1 of 57

CHÀO MỪNG CẢ LỚP

ĐẾN VỚI MÔN HỌC VẬT LÍ!

2 of 57

KHỞI ĐỘNG

TRÒ CHƠI Ô CHỮ

  • HS chọn 1 ô hàng ngang và tìm từ khóa tương ứng.
  • Mỗi ô hàng ngang có 1 hoặc nhiều chữ cái thuộc từ khóa.
  • HS trả lời được từ khóa khi chưa mở hết các ô hàng ngang được nhận phần thưởng.

Luật chơi:

3 of 57

D

O

N

G

N

A

N

G

T

H

E

N

A

N

G

N

H

I

E

T

N

A

N

G

N

H

I

E

T

L

U

O

N

G

1

Ô số 1 (8 chữ cái): Dạng năng lượng nào mà các phân tử (nguyên tử) có được do chuyển động hỗn loạn không ngừng?

2

3

4

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

Ô số 2 (7 chữ cái): Dạng năng lượng nào mà các phân tử (nguyên tử) có được do tương tác với nhau thông qua lực tương tác phân tử (nguyên tử)?

Ô số 3 (9 chữ cái): Năng lượng mà phân tử (nguyên tử) có được nhờ chuyển động nhiệt được gọi là gì?

Ô số 4 (10 chữ cái): Phần năng lượng nhiệt mà vật nhận thêm hay mất đi trong quá trình truyền nhiệt được gọi là gì?

NỘI NĂNG

4 of 57

BÀI 2: NỘI NĂNG.

ĐỊNH LUẬT I CỦA NHIỆT ĐỘNG LỰC HỌC

5 of 57

NỘI DUNG BÀI HỌC

I.

Khái niệm nội năng

II.

Định luật I của nhiệt động lực học

  1. Nội năng của một vật
  2. Thí nghiệm
  1. Cách làm thay đổi nội năng
  2. Định luật I của nhiệt động lực học

6 of 57

I.

KHÁI NIỆM NỘI NĂNG

7 of 57

1. NỘI NĂNG CỦA MỘT VẬT

Thảo luận cặp đôi

Nghiên cứu SGK và tìm hiểu về nội năng của vật.

8 of 57

Động năng phân tử:

  • Vì các phân tử chuyển động không ngừng nên chúng có động năng. Động năng này được gọi là động năng phân tử.
  • Động năng phân tử phụ thuộc vào tốc độ chuyển động của phân tử.

9 of 57

Thế năng phân tử:

  • Vì các phân tử tương tác với nhau nên chúng có thế năng. Thế năng này được gọi là thế năng tương tác phân tử, gọi tắt là thế năng phân tử.
  • Thế năng phân tử phụ thuộc vào khoảng cách giữa các phân tử.

10 of 57

GHI NHỚ

Nội năng của một vật

Khái niệm: Là tổng động năng và thế năng của các phân tử cấu tạo nên vật.

Nội năng được kí hiệu bằng chữ U và có đơn vị là jun (J).

Phụ thuộc vào nhiệt độ và thể tích của vật.

11 of 57

Câu hỏi (SGK - tr.10)

Tại sao nội năng của vật lại phụ thuộc vào nhiệt độ và thể tích của vật?

Nội năng

Động năng

Thế năng

Giải thích

12 of 57

Động năng phụ thuộc vào tốc độ chuyển động của phân tử, nhiệt độ càng cao thì tốc độ chuyển động càng tăng.

Động năng

Động năng phân tử phụ thuộc vào nhiệt độ của vật.

13 of 57

Thế năng phân tử phụ thuộc vào khoảng cách giữa các phân tử, khi thể tích của vật thay đổi thì khoảng cách giữa các phân tử cũng thay đổi.

Thế năng

Thế năng phân tử phụ thuộc vào thể tích của vật.

14 of 57

2. THÍ NGHIỆM VỀ MỐI LIÊN HỆ NỘI NĂNG CỦA VẬT VỚI NĂNG LƯỢNG CỦA CÁC PHÂN TỬ CẤU TẠO NÊN VẬT

Tiến hành thí nghiệm theo nhóm 4 - 6 HS

Chuẩn bị:

(1)

(2)

(4)

(3)

  1. Ống nghiệm (2) Nút bấc

(3) Đèn cồn (4) Giá đỡ ống nghiệm

15 of 57

Tiến hành:

  • Bố trí thí nghiệm như hình.
  • Dùng đèn cồn đun nóng ống nghiệm cho đến khi nút bấc bật ra.

(1)

(2)

(4)

(3)

Yêu cầu:

Các nhóm hoàn thành phiếu học tập dưới đây:

16 of 57

PHIẾU HỌC TẬP NHÓM

Câu 1: Mô tả hiện tượng xảy ra với nút bấc. Giải thích.

