Berlijn

1945 - heden

19-02-2019/ 14-02-2022

Bezienswaardigheden vroeger en nu

Programma

• achtergronden
• Fascinatie Berlijn
• 1945-heden
• twee machtsblokken
• verschillen oost - west
• arbeidersopstand 1953 / bouw muur / val muur
• ontwikkelingen 1990 - heden
• bezienswaardigheden
• vragen / opmerkingen

​

​

Geschiedenis + Bezienswaardigheden

​

• 5-51)

​

​

‚Berlin ist dazu verdammt, immerfort zu werden und niemals zu sein.‘

Karl Scheffler (1869-1951, kunstcriticus)

Middeleeuwen

• Cölln (Kölln) op Fischereiland + Berlin (1237)
• Handelsroute Magdeburg – Frankfurt (Oder)

Die Frühe Neuzeit (1)

Uitbouw rond 1840

Groot Berlijn 1920

Geschiedenis 1945 – 1989

Plannen Geallieerden

• Jalta 4 t/m 11 februari 1945 / Potsdam 17 juli t/m 2 augustus 1945
• Stalin, Churchill (Attlee) + Roosevelt (Truman)
• Demilitarisatie
• Denazificatie
• Democratisering
• Decentralisatie
• Dekartellisering
• Demontage
• Deling van Duitsland / Berlijn

Denazificatie

8 (9) MEI 1945

NEDERLAAG

OF

BEVRIJDING?!

‚Stunde Null?!‘

slag Berlijn:

22.000 dode burgers

80.000 Russen / 100.000 Duitsers

verwoeste infrastructuur, maar…

Film:

https://de.wikipedia.org/wiki/Datei:SFP_186_-_Flug_%C3%BCber_das_zerst%C3%B6rte_Berlin.ogv

75 mln aan puin (Trümmerberge)

bevolking 4,3 > 2,8 mln:

Na capitulatie vele doden (o.a. cholera)

plunderingen en verkrachtingen

4 (van 350) lindebomen Unter den Linden

​

​

​

1945 Duitsland: vier zones

Berlijn: vier sectoren

1945 - 1949

Koude Oorlog:

• kapitalisme <> communisme
• Marshallplan <> demontage (onteigening)
• Truman-Doctrine <> leidende rol USSR
• Bizone (USA + GB: 1-1-1947)
• Trizone (+ Frankrijk: 3-1948)

1949: twee staten

• 23 mei 1949 BRD hoofdstad: Bonn

Wir sind die Eingeborenen von Trizonesien > Deutschlandlied (3e strofe)

• 7 oktober 1949 DDR hoofdstad: Berlin (Ost)

Auferstanden aus Ruinen

​

Oorlogsgevolgen

​

• Trümmerfrauen:
• Film: https://www.youtube.com/watch?v=DJsSeCgRFJY
• Honger en epidemieën
• Criminaliteit (zwarte markt Ami-Zigarette) / bonnen / Care-Pakete
• Heimatvertriebene (+ vluchtelingen) oosten

​

Marshallplan

Blokkade Berlijn (1948-1949)

• Hervorming valuta (Tientje van Lieftinck)
• west (D-Mark), daarna oost (Ostmark)
• Luchtbug Rosinenbomber
• Rol Duitsers

​

​

​

Volksopstand oost 1953

• 5 maart: dood Stalin
• Verhoging arbeidsnorm met 10% zonder loonsverhoging
• 16 juni: staking bouwvakkers Berlijn
• 17 juni: staking 250 andere steden, film: https://www.hdg.de/lemo/bestand/medien/video-17-juni.html
• opstand neergeslagen: ± 50 doden, vonnissen: terechtstellingen en gevangenisstraffen
• (1956 Hongarije; 1968 Tsjecho-Slowakije)
• DDR-pers: westen staatsgreep
• Golf van vluchtelingen

Russische tanks Leipzig 17-06-1953

Stalinallee 1952

De arbeidersopstand 1953

Bouw muur 13-08-1961

• 1952 innerdeutsche grens = 1400 km
• verboden zones (nog niet in Berlijn)
• Abstimmung mit den Füßen
• ‘Antifaschistischer Schutzwall’
• 13. August 1961 -- Bau der Berliner Mauer (youtube.com)

