1

Γ. Η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ

3. Η ΑΣΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

Μπακάλης Κώστας : history-logotexnia.blogspot.com

2

• Ποιοι φορείς ανέλαβαν την αστική αποκατάσταση των προσφύγων και σε ποια σημεία διαφοροποιήθηκε αυτή από την αγροτική;

ΦΟΡΕΙΣ – ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΑΠΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗ

• Την αστική αποκατάσταση ανέλαβε ✔περισσότερο το κράτος και λιγότερο η ΕΑΠ,
• η οποία πρόσφερε οικονομική βοήθεια σε περιορισμένο αριθμό επιχειρήσεων,
• οικοτεχνικών και βιοτεχνικών δραστηριοτήτων (όπως η ταπητουργία).
• Σε αντίθεση με την αγροτική αποκατάσταση, η αστική περιλάμβανε
• μόνο στέγαση και όχι πρόνοια για εύρεση εργασίας.

​

• Ποια εμπόδια αντιμετώπισε η αστική αποκατάσταση των προσφύγων κατά τη δεκαετία του 1920;

ΕΜΠΟΔΙΑ ΑΣΤΙΚΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

• Η αστική στέγαση συνάντησε περισσότερα εμπόδια από την αγροτική.
1. Ο αριθμός των προσφύγων ήταν μεγάλος,
2. τα ανταλλάξιμα (μουσουλμανικά) σπίτια στις πόλεις ήταν λίγα
3. και τα οικιστικά προγράμματα του κράτους καθυστερούσαν,
• λόγω των πολιτικών ανωμαλιών και της κακής οικονομικής κατάστασης κατά τις δεκαετίες του 1920 και του 1930.

ΠΡΟΣΘΕΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ – ΕΡΓΑΣΙΑ

• Πρόβλημα επίσης αποτελούσε η περιπλάνηση των αστών προσφύγων από πόλη σε πόλη για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα.
• Οι περισσότεροι πρόσφυγες στις πόλεις τα πρώτα χρόνια εργάζονταν περιστασιακά,
• είτε κάνοντας «μεροκάματα» στις οικοδομές, σε εργοστάσια και βιοτεχνίες,
• είτε ως πλανόδιοι μικροπωλητές και μικροκαταστηματάρχες.
• Άλλοι δούλεψαν ως ναυτεργάτες και εργάτες
• σε δημόσια έργα στις πόλεις ή στην ύπαιθρο (αρδευτικά και αποστραγγιστικά έργα, διάνοιξη δρόμων, κατασκευή ή επέκταση λιμανιών κ.ά.).

3

• Ποιοι φορείς ανέλαβαν την αστική αποκατάσταση των προσφύγων και σε ποια σημεία διαφοροποιήθηκε αυτή από την αγροτική;

ΦΟΡΕΙΣ – ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΑΠΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗ

• Την αστική αποκατάσταση ανέλαβε ✔περισσότερο το κράτος και λιγότερο η ΕΑΠ,
• η οποία πρόσφερε οικονομική βοήθεια σε περιορισμένο αριθμό επιχειρήσεων,
• οικοτεχνικών και βιοτεχνικών δραστηριοτήτων (όπως η ταπητουργία).
• Σε αντίθεση με την αγροτική αποκατάσταση, η αστική περιλάμβανε
• μόνο στέγαση και όχι πρόνοια για εύρεση εργασίας.

​

• Ποια εμπόδια αντιμετώπισε η αστική αποκατάσταση των προσφύγων κατά τη δεκαετία του 1920;

ΕΜΠΟΔΙΑ ΑΣΤΙΚΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

• Η αστική στέγαση συνάντησε περισσότερα εμπόδια από την αγροτική.
1. Ο αριθμός των προσφύγων ήταν μεγάλος,
2. τα ανταλλάξιμα (μουσουλμανικά) σπίτια στις πόλεις ήταν λίγα
3. και τα οικιστικά προγράμματα του κράτους καθυστερούσαν,
• λόγω των πολιτικών ανωμαλιών και της κακής οικονομικής κατάστασης κατά τις δεκαετίες του 1920 και του 1930.

ΠΡΟΣΘΕΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ – ΕΡΓΑΣΙΑ

• Πρόβλημα επίσης αποτελούσε η περιπλάνηση των αστών προσφύγων από πόλη σε πόλη για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα.
• Οι περισσότεροι πρόσφυγες στις πόλεις τα πρώτα χρόνια εργάζονταν περιστασιακά,
• είτε κάνοντας «μεροκάματα» στις οικοδομές, σε εργοστάσια και βιοτεχνίες,
• είτε ως πλανόδιοι μικροπωλητές και μικροκαταστηματάρχες.
• Άλλοι δούλεψαν ως ναυτεργάτες και εργάτες
• σε δημόσια έργα στις πόλεις ή στην ύπαιθρο (αρδευτικά και αποστραγγιστικά έργα, διάνοιξη δρόμων, κατασκευή ή επέκταση λιμανιών κ.ά.).

