Προγραμματισμός της Διδασκαλίας

Ο προγραμματισμός της διδασκαλίας είναι σημαντικός γιατί:

• μπορεί να επιλύσει το πρόβλημα της διδασκαλίας ενός θέματος του γνωστικού αντικειμένου σε περιορισμένα χρονικά όρια,
• βοηθά τον εκπαιδευτικό να φανταστεί εκ των προτέρων την εξελικτική διαδικασία της διδασκαλίας,
• δίνει αίσθημα ασφάλειας και αυτοπεποίθησης στον εκπαιδευτικό,
• βοηθά στην έγκαιρη πρόβλεψη των προβλημάτων,
• δίνει τη δυνατότητα έγκαιρης προετοιμασίας,
• συμβάλλει στην εξοικονόμηση χρόνου,
• αποκαλύπτει τις παιδευτικές δυνατότητες του περιεχομένου που πρόκειται να διδαχθεί,
• διευκολύνει τον αυτοέλεγχο του εκπαιδευτικού.

Οι 3 Φάσεις της Διδασκαλίας

H διδασκαλία μπορεί να αναλυθεί στις εξής φάσεις:

​

• 1. Σχεδιασμός

​

• 2. Διεξαγωγή

​

• 3. Αξιολόγηση

Σχεδιασμός της Διδασκαλίας

Η οργάνωση/σχεδιασμός της διδασκαλίας πρέπει να απαντά στα ακόλουθα ερωτήματα:

​

• Τι διδάσκω και γιατί το διδάσκω;

​

• Ποιον διδάσκω;

​

• Πως διδάσκω και πως κατανοώ τα αποτελέσματα �της διδασκαλίας;

Τι, Ποιον και Πως Διδάσκω;

Ο σχεδιασμός της διδασκαλίας περιλαμβάνει δύο φάσεις:

α) τη φάση της μελέτης:

• επιλογή και μελέτη του περιεχομένου της διδασκαλίας,
• εντοπισμός των βασικών εννοιών και υπο-εννοιών που το συνθέτουν,
• μελετάται από τη βιβλιογραφία, η ιστορική και επιστημολογική εξέλιξη της έννοιας καθώς και οι δυσκολίες μάθησής της από τους μαθητές.

β) τη φάση της επιλογής-οργάνωσης:

• επιλογή της μορφής οργάνωσης της τάξης (ατομική μάθηση, ομαδοσυνεργατική μάθηση),
• διερεύνηση των μαθησιακών δυσκολιών και ανάλυση των εκπαιδευτικών αναγκών,
• προσδιορισμός του διδακτικού σκοπού και των διδακτικών στόχων,
• σχεδιασμός του περιεχομένου και της μεθοδολογίας, επιλογή της στρατηγικής της διδασκαλίας
• χειρισμός του χρόνου,
• εξασφάλιση των υλικοτεχνικών συνθηκών.

Προσδιορισμός �Διδακτικού Σκοπού – Διδακτικών Στόχων (1/2)

• Ο σκοπός και οι στόχοι που τίθενται αποτελούν τους συνδετικούς κρίκους ανάμεσα στις εκπαιδευτικές ανάγκες που έχουν διαπιστωθεί και στην πραγματοποίηση της διδασκαλίας.
• Ο διδακτικός σκοπός αποτελεί τη διατύπωση της γενικής πρόθεσης της διδασκαλίας και προσδιορίζει σε γενικές γραμμές αυτό που η διδασκαλία επιδιώκει.

​

• Οι διδακτικοί στόχοι προσδιορίζονται στα πλαίσια του διδακτικού σκοπού και τον εξειδικεύουν δηλαδή:�
• Περιγράφουν με ακρίβεια τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα τα οποία πρέπει να προσδιορίζονται κατά τρόπο σαφή, συγκεκριμένο, παρατηρήσιμο και συνεπώς ελέγξιμο ώστε να αποτιμηθεί ο βαθμός στον οποίο επιτυγχάνονται.

​

​

Προσδιορισμός �Διδακτικού Σκοπού – Διδακτικών Στόχων (2/2)

Παράδειγμα:

Στόχος (γενικός) της διδασκαλίας του μαθήματος της ημέρας είναι η κατανόηση της λειτουργίας του υπολογιστή μέσα από την παρουσίαση των βασικών του μονάδων και της αρχιτεκτονικής του.