​

Dwarsdoorsnede muur

1949 – 1989 (westen)

• speciale status West-Berlijn
• Passierscheine + Mindestumtausch
• renovatie / sanering oud woonbestand / nieuwbouw
• migratie (studenten / Turken Kreuzberg)
• Jaren zestig: demonstraties (RAF <> APO)
• Drugsscene: Wir Kinder vom Bahnhof Zoo
• Ku‘damm (KaDeWe): centrum stad
• armoede / werkeloosheid / ellende (Neukölln)
• afbouw industrie (o.a. AEG / Borsig / Siemens)

1949 - 1989

�

1949 – 1989 (oosten)

• almacht SED met ‘Blockflöten’
• afbraak > nieuwbouw > flats (Plattenbau) / verval
• kapotte economie -> hulp uit BRD
• socialistisch realisme
• onderdrukking Stasi / lage lonen / weinig comsumptiegoederen (Bückware)
• milieuproblematiek; „Bitterfeld, Bitterfeld, wo der Dreck vom Himmel fällt.“
• Datsche (Trabi)
• protesten (kerk)

Stasi = Staatssicherheit�

Schild und Schwert der Partei

doelen binnenland o.a.:

• controle oppositie
• spioneren DDR-burgers
• controle bewapende organen
• controle staatsapparaat
• bescherming functionarissen

doelen buitenland o.a.:

• spionage (Guillaume > Brandt)

IM = inoffzieller Mitarbeiter

STASI

​

​

​

​

1949 – 1989: verkeer

Transitstrecken grensovergangen:

​

​

​

​

​

​

​

Berlijn = autostad

S-Bahn / U-Bahn / bus / Straßenbahn (oosten)

​

�West / Oost�(van alles twee)�

• Rathaus Schöneberg
• FU (+TU)
• Berlin-Tegel , -Tempelhof
• Funkturm
• City-West
• Deutsche Oper
• Theater des Westens
• Berlin-Dahlem
• Berliner Zoo
• Wannsee
• Olympiastadion (Hertha BSC)

• Das Rote Rathaus
• Humboldtuniversiteit
• Berlin-Schönefeld
• Fernsehturm
• City-Ost
• Staatsoper
• Friedrichspalast
• Museumsinsel
• Tiergarten Berlin
• Müggelsee
• Alte Försterei (Union Berlin)

1989

• Peking: Tiananmenplein
• golf vluchtelingen:

via Hongarije en ambassade Praag

• 6000 DDR-Burgers 1989: Die Botschaft von Prag - YouTube
• Montagsdemos: vreedzaam! Wir sind das Volk
• 7.10.1989: officiële viering 40 jaar DDR
• Gorbatschow (Perestroika + Glasnost)

Wer zu spät kommt, den bestraft das Leben!

• 9 november: val muur, door …

Val muur�(film: https://www.youtube.com/watch?v=WHRrt9S0kg4 )

Wende / friedliche Revolution

• Hoe verder na val muur?
• Indien niet samen: angst voor vlucht oost naar west
• Wir sind das Volk > ein Volk
• Jetzt wächst zusammen, was zusammen gehört
• Juli 1990 invoering D-Mark

​

• Blühende Landschaften <>

Kohls Pläne unbezahlbar

​

• Zwei-plus-vier-Vertrag (12.9.1990)

​

​

Wiedervereinigung?!

• 3 oktober 1990: nationale feestdag

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

1990 tot heden

1990 - heden

• samengaan(?) oost en west (instanties / politie / verkeer)
• enorme bouwperiode
• hoge werkeloosheid door privatiseren bedrijven (Treuhandanstalt) > veel chagrijn (‚2e rangsburgers‘)
• immigranten (o.a. Russen)
• gentrificatie
• 1991 verhuizing regering naar Berlijn besloten > 1999
• Berlin: 2003 arm, aber sexy…

​

1990 - heden

Berliner Stadtschloss > Palast der Republik > Humboldtforum

1990 - heden

Lehrter Bahnhof > Hauptbahnhof

Potsdamer Platz jaren 20 / jaren 70 / heden

1990 - heden

1995: Christo Reichstag

Industriemonumenten

Band des Bundes

1990 - heden

• alternatieve scene
• tourisme
• Ossis / Wessis
• SED > PDS > Die Linke
• start-ups
• Berlijners leven buiten
• veganistisch / vegetarisch
• rauw randje
• herinnerungscultuur

​

​

​

Herinneringscultuur

Holocaust monument monument Roma en Sinti

Vragen / opmerkingen?

klein orkest: Over de muur (1984)�lied: https://www.youtube.com/watch?v=GeKL-tYWGg8 �

�Pauze!