4

• Πώς οργανώθηκε η αστική στέγαση των προσφύγων τη δεκαετία του 1920;

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ

• Η αστική στέγαση ξεκίνησε από την Αθήνα με τη δημιουργία τεσσάρων συνοικισμών:

❶ της Καισαριανής, ❷ του Βύρωνα, ❸ τ ης Νέας Ιωνίας στην Αθήνα και ❹ της Κοκκινιάς στον Πειραιά.

• Για τη στέγαση των αστών προσφύγων υιοθετήθηκε η δημιουργία συνοικισμών
• με επέκταση των πόλεων στις οποίες αυτοί ήταν προσωρινά εγκατεστημένοι.

ΤΥΠΟΣ ΚΑΤΟΙΚΙΩΝ – ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ/ΤΡΟΠΟΣ ΑΝΑΓΕΡΣΗΣ

• Προκρίθηκε -εκτός από σπάνιες εξαιρέσεις- το σύστημα της ανέγερσης μικρών κατοικιών,
• μονοκατοικιών/ διπλοκατοικιών/ τετρακατοικιών, μονοώροφων ή διώροφων,
• με ένα ή δύο δωμάτια, κουζίνα και τους αναγκαίους βοηθητικούς χώρους.
• Το κράτος ή η ΕΑΠ ανέθεταν την ανέγερση των συνοικισμών
• σε εργολάβους
• ή φρόντιζαν να εφοδιάζουν τους πρόσφυγες με τα απαραίτητα μέσα
• για να κατασκευάσουν οι ίδιοι τα σπίτια τους. (αυτεπιστασία)

ΕΛΛΕΙΨΕΙΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ – ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΕΙΣ – ΣΤΗΡΙΞΗ

• Η οικοδόμηση των συνοικισμών, ελλείψει χρόνου και χρημάτων, συχνά δεν συνδυαζόταν με έργα υποδομής (ύδρευση, αποχετευτικό σύστημα, οδικό δίκτυο, χώροι πράσινου κ.ά.).
• Παρά την ομοιομορφία που επικρατούσε,
• υπήρχε ελαφρά διαφοροποίηση των κατοικιών του ενός συνοικισμού από τις κατοικίες του άλλου,
• ως προς το εμβαδόν, την ποιότητα κατασκευής και τη λειτουργικότητα.
• Ιδρύθηκαν ακόμη προσφυγικοί οικοδομικοί συνεταιρισμοί
• και χορηγήθηκαν άτοκα δάνεια σε προσφυγικές οικογένειες για τη στέγασή τους.

5

• Πώς οργανώθηκε η αστική στέγαση των προσφύγων τη δεκαετία του 1920;

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ

• Η αστική στέγαση ξεκίνησε από την Αθήνα με τη δημιουργία τεσσάρων συνοικισμών:

❶ της Καισαριανής, ❷ του Βύρωνα, ❸ τ ης Νέας Ιωνίας στην Αθήνα και ❹ της Κοκκινιάς στον Πειραιά.

• Για τη στέγαση των αστών προσφύγων υιοθετήθηκε η δημιουργία συνοικισμών
• με επέκταση των πόλεων στις οποίες αυτοί ήταν προσωρινά εγκατεστημένοι.

ΤΥΠΟΣ ΚΑΤΟΙΚΙΩΝ – ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ/ΤΡΟΠΟΣ ΑΝΑΓΕΡΣΗΣ

• Προκρίθηκε -εκτός από σπάνιες εξαιρέσεις- το σύστημα της ανέγερσης μικρών κατοικιών,
• μονοκατοικιών/ διπλοκατοικιών/ τετρακατοικιών, μονοώροφων ή διώροφων,
• με ένα ή δύο δωμάτια, κουζίνα και τους αναγκαίους βοηθητικούς χώρους.
• Το κράτος ή η ΕΑΠ ανέθεταν την ανέγερση των συνοικισμών
• σε εργολάβους
• ή φρόντιζαν να εφοδιάζουν τους πρόσφυγες με τα απαραίτητα μέσα
• για να κατασκευάσουν οι ίδιοι τα σπίτια τους. (αυτεπιστασία)

ΕΛΛΕΙΨΕΙΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ – ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΕΙΣ – ΣΤΗΡΙΞΗ

• Η οικοδόμηση των συνοικισμών, ελλείψει χρόνου και χρημάτων, συχνά δεν συνδυαζόταν με έργα υποδομής (ύδρευση, αποχετευτικό σύστημα, οδικό δίκτυο, χώροι πράσινου κ.ά.).
• Παρά την ομοιομορφία που επικρατούσε,
• υπήρχε ελαφρά διαφοροποίηση των κατοικιών του ενός συνοικισμού από τις κατοικίες του άλλου,
• ως προς το εμβαδόν, την ποιότητα κατασκευής και τη λειτουργικότητα.
• Ιδρύθηκαν ακόμη προσφυγικοί οικοδομικοί συνεταιρισμοί
• και χορηγήθηκαν άτοκα δάνεια σε προσφυγικές οικογένειες για τη στέγασή τους.

6

Στον τοίχο της Καισαριανής μάς φέραν από πίσω�κ' ίσα έν' αντρίκιο ανάστημα ψηλώσαν το σωρό.

7

• Να αναφερθείτε στους τρόπους με τους οποίους οργανώθηκε η αστική στέγαση των εύπορων και των άπορων προσφύγων και να επισημάνετε τις διαφοροποιήσεις.
• Υπήρχαν βέβαια και οι εύποροι πρόσφυγες,
• που είχαν την οικονομική δυνατότητα να φροντίσουν μόνοι τους για τη στέγασή τους.
• Αυτοί στην αρχή ήταν σε θέση να νοικιάσουν ή να αγοράσουν κατοικίες μέσα στις πόλεις
• και έτσι να αναμειχθούν με τους γηγενείς.
• Αργότερα ανέλαβαν οι ίδιοι πρωτοβουλίες για την ίδρυση οικισμών. Η διαδικασία ήταν η ακόλουθη:
• ίδρυαν έναν οικοδομικό συνεταιρισμό,
• αγόραζαν μία έκταση σε προνομιούχο περιοχή
• και οικοδομούσαν αστικές κατοικίες καλής ποιότητας.
• Τέτοιοι οικισμοί ήταν η Νέα Σμύρνη στην Αθήνα και η Καλλίπολη στον Πειραιά.
• Στο αντίθετο άκρο βρίσκονταν οι άποροι πρόσφυγες
• που δεν είχαν κατορθώσει να αποκατασταθούν ακόμη.
• Εγκαταστάθηκαν
• σε καλύβες, χαμόσπιτα και άλλες πρόχειρες κατασκευές στις παρυφές παλαιών οικισμών,
• ή δημιούργησαν παραγκουπόλεις γύρω από τους προσφυγικούς συνοικισμούς.
• Έτσι, σε άθλιες συνθήκες, επρόκειτο να ζήσουν για πολλά χρόνια.

8

• Να αναφερθείτε στους τρόπους με τους οποίους οργανώθηκε η αστική στέγαση των εύπορων και των άπορων προσφύγων και να επισημάνετε τις διαφοροποιήσεις.
• Υπήρχαν βέβαια και οι εύποροι πρόσφυγες,
• που είχαν την οικονομική δυνατότητα να φροντίσουν μόνοι τους για τη στέγασή τους.
• Αυτοί στην αρχή ήταν σε θέση να νοικιάσουν ή να αγοράσουν κατοικίες μέσα στις πόλεις
• και έτσι να αναμειχθούν με τους γηγενείς.
• Αργότερα ανέλαβαν οι ίδιοι πρωτοβουλίες για την ίδρυση οικισμών. Η διαδικασία ήταν η ακόλουθη:
• ίδρυαν έναν οικοδομικό συνεταιρισμό,
• αγόραζαν μία έκταση σε προνομιούχο περιοχή
• και οικοδομούσαν αστικές κατοικίες καλής ποιότητας.
• Τέτοιοι οικισμοί ήταν η Νέα Σμύρνη στην Αθήνα και η Καλλίπολη στον Πειραιά.
• Στο αντίθετο άκρο βρίσκονταν οι άποροι πρόσφυγες
• που δεν είχαν κατορθώσει να αποκατασταθούν ακόμη.
• Εγκαταστάθηκαν
• σε καλύβες, χαμόσπιτα και άλλες πρόχειρες κατασκευές στις παρυφές παλαιών οικισμών,
• ή δημιούργησαν παραγκουπόλεις γύρω από τους προσφυγικούς συνοικισμούς.
• Έτσι, σε άθλιες συνθήκες, επρόκειτο να ζήσουν για πολλά χρόνια.