​

Προσδοκώμενα αποτελέσματα (στόχοι): Μετά την ολοκλήρωση του μαθήματος, οι μαθητές θα είναι σε θέση να:

​

• απαριθμούν τις βασικές μονάδες του υπολογιστή,
• κατηγοριοποιούν τις μονάδες του υπολογιστή σε μονάδες εισόδου, εξόδου, αποθήκευσης
• περιγράφουν τον τρόπο σύνδεσή τους,
• αναλύουν την έννοια της επεκτασιμότητας των υπολογιστών.

Γιατί χρειάζεται ο προσδιορισμός �των διδακτικών στόχων

Στην περίπτωση όπου δεν υπάρχουν συγκροτημένοι στόχοι τότε:

• Ο εκπαιδευτικός κινούμενος σε ασαφή πλαίσια θα αντιμετωπίσει δυσκολίες σε ότι αφορά στη διαμόρφωση του περιεχομένου της διδασκαλίας, στον υπολογισμό του χρόνου που θα χρειαστεί για τις διάφορες δραστηριότητες, στην επιλογή της κατάλληλης εκπαιδευτικής τεχνικής και των εποπτικών μέσων που θα χρησιμοποιήσει.

​

• Αν οι στόχοι είναι συγκεχυμένοι για τον εκπαιδευτικό θα είναι πολύ περισσότερο ασαφείς για τους μαθητές, δε θα γνωρίζουν τι τους ζητείται και για ποιο λόγο και θα είναι δύσκολη η υποκίνηση τους ώστε να δραστηριοποιηθούν προς συγκεκριμένες κατευθύνσεις.

​

• Αδύνατη η διαμόρφωση κριτηρίων με βάση τα οποία θα γίνει η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της μάθησης.

Δόμηση των διδακτικών στόχων

Οι στόχοι δε θα πρέπει να αφορούν στις ενέργειες του εκπαιδευτικού αλλά στις γνώσεις, δεξιότητες και στάσεις που χρειάζεται να αποκτήσουν οι μαθητές βάσει της μελέτης αναγκών.

​

Οι στόχοι μπορεί να δομηθούν στα ακόλουθα επίπεδα:

• α) επίπεδο των γνώσεων και δεξιοτήτων (γνωστικές δεξιότητες), τις οποίες επιδιώκεται να αποκτήσουν οι μαθητές (λειτουργίες κατανόησης, ανάλυσης, σύνθεσης, αξιολόγησης, εφαρμογής, κ.λπ). Πραγματοποιείται μέσω της επεξεργασίας θεωρητικών ζητημάτων, πληροφοριών, δεδομένων, πρακτικών ασκήσεων κ.ά.

​

• β) επίπεδο των στάσεων των μαθητών, οι οποίες χρειάζεται να ενισχυθούν ή να μετασχηματιστούν (στάση είναι ένα σύνολο αξιών που υιοθετούν τα άτομα με βάση τις οποίες καθορίζεται η συμπεριφορά τους). Επιτυγχάνεται μέσω των βιωματικών τεχνικών εκπαίδευσης που διασυνδέουν τη θεωρητική προσέγγιση με την πράξη.

Η σημασία των ρημάτων που χρησιμοποιούνται για την περιγραφή κάθε στόχου

Σύνθεση-διατύπωση των προσδοκώμενων αποτελεσμάτων μάθησης (διδακτικών στόχων) (1/4)

• Τα προσδοκώμενα αποτελέσματα πρέπει στο σύνολό τους �να καλύπτουν όλες τις απαιτήσεις που θα έχει ο διδάσκοντας, προκειμένου να αξιολογήσει επιτυχώς το μαθητή.

​

• Το σύνολο των προσδοκώμενων αποτελεσμάτων/στόχων αποτελεί στην ουσία μια σαφή περιγραφή του συνόλου των ικανοτήτων που θα έχει αναπτύξει ο μαθητής έχοντας μελετήσει το υλικό/παρακολουθήσει τη διδασκαλία.