​

​

Bezienswaardigheden

​

• Welke bezienswaardigheden kent u? Film : https://www.youtube.com/watch?v=iN4NcEo3pOQ

​

​

​

• www.city-souvenier-shop.de

​

Bezienswaardigheden

• der Fernsehturm
• Haus des Lehrers
• der Potsdamer Platz
• Bahnhof Zoo
• Plattenbau (Marzahn)
• Urania-Weltzeituhr / Alexanderplatz
• der Berliner Dom
• der Reichstag
• Mercedes Stern auf dem Dach des Europa-Centers

/ Galeria Kaufhof / Park Inn

• das Brandenburger Tor

​

• Straße des 17. Juni <> Unter den Linden
• die Marienkirche
• die Siegessäule (am Großen Stern)
• Rundfunkturm (Messegelände)
• Glockenturm
• Centraal station (vroeger Lehrter Bahnhof)
• Schloss Bellevue
• Karl-Marx-Allee
• Berlin Zoologischer Garten
• Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche
• Szenentreff in einem der vielen Parks (Görlitzer Park?)

​

​

Wijken Berlijn (Kiez)

water

o.a. Spree, Havel

​

de belangrijkste luchthavens

Schönefeld: 1946- 2020

Tempelhof: 1923-2008

(Rosinenbomber)

Tegel:1948 – 2020 (Rosinenbomber)

BER ‚Willy Brandt‘: vanaf 2020

Essen / Trinken

Wat te doen?

Kaart OV (BVG) 7 dagen, zones A + B: €41,50

• Buslijn 100 (200) vanaf Zoo naar Alexanderplatz, via Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche, Berliner Zoo, Schloss Bellevue, Siegessäule, Reichstag, Unter den Linden, Forum Fr., Museumsinsel, Berliner Dom, Humboldtforum, Marienkirche, Rotes Rathaus, Fernsehturm, Alex (Weltzeituhr) = Mitte
• Boottocht: Spree (Friedrichstraße, vanuit Spandau)
• Fietsen: Berlin-on-Bike Kulturbrauerei (Muurtour)
• Te voet: wijk voor wijk (o.a. Scheunenviertel, Prenzlauer Berg)
• Historisch: muur (DDR) / WO II
• Verder weg: Spandau, Köpenick (Müggelsee), Potsdam (zone C)

​

​

Mitte

Wilhelm-Gedächtnis-Kirche

Siegessäule

Reichstag

Brandenburger Tor

Mitte

Forum Fridericianum

Museumsinsel

Alexanderplatz

Rotes Rathaus

Mitte

Fernsehturm

Stolpersteine

Neue Synagoge

Hackesche Höfe

Domkerken in Berlijn

Französischer Dom

Berliner Dom

Deutscher Dom

Gendarmenmarkt

Karl-Marx-Allee

Prenzlauer Berg / Pankow

Zionskirche

Ernst-Thälmann monument

Joodse begraafplaats Weißensee

Schloss Schönhausen

Gründerzeit

Kollwitzplatz

Historisch WO II

Wannsee-conferentie

Monument T4 euthanasie

Schöneweide werkkamp

Gedenkplaats Stauffenberg

Reichsluftfahrtministerium

Topographie des Terrors

Historisch muur

Monument Günter Litfin

East Side Gallery

Hohenschönhausen

Checkpoint Charlie

Bernauer Straße

DDR-Museum Kulturbrauerei

Charlottenburg / Spandau

Schloss Charlottenburg

Olympiastadion

citadel

Spandaugevangenis

Rathaus

Potsdam

Schloss Sans,souci.

Brandenburger Tor

Holländisches Viertel

St. Nikolaikerk

Musea

Technikmuseum

Brechthaus

Joods museum

Spionagemuseum

Duits Historisch museum

Naturkundemuseum

Vragen / opmerkingen?