1 of 8

1

Γ. Η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ

3. Η ΑΣΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

Μπακάλης Κώστας : history-logotexnia.blogspot.com

2 of 8

2

  • Ποιοι φορείς ανέλαβαν την αστική αποκατάσταση των προσφύγων και σε ποια σημεία διαφοροποιήθηκε αυτή από την αγροτική;

ΦΟΡΕΙΣ – ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΑΠΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗ

  • Την αστική αποκατάσταση ανέλαβε περισσότερο το κράτος και λιγότερο η ΕΑΠ,
      • η οποία πρόσφερε οικονομική βοήθεια σε περιορισμένο αριθμό επιχειρήσεων,
          • οικοτεχνικών και βιοτεχνικών δραστηριοτήτων (όπως η ταπητουργία).
  • Σε αντίθεση με την αγροτική αποκατάσταση, η αστική περιλάμβανε
      • μόνο στέγαση και όχι πρόνοια για εύρεση εργασίας.

  • Ποια εμπόδια αντιμετώπισε η αστική αποκατάσταση των προσφύγων κατά τη δεκαετία του 1920;

ΕΜΠΟΔΙΑ ΑΣΤΙΚΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

  • Η αστική στέγαση συνάντησε περισσότερα εμπόδια από την αγροτική.
    1. Ο αριθμός των προσφύγων ήταν μεγάλος,
    2. τα ανταλλάξιμα (μουσουλμανικά) σπίτια στις πόλεις ήταν λίγα
    3. και τα οικιστικά προγράμματα του κράτους καθυστερούσαν,
      • λόγω των πολιτικών ανωμαλιών και της κακής οικονομικής κατάστασης κατά τις δεκαετίες του 1920 και του 1930.

ΠΡΟΣΘΕΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ – ΕΡΓΑΣΙΑ

    • Πρόβλημα επίσης αποτελούσε η περιπλάνηση των αστών προσφύγων από πόλη σε πόλη για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα.
    • Οι περισσότεροι πρόσφυγες στις πόλεις τα πρώτα χρόνια εργάζονταν περιστασιακά,
      • είτε κάνοντας «μεροκάματα» στις οικοδομές, σε εργοστάσια και βιοτεχνίες,
      • είτε ως πλανόδιοι μικροπωλητές και μικροκαταστηματάρχες.
      • Άλλοι δούλεψαν ως ναυτεργάτες και εργάτες
          • σε δημόσια έργα στις πόλεις ή στην ύπαιθρο (αρδευτικά και αποστραγγιστικά έργα, διάνοιξη δρόμων, κατασκευή ή επέκταση λιμανιών κ.ά.).

3 of 8

3

  • Ποιοι φορείς ανέλαβαν την αστική αποκατάσταση των προσφύγων και σε ποια σημεία διαφοροποιήθηκε αυτή από την αγροτική;

ΦΟΡΕΙΣ – ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΑΠΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗ

  • Την αστική αποκατάσταση ανέλαβε περισσότερο το κράτος και λιγότερο η ΕΑΠ,
      • η οποία πρόσφερε οικονομική βοήθεια σε περιορισμένο αριθμό επιχειρήσεων,
          • οικοτεχνικών και βιοτεχνικών δραστηριοτήτων (όπως η ταπητουργία).
  • Σε αντίθεση με την αγροτική αποκατάσταση, η αστική περιλάμβανε
      • μόνο στέγαση και όχι πρόνοια για εύρεση εργασίας.

  • Ποια εμπόδια αντιμετώπισε η αστική αποκατάσταση των προσφύγων κατά τη δεκαετία του 1920;

ΕΜΠΟΔΙΑ ΑΣΤΙΚΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

  • Η αστική στέγαση συνάντησε περισσότερα εμπόδια από την αγροτική.
    1. Ο αριθμός των προσφύγων ήταν μεγάλος,
    2. τα ανταλλάξιμα (μουσουλμανικά) σπίτια στις πόλεις ήταν λίγα
    3. και τα οικιστικά προγράμματα του κράτους καθυστερούσαν,
      • λόγω των πολιτικών ανωμαλιών και της κακής οικονομικής κατάστασης κατά τις δεκαετίες του 1920 και του 1930.

ΠΡΟΣΘΕΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ – ΕΡΓΑΣΙΑ

    • Πρόβλημα επίσης αποτελούσε η περιπλάνηση των αστών προσφύγων από πόλη σε πόλη για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα.
    • Οι περισσότεροι πρόσφυγες στις πόλεις τα πρώτα χρόνια εργάζονταν περιστασιακά,
      • είτε κάνοντας «μεροκάματα» στις οικοδομές, σε εργοστάσια και βιοτεχνίες,
      • είτε ως πλανόδιοι μικροπωλητές και μικροκαταστηματάρχες.
      • Άλλοι δούλεψαν ως ναυτεργάτες και εργάτες
          • σε δημόσια έργα στις πόλεις ή στην ύπαιθρο (αρδευτικά και αποστραγγιστικά έργα, διάνοιξη δρόμων, κατασκευή ή επέκταση λιμανιών κ.ά.).

