thực hiện công tác dụng lên vật khác
Q > 0: vật nhận năng lượng nhiệt từ vật khác
Q < 0: vật truyền năng lượng nhiệt cho vật khác
Thảo luận cặp đôi
Câu hỏi (SGK - tr.12)
Các hệ thức sau đây mô tả các quá trình thay đổi nội năng nào?
1. ΔU = Q khi Q > 0 và khi Q < 0.
2. ΔU = A khi A > 0 và khi A < 0.
3. ΔU = A + Q khi Q > 0 và A < 0.
4. ΔU = A + Q khi Q < 0 và A > 0.
Gợi ý
1. ΔU = A + Q khi Q > 0 và A < 0
2. ΔU = A khi A > 0 và khi A < 0
Gợi ý
3. ΔU = A + Q khi Q > 0 và A < 0
4. ΔU = A + Q khi Q < 0 và A > 0
Vật nhận năng lượng nhiệt và thực hiện công lên vật khác.
Vật nhận được công và truyền năng lượng nhiệt cho vật khác.
Câu 1: Thế năng phân tử phụ thuộc vào yếu tố nào?
Câu 2: Đơn vị của nội năng là gì?
Câu 3: Có thể làm thay đổi nội năng của vật bằng cách nào?
Câu 4: Hệ thức nào sau đây mô tả quá trình vật vừa nhận nhiệt lượng, vừa nhận công từ vật khác?
Câu 5: Giả sử cung cấp cho vật một công 500 J nhưng nhiệt lượng bị thất thoát ra môi trường là 200 J. Nội năng của vật tăng hay giảm bao nhiêu?
Câu 6: Một lượng khí nhận nhiệt lượng 50 J do được đun nóng; đồng thời nhận công 30 J do bị nén. Độ tăng nội năng của lượng khí này là
Câu 7: Một lượng khí bị nén đã nhận được công là 105 kJ. Khí nóng lên và đã tỏa nhiệt lượng 75 kJ ra môi trường.
Độ biến thiên nội năng của lượng khí này là
Một học sinh thực hiện thí nghiệm, nén khối khí có thể tích V (ở điều kiện tiêu chuẩn) trong một xilanh để thể tích khí giảm một lượng ΔV thì nhiệt độ khối khí tăng 0,6oC. Giáo viên yêu cầu các học sinh nhận xét về kết quả thí nghiệm trên?
Trắc nghiệm đúng - sai
Đ
Đ
S
S
LUYỆN TẬP
Câu hỏi 1 (SGK - tr.14)
Nội năng của vật biến đổi như thế nào trong các trường hợp sau:
a) Vật rắn đang nóng chảy.
b) Nước đá đang tan.
c) Hơi nước ngưng tụ ở nhiệt độ không đổi.
a) Vật rắn đang nóng chảy
Vật nhận thêm nhiệt lượng từ môi trường để nóng chảy hoàn toàn nên nội năng tăng.
b) Nước đá đang tan
Nước đá nhận thêm nhiệt lượng từ môi trường bên ngoài để tan hoàn toàn, nên nội năng tăng.
c) Hơi nước ngưng tụ ở nhiệt độ không đổi
Hơi nước truyền nhiệt lượng ra môi trường bên ngoài nên nhiệt lượng giảm dẫn đến nội năng giảm.
Câu hỏi 2 (SGK - tr.14)
Tính công của lực ma sát và độ biến thiên nội năng của vật trong quá trình chuyển động trên. Lấy g = 9,8 m/s2. Bỏ qua sự trao đổi nhiệt với mặt phẳng nghiêng.
Một vật khối lượng 1 kg trượt không vận tốc ban đầu từ đỉnh xuống chân một mặt phẳng nghiêng dài 21 m, nghiêng 30o so với mặt phẳng ngang. Tốc độ của vật ở chân mặt phẳng là 4,1 m/s.
Giải
VẬN DỤNG
Hoạt động (SGK - tr.13)
Mỗi động cơ nhiệt đều có ba bộ phận chính (Hình 2.6a):
Hãy dựa vào các sơ đồ trong Hình 2.6b, c để trình bày sơ lược về cấu tạo và hoạt động của máy hơi nước và động cơ đốt trong.
Nguyên tắc cấu tạo và hoạt động của máy hơi nước:
Nguyên tắc cấu tạo và hoạt động của máy hơi nước:
Nguyên tắc cấu tạo và hoạt động của động cơ đốt trong:
Nguyên tắc cấu tạo và hoạt động của động cơ đốt trong:
Mô tả hoạt động của động cơ đốt trong
TỔNG KẾT
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
1
Ôn tập kiến thức đã học
2
Hoàn thành bài tập trong SBT
3
Chuẩn bị Bài 3: Nhiệt độ. Thang nhiệt độ - nhiệt kế
HẸN GẶP LẠI CÁC EM
TRONG TIẾT HỌC TIẾP THEO!