Sau khi đun một thời gian, nút bấc bị bật ra. Do khi đun nóng, lực do các phân tử chuyển động tác dụng lên nút đã tăng lên, thắng được lực ma sát giữa nút và thành ống nghiệm.

17 of 57

Câu 2: Tìm từ thích hợp để điền vào chỗ trống trong các nhận định sau:

a) Khi nút chưa bật ra, không khí trong ống nghiệm nhận (1)................................từ đèn cồn. Do thể tích ống nghiệm không đổi nên thế năng phân tử (2)………......... Nhiệt độ của không khí trong ống nghiệm (3)............. nên (4)...................... của các phân tử tăng. Do đó, nội năng của không khí trong ống nghiệm (5)..............

năng lượng nhiệt

không đổi

tăng

động năng

tăng

18 of 57

b) Sau khi thực hiện công làm nút bật ra, nội năng của không khí trong ống nghiệm (1).............. Vì các phân tử không khí trong ống nghiệm phải truyền một phần cho nút để làm nút bật ra nên động năng của chúng giảm. Khi nút bật ra, một số phân tử khí trong ống nghiệm (2)..........................., thế năng của các phân tử không khí (3).................Sự thay đổi nội năng của không khí lúc này là do sự thay đổi của (4)...................... và (5)...................... của các phân tử khí.

giảm

thoát ra ngoài

thay đổi

động năng

thế năng

19 of 57

Câu 3: Xét tính đúng/sai của các phát biểu dưới đây:

Phát biểu

Đúng

Sai

a) Khi chưa đun, các phân tử không khí trong ống nghiệm chuyển động hỗn loạn nhưng không va chạm với nút, không tác dụng lực vào nút nên nút không bật ra.

 

 

b) Sau khi đun một thời gian, các phân tử không khí có động năng tăng, tác dụng lực lên nút đủ mạnh và làm nút bật ra.

 

 

20 of 57

II.

ĐỊNH LUẬT I CỦA NHIỆT ĐỘNG LỰC HỌC

21 of 57

1. CÁCH LÀM THAY ĐỔI NỘI NĂNG

Thảo luận nhóm Think - Pair - Share

Quan sát hình ảnh, nghiên cứu SGK và cho biết các cách làm thay đổi nội năng của một đồng xu.

22 of 57

Một số cách làm thay đổi nội năng của một đồng xu:

Cách 1

Thực hiện công

Tung đồng xu

Cọ xát với mặt bàn

Cách 2

Truyền nhiệt

Thả vào nước nóng

Thả vào nước lạnh

23 of 57

GHI NHỚ

Cách làm thay đổi nội năng

Thực hiện công

Truyền nhiệt

24 of 57

Câu hỏi (SGK - tr.11)

1. Mô tả sự thay đổi nội năng của lượng khí trong xi lanh ở Hình 2.3.

25 of 57

Hình a:

Khi dùng tay thực hiện công lên pit-tông để nén chất khí trong xi lanh thì chất khí nóng lên → nội năng của nó tăng lên.

Hình b:

Khi cung cấp nhiệt cho chất khí trong xi lanh thì chất khí nóng lên, nở ra, thực hiện công đẩy pit-tông lên trên. Khi chất khí nóng lên thì nội năng của nó tăng, khi chất khí dãn nở thực hiện công thì nhiệt độ của khí giảm, nội năng của nó giảm.

26 of 57

2. Tìm thêm ví dụ về thực hiện công và truyền nhiệt làm thay đổi nội năng của vật.

Ví dụ

Thực hiện công:

Bơm xe đạp

Mài dao

Đập búa vào đinh

27 of 57

Truyền nhiệt:

Thợ rèn nung sắt

Đun sôi nước

Phơi quần áo

28 of 57

2. ĐỊNH LUẬT I CỦA NHIỆT ĐỘNG LỰC HỌC

Độ biến thiên nội năng (ΔU) của vật bằng tổng công (A) và nhiệt lượng (Q) vật nhận được:

ΔU = A + Q

29 of 57

Quan sát hình ảnh kết hợp nghiên cứu SGK và nêu quy ước về dấu của các đại lượng trong hệ thức định luật I của nhiệt động lực học.

Hình 2.4. Quy ước về dấu của Q và A trong hệ thức ΔU = A + Q

30 of 57

Quy ước dấu:

ΔU = A + Q

A > 0: vật nhận công từ vật khác

A < 0: vật thực hiện công tác dụng lên vật khác

Q > 0: vật nhận năng lượng nhiệt từ vật khác

Q < 0: vật truyền năng lượng nhiệt cho vật khác

31 of 57

Thảo luận cặp đôi

Câu hỏi (SGK - tr.12)

Các hệ thức sau đây mô tả các quá trình thay đổi nội năng nào?

1. ΔU = Q khi Q > 0 và khi Q < 0.