4 of 8

4

  • Πώς οργανώθηκε η αστική στέγαση των προσφύγων τη δεκαετία του 1920;

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ

  • Η αστική στέγαση ξεκίνησε από την Αθήνα με τη δημιουργία τεσσάρων συνοικισμών:

της Καισαριανής, ❷ του Βύρωνα, ❸ τ ης Νέας Ιωνίας στην Αθήνα και ❹ της Κοκκινιάς στον Πειραιά.

  • Για τη στέγαση των αστών προσφύγων υιοθετήθηκε η δημιουργία συνοικισμών
    • με επέκταση των πόλεων στις οποίες αυτοί ήταν προσωρινά εγκατεστημένοι.

ΤΥΠΟΣ ΚΑΤΟΙΚΙΩΝ – ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ/ΤΡΟΠΟΣ ΑΝΑΓΕΡΣΗΣ

  • Προκρίθηκε -εκτός από σπάνιες εξαιρέσεις- το σύστημα της ανέγερσης μικρών κατοικιών,
    • μονοκατοικιών/ διπλοκατοικιών/ τετρακατοικιών, μονοώροφων ή διώροφων,
        • με ένα ή δύο δωμάτια, κουζίνα και τους αναγκαίους βοηθητικούς χώρους.
  • Το κράτος ή η ΕΑΠ ανέθεταν την ανέγερση των συνοικισμών
    • σε εργολάβους
    • ή φρόντιζαν να εφοδιάζουν τους πρόσφυγες με τα απαραίτητα μέσα
        • για να κατασκευάσουν οι ίδιοι τα σπίτια τους. (αυτεπιστασία)

ΕΛΛΕΙΨΕΙΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ – ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΕΙΣ – ΣΤΗΡΙΞΗ

  • Η οικοδόμηση των συνοικισμών, ελλείψει χρόνου και χρημάτων, συχνά δεν συνδυαζόταν με έργα υποδομής (ύδρευση, αποχετευτικό σύστημα, οδικό δίκτυο, χώροι πράσινου κ.ά.).
  • Παρά την ομοιομορφία που επικρατούσε,
    • υπήρχε ελαφρά διαφοροποίηση των κατοικιών του ενός συνοικισμού από τις κατοικίες του άλλου,
        • ως προς το εμβαδόν, την ποιότητα κατασκευής και τη λειτουργικότητα.
  • Ιδρύθηκαν ακόμη προσφυγικοί οικοδομικοί συνεταιρισμοί
  • και χορηγήθηκαν άτοκα δάνεια σε προσφυγικές οικογένειες για τη στέγασή τους.

5 of 8

5

  • Πώς οργανώθηκε η αστική στέγαση των προσφύγων τη δεκαετία του 1920;

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ

  • Η αστική στέγαση ξεκίνησε από την Αθήνα με τη δημιουργία τεσσάρων συνοικισμών:

της Καισαριανής, ❷ του Βύρωνα, ❸ τ ης Νέας Ιωνίας στην Αθήνα και ❹ της Κοκκινιάς στον Πειραιά.

  • Για τη στέγαση των αστών προσφύγων υιοθετήθηκε η δημιουργία συνοικισμών
    • με επέκταση των πόλεων στις οποίες αυτοί ήταν προσωρινά εγκατεστημένοι.

ΤΥΠΟΣ ΚΑΤΟΙΚΙΩΝ – ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ/ΤΡΟΠΟΣ ΑΝΑΓΕΡΣΗΣ

  • Προκρίθηκε -εκτός από σπάνιες εξαιρέσεις- το σύστημα της ανέγερσης μικρών κατοικιών,
    • μονοκατοικιών/ διπλοκατοικιών/ τετρακατοικιών, μονοώροφων ή διώροφων,
        • με ένα ή δύο δωμάτια, κουζίνα και τους αναγκαίους βοηθητικούς χώρους.
  • Το κράτος ή η ΕΑΠ ανέθεταν την ανέγερση των συνοικισμών
    • σε εργολάβους
    • ή φρόντιζαν να εφοδιάζουν τους πρόσφυγες με τα απαραίτητα μέσα
        • για να κατασκευάσουν οι ίδιοι τα σπίτια τους. (αυτεπιστασία)

ΕΛΛΕΙΨΕΙΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ – ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΕΙΣ – ΣΤΗΡΙΞΗ