Σύνθεση-διατύπωση των προσδοκώμενων αποτελεσμάτων (διδακτικών στόχων) (2/4)

Βασικοί κανόνες

​

• Ένα προσδοκώμενο αποτέλεσμα πρέπει να διατυπώνεται �με τέτοιο τρόπο ώστε ο μαθητής να μπορεί ο ίδιος να αντιληφθεί αν πράγματι το πέτυχε �π.χ. ένα κακοδιατυπωμένο προσδοκώμενο αποτέλεσμα είναι:

«Όταν θα ολοκληρωθεί η διδασκαλία της ενότητας, θα μπορείτε να καταλάβετε τη σημασία της μορφοποίησης χαρακτήρων και παραγράφων»

​

• Τα προσδοκώμενα αποτελέσματα πρέπει να είναι σύντομα ώστε να μπορεί ο μαθητής να τα θυμάται καθώς μελετά το σχετικό κεφάλαιο/παρακολουθεί τη διδασκαλία και �να ξέρει ανά πάσα στιγμή τι προσπαθεί να πετύχει.

Σύνθεση- διατύπωση των προσδοκώμενων αποτελεσμάτων (διδακτικών στόχων) (3/4)

• Το προσδοκώμενο αποτέλεσμα πρέπει να περιγράφει με όσο το δυνατόν σαφέστερο και ακριβή τρόπο αυτό που θα μπορεί να κάνει ο μαθητής έτσι ώστε αυτός να μπορεί να εκτιμήσει το επίπεδο των ικανοτήτων που αποκτά
• π.χ. αντί να γράψουμε: «Όταν θα ολοκληρωθεί η διδασκαλία θα μπορείτε να αναφέρετε παραδείγματα…….., να κατασκευάσετε………, να προτείνετε λόγους για τους οποίους ……..»

Θα ήταν καλύτερο να διατυπώσουμε τα παραπάνω προσδοκώμενα αποτελέσματα ως εξής:

«Όταν θα ολοκληρωθεί η διδασκαλία θα μπορείτε να αναφέρετε πέντε παραδείγματα…….., να κατασκευάσετε μέσα σε 1 ώρα………, να προτείνετε τουλάχιστον 3 λόγους για τους οποίους ……..».

Σύνθεση- διατύπωση των προσδοκώμενων αποτελεσμάτων (διδακτικών στόχων) (4/4)

• Πρέπει να είναι πλήρως κατανοητά στο μαθητή �- Δεν πρέπει στη διατύπωσή τους να περιλαμβάνονται όροι που δεν είναι γνωστοί στο μαθητή

​

• Πρέπει να διατυπώνονται σε φιλικό προς το μαθητή ύφος

π.χ. αντί να γράψουμε «Το προσδοκώμενο αποτέλεσμα της ενότητα είναι ότι ο μαθητής θα μπορεί να …….»,

θα ήταν καλύτερο να προτιμήσουμε τον πιο άμεσο και φιλικό τρόπο «Όταν θα ολοκληρωθεί η διδασκαλία, θα μπορείτε να …..»

​

• Να αποφεύγονται τα ρήματα όπως: καταλάβετε, γνωρίσετε, αφομοιώσετε, αντιληφθείτε, εκτιμήσετε, συνειδητοποιήσετε, έχετε μια σφαιρική εικόνα, πιστέψετε
• Να προτιμούνται τα ρήματα όπως: αναφέρετε, περιγράψετε, δώστε παραδείγματα, προτείνετε εσείς, εξηγήσετε, επιλέξετε, διακρίνετε μεταξύ, συγκρίνετε, αποδείξετε, αναλύσετε, κατασκευάσετε, σχεδιάσετε, κάνετε

Σχεδιασμός του περιεχομένου και της μεθοδολογίας

• Με βάση τους διδακτικούς στόχους, σχεδιάζεται �το περιεχόμενο και η μεθοδολογία μιας διδασκαλίας, δηλαδή προσδιορίζονται:

- τα βασικά στάδια της διδασκαλίας και οι εκπαιδευτικές ενέργειες που περιέχει το καθένα,

- προσδιορίζεται ο χρόνος που θα χρειαστεί για κάθε στάδιο και

- επιλέγονται οι εκπαιδευτικές τεχνικές και τα εποπτικά μέσα που ταιριάζουν σε κάθε περίπτωση.