2. ΔU = A khi A > 0 và khi A < 0.

3. ΔU = A + Q khi Q > 0 và A < 0.

4. ΔU = A + Q khi Q < 0 và A > 0.

32 of 57

Gợi ý

1. ΔU = A + Q khi Q > 0 và A < 0

  • Khi Q > 0: vật nhận năng lượng nhiệt từ vật khác, nội năng tăng;
  • Khi Q < 0: vật truyền năng lượng nhiệt cho vật khác, nội năng của vật giảm.

2. ΔU = A khi A > 0 và khi A < 0

  • Khi A > 0: vật nhận công từ vật khác, nội năng của vật tăng.
  • Khi A < 0: vật thực hiện công lên vật khác, nội năng của vật giảm.

33 of 57

Gợi ý

3. ΔU = A + Q khi Q > 0 và A < 0

4. ΔU = A + Q khi Q < 0 và A > 0

Vật nhận năng lượng nhiệt và thực hiện công lên vật khác.

Vật nhận được công và truyền năng lượng nhiệt cho vật khác.

34 of 57

35 of 57

Câu 1: Thế năng phân tử phụ thuộc vào yếu tố nào?

  • D. Khoảng cách giữa các phân tử.
  • A. Tốc độ chuyển động của phân tử.
  • B. Nhiệt độ của vật.
  • C. Số lượng các phân tử.

36 of 57

Câu 2: Đơn vị của nội năng là gì?

  • B. Jun (J)
  • D. Vôn (V)
  • A. Niu-tơn (N)
  • C. Oát (W)

37 of 57

Câu 3: Có thể làm thay đổi nội năng của vật bằng cách nào?

  • B. Thực hiện công và truyền nhiệt.
  • D. Nhận công và truyền nhiệt.
  • A. Thực hiện công và nhận nhiệt lượng.
  • C. Nhận công và nhận nhiệt lượng.

38 of 57

Câu 4: Hệ thức nào sau đây mô tả quá trình vật vừa nhận nhiệt lượng, vừa nhận công từ vật khác?

  • D. ΔU = A + Q khi Q > 0 và A > 0.
  • A. ΔU = A + Q khi Q > 0 và A < 0.
  • B. ΔU = A + Q khi Q > 0 và A < 0.
  • C. ΔU = A + Q khi Q < 0 và A > 0.

39 of 57

Câu 5: Giả sử cung cấp cho vật một công 500 J nhưng nhiệt lượng bị thất thoát ra môi trường là 200 J. Nội năng của vật tăng hay giảm bao nhiêu?

  • B. Giảm 200 J.
  • D. Tăng 300 J.
  • A. Giảm 300 J.
  • C. Tăng 200 J.

40 of 57

Câu 6: Một lượng khí nhận nhiệt lượng 50 J do được đun nóng; đồng thời nhận công 30 J do bị nén. Độ tăng nội năng của lượng khí này là

  • C. 80 J
  • D. -20 J
  • A. 50 J
  • B. 30 J

41 of 57

Câu 7: Một lượng khí bị nén đã nhận được công là 105 kJ. Khí nóng lên và đã tỏa nhiệt lượng 75 kJ ra môi trường.

Độ biến thiên nội năng của lượng khí này là

  • A. 30 KJ
  • D. 105 KJ
  • B. 180 KJ
  • C. -30 KJ

42 of 57

Một học sinh thực hiện thí nghiệm, nén khối khí có thể tích V (ở điều kiện tiêu chuẩn) trong một xilanh để thể tích khí giảm một lượng ΔV thì nhiệt độ khối khí tăng 0,6oC. Giáo viên yêu cầu các học sinh nhận xét về kết quả thí nghiệm trên?

  1. Nhiệt độ khối khí tăng phần lớn là do công của lực pít-tông thực hiện lên khối khí.
  2. Phần nhiệt tạo ra do ma sát giữa pít-tông và xilanh có nhưng không đáng kể.
  3. Trong thí nghiệm trên, độ tăng nhiệt độ không phụ thuộc ΔV.
  4. Trong thí nghiệm trên, độ tăng nhiệt độ không phụ thuộc V.

Trắc nghiệm đúng - sai

Đ

Đ

S

S

43 of 57

LUYỆN TẬP

Câu hỏi 1 (SGK - tr.14)

Nội năng của vật biến đổi như thế nào trong các trường hợp sau:

a) Vật rắn đang nóng chảy.

b) Nước đá đang tan.

c) Hơi nước ngưng tụ ở nhiệt độ không đổi.

44 of 57

a) Vật rắn đang nóng chảy

Vật nhận thêm nhiệt lượng từ môi trường để nóng chảy hoàn toàn nên nội năng tăng.

b) Nước đá đang tan

Nước đá nhận thêm nhiệt lượng từ môi trường bên ngoài để tan hoàn toàn, nên nội năng tăng.

c) Hơi nước ngưng tụ ở nhiệt độ không đổi

Hơi nước truyền nhiệt lượng ra môi trường bên ngoài nên nhiệt lượng giảm dẫn đến nội năng giảm.