  • Η οικοδόμηση των συνοικισμών, ελλείψει χρόνου και χρημάτων, συχνά δεν συνδυαζόταν με έργα υποδομής (ύδρευση, αποχετευτικό σύστημα, οδικό δίκτυο, χώροι πράσινου κ.ά.).
  • Παρά την ομοιομορφία που επικρατούσε,
    • υπήρχε ελαφρά διαφοροποίηση των κατοικιών του ενός συνοικισμού από τις κατοικίες του άλλου,
        • ως προς το εμβαδόν, την ποιότητα κατασκευής και τη λειτουργικότητα.
  • Ιδρύθηκαν ακόμη προσφυγικοί οικοδομικοί συνεταιρισμοί
  • και χορηγήθηκαν άτοκα δάνεια σε προσφυγικές οικογένειες για τη στέγασή τους.

6 of 8

6

Στον τοίχο της Καισαριανής μάς φέραν από πίσω�κ' ίσα έν' αντρίκιο ανάστημα ψηλώσαν το σωρό.

7 of 8

7

  • Να αναφερθείτε στους τρόπους με τους οποίους οργανώθηκε η αστική στέγαση των εύπορων και των άπορων προσφύγων και να επισημάνετε τις διαφοροποιήσεις.
  • Υπήρχαν βέβαια και οι εύποροι πρόσφυγες,
      • που είχαν την οικονομική δυνατότητα να φροντίσουν μόνοι τους για τη στέγασή τους.
  • Αυτοί στην αρχή ήταν σε θέση να νοικιάσουν ή να αγοράσουν κατοικίες μέσα στις πόλεις
      • και έτσι να αναμειχθούν με τους γηγενείς.
  • Αργότερα ανέλαβαν οι ίδιοι πρωτοβουλίες για την ίδρυση οικισμών. Η διαδικασία ήταν η ακόλουθη:
      • ίδρυαν έναν οικοδομικό συνεταιρισμό,
      • αγόραζαν μία έκταση σε προνομιούχο περιοχή
      • και οικοδομούσαν αστικές κατοικίες καλής ποιότητας.
  • Τέτοιοι οικισμοί ήταν η Νέα Σμύρνη στην Αθήνα και η Καλλίπολη στον Πειραιά.
  • Στο αντίθετο άκρο βρίσκονταν οι άποροι πρόσφυγες
  • που δεν είχαν κατορθώσει να αποκατασταθούν ακόμη.
  • Εγκαταστάθηκαν
      • σε καλύβες, χαμόσπιτα και άλλες πρόχειρες κατασκευές στις παρυφές παλαιών οικισμών,
      • ή δημιούργησαν παραγκουπόλεις γύρω από τους προσφυγικούς συνοικισμούς.
  • Έτσι, σε άθλιες συνθήκες, επρόκειτο να ζήσουν για πολλά χρόνια.

8 of 8

8

  • Να αναφερθείτε στους τρόπους με τους οποίους οργανώθηκε η αστική στέγαση των εύπορων και των άπορων προσφύγων και να επισημάνετε τις διαφοροποιήσεις.
  • Υπήρχαν βέβαια και οι εύποροι πρόσφυγες,
      • που είχαν την οικονομική δυνατότητα να φροντίσουν μόνοι τους για τη στέγασή τους.
  • Αυτοί στην αρχή ήταν σε θέση να νοικιάσουν ή να αγοράσουν κατοικίες μέσα στις πόλεις
      • και έτσι να αναμειχθούν με τους γηγενείς.
  • Αργότερα ανέλαβαν οι ίδιοι πρωτοβουλίες για την ίδρυση οικισμών. Η διαδικασία ήταν η ακόλουθη:
      • ίδρυαν έναν οικοδομικό συνεταιρισμό,
      • αγόραζαν μία έκταση σε προνομιούχο περιοχή
      • και οικοδομούσαν αστικές κατοικίες καλής ποιότητας.
  • Τέτοιοι οικισμοί ήταν η Νέα Σμύρνη στην Αθήνα και η Καλλίπολη στον Πειραιά.
  • Στο αντίθετο άκρο βρίσκονταν οι άποροι πρόσφυγες
  • που δεν είχαν κατορθώσει να αποκατασταθούν ακόμη.
  • Εγκαταστάθηκαν
      • σε καλύβες, χαμόσπιτα και άλλες πρόχειρες κατασκευές στις παρυφές παλαιών οικισμών,
      • ή δημιούργησαν παραγκουπόλεις γύρω από τους προσφυγικούς συνοικισμούς.
  • Έτσι, σε άθλιες συνθήκες, επρόκειτο να ζήσουν για πολλά χρόνια.