​

• Ο εκπαιδευτικός χρειάζεται να έχει την ετοιμότητα στη διάρκεια της εκπαιδευτικής πράξης να επιφέρει τροποποιήσεις στον αρχικό του προγραμματισμό, ανάλογα με τις αντιδράσεις των μαθητών, τις δυσκολίες που προκύπτουν και το κλίμα που διαμορφώνεται.

Παράδειγμα: Σχεδιασμός σταδίων

Ο χειρισμός του χρόνου (1/2)

Μια πρακτική μέθοδος, για να διασφαλιστεί η προσέγγιση των σημαντικών σημείων για την επίτευξη των διδακτικών στόχων, �είναι να χωριστούν οι ενέργειες της διδασκαλίας σε 3 κατηγορίες:

​

• α) αναγκαίες ενέργειες: π.χ. μέρη μιας εισήγησης που παρουσιάζει τη βασική θεωρία που συνδέεται με το εξεταζόμενο ζήτημα, ασκήσεις, διάλογος σε ολομέλεια μετά τη θεωρητική παρουσίαση κ.ά,
• β) χρήσιμες ενέργειες: τα σημεία που πλαισιώνουν με τρόπο γενικό και χρήσιμο τις αναγκαίες ενέργειες π.χ. παραδείγματα, περαιτέρω διάλογος, και
• γ) σχετικές ενέργειες: σημεία που συνδέονται με το αντικείμενο της μάθησης αλλά είναι ήσσονος σημασίας σε σχέση με τους διδακτικούς στόχους π.χ. παρουσίαση συναφών θεωρητικών προσεγγίσεων, σχολιασμός συναφούς αρθρογραφίας κ.ά.

Ο χειρισμός του χρόνου (2/2)

​

• Επίσης, θα πρέπει να προβλεφθεί εύλογο ποσοστό χρόνου (15-20%) που θα καλυφθεί από απρόβλεπτα συμβάντα όπως επίμονες ερωτήσεις ή αντιρρήσεις των μαθητών, επέκταση της θεματολογικής παρουσίασης από την πλευρά του εκπαιδευτή, προέκταση του διαλείμματος κτλ.

​

• Θα πρέπει ο χρόνος που προγραμματίζεται για τις πρακτικές ασκήσεις να είναι επαρκής και αυτό γιατί η πρακτική άσκηση πρέπει να θεωρείται ως αναγκαία ενέργεια. Επίσης, θα πρέπει να προγραμματίζεται αρκετός χρόνος για την επίτευξη του στόχου που αφορά στις στάσεις. Δε θα πρέπει οι ενέργειες του διδάσκοντος να επικεντρώνονται μόνο στη μεταβίβαση γνώσεων και στην απόκτηση δεξιοτήτων.

Η διεξαγωγή της διδασκαλίας �σε 4 φάσεις (1/2)

• 1η φάση:

α) η καλλιέργεια θετικού ψυχολογικού κλίματος,

β) η πρόκληση του ενδιαφέροντος του μαθητή,

γ) η γνωστοποίηση των στόχων του μαθήματος,

δ) η διερεύνηση των πρότερων αντιλήψεων του μαθητή – μπορεί να γίνει με ερωτήσεις που αφορούν σε καθημερινές προσωπικές του καταστάσεις στις οποίες εμπλέκονται οι προς μάθηση έννοιες ή σε καταστάσεις από τη σχολική ζωή (π.χ γνώση από προηγούμενα μαθήματα).

• 2η φάση: Επαφή με τα δεδομένα του μαθήματος. Το μάθημα αντιμετωπίζεται ως πρόβλημα το οποίο πρέπει να λυθεί σε συνεργασία των μαθητών μεταξύ τους αλλά και με τον εκπαιδευτικό. Εφαρμόζονται διάφορες εκπαιδευτικές τεχνικές ώστε να προκαλείται το ενδιαφέρον των μαθητών και να κινητοποιούνται οι γνωστικές τους λειτουργίες.

Η διεξαγωγή της διδασκαλίας �σε 4 φάσεις (2/2)

• 3η φάση: Επεξεργασία των δεδομένων και εξαγωγή συμπερασμάτων

​

• 4η φάση: Μεταγνωστική φάση. Αποτελεί φάση ανακεφαλαίωσης, σχηματικής σύνοψης, γενικεύσεων, συμπερασμάτων