45 of 57

Câu hỏi 2 (SGK - tr.14)

Tính công của lực ma sát và độ biến thiên nội năng của vật trong quá trình chuyển động trên. Lấy g = 9,8 m/s2. Bỏ qua sự trao đổi nhiệt với mặt phẳng nghiêng.

Một vật khối lượng 1 kg trượt không vận tốc ban đầu từ đỉnh xuống chân một mặt phẳng nghiêng dài 21 m, nghiêng 30o so với mặt phẳng ngang. Tốc độ của vật ở chân mặt phẳng là 4,1 m/s.

46 of 57

Giải

 

 

 

47 of 57

VẬN DỤNG

Hoạt động (SGK - tr.13)

  • Định luật I của nhiệt động lực học có nhiều ứng dụng thực tế, một trong những ứng dụng quan trọng là để chế tạo các loại động cơ nhiệt. Ngoài ra, định luật này còn dùng để giải thích các hiện tượng liên quan đến sự truyền và biến đổi nội năng.
  • Động cơ nhiệt là động cơ hoạt động dựa trên nguyên tắc biến nội năng của nhiên liệu thành cơ năng.

48 of 57

Mỗi động cơ nhiệt đều có ba bộ phận chính (Hình 2.6a):

  • Nguồn nóng có nhiệt độ T, cung cấp nhiệt lượng cho động cơ.
  • Bộ phận phát động trong đó tác nhân nhận nhiệt từ nguồn nóng, giãn nở sinh công (Trong máy hơi nước, tác nhân là hơi nước; trong động cơ đốt trong, tác nhân là khí do nhiên liệu bị đốt cháy toả ra trong xi lanh).
  • Nguồn lạnh có nhiệt độ T2 < T, nhận nhiệt lượng do động cơ toả ra.

49 of 57

Hãy dựa vào các sơ đồ trong Hình 2.6b, c để trình bày sơ lược về cấu tạo và hoạt động của máy hơi nước và động cơ đốt trong.

50 of 57

Nguyên tắc cấu tạo và hoạt động của máy hơi nước:

  • Hơi nước nhận năng lượng nhiệt từ nồi súp de. Nhiệt độ của hơi nước tăng (nội năng của hơi nước tăng).
  • Hơi nước trong xi lanh (bộ phận phát động) dãn nở sinh công, nội năng của hơi nước giảm.
  • Biến thiên nội năng của chất khí trong quá trình nhận năng lượng nhiệt và sinh công là ΔU1 = Q1 – A1.

51 of 57

Nguyên tắc cấu tạo và hoạt động của máy hơi nước:

  • Hơi nước trong xi lanh truyền năng lượng nhiệt cho bình ngưng hơi nên nhiệt độ trong xi lanh giảm, khí trong xi lanh về trạng thái đầu để bắt đầu một chu kì mới.
  • Biến thiên nội năng của khí trong quá trình này là ΔU2 = -Q2 + A2.
  • Muốn đưa khí trong xi lanh về trạng thái dầu thì phải có ngoại lực nén pit-tông về vị trí cũ và khí phải truyền năng lượng nhiệt cho nguồn lạnh.

52 of 57

Nguyên tắc cấu tạo và hoạt động của động cơ đốt trong:

  • Hỗn hợp nhiên liệu và không khí được phun vào xi-lanh và được đốt cháy nhờ tia lửa điện của bu-gi.
  • Khí có nhiệt độ cao dãn nở sinh công đẩy pit-tông xuống. Trong quá trình này biến thiên nội năng của khí là ΔU1 = Q1 - Α1.
  • Năng lượng nhiệt toả ra trong quá trình đốt cháy nhiên liệu làm nhiệt độ của khí tạo ta trong quá trình này tăng.

53 of 57

  • Để khí xi lanh trở về trạng thái đầu cần ngoại lực tác dụng đưa xi lanh về vị trí cũ và khí phải truyền năng lượng nhiệt cho nguồn lạnh. Biến thiên nội năng của khí trong quá trình này là ΔU2 = -Q2 + A2.

Nguyên tắc cấu tạo và hoạt động của động cơ đốt trong:

54 of 57

Mô tả hoạt động của động cơ đốt trong

55 of 57

TỔNG KẾT

56 of 57

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

1

Ôn tập kiến thức đã học

2

Hoàn thành bài tập trong SBT

3

Chuẩn bị Bài 3: Nhiệt độ. Thang nhiệt độ - nhiệt kế

57 of 57

HẸN GẶP LẠI CÁC EM

TRONG TIẾT HỌC TIẾP THEO!