1

Γ. ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 20ό ΑΙΩΝΑ

1. ΤΟ ΑΓΡΟΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ

Μπακάλης Κώστας

history-logotexnia.blogspot.com

2

 Προσοχή! Η Αγροτική Τράπεζα σχετίζεται με τα κεφ. Β5 και Γ8

ΤΟ ΑΓΡΟΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΤΟΥ 19^ΟΥ ΑΙ. ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ

3

• Πώς οι οικονομικές εξελίξεις του 19ου αιώνα επηρέασαν τον αγροτικό κόσμο και ποια κοινωνική αλλαγή προκάλεσαν στην Ευρώπη και στην Ελλάδα;

Η υποχώρηση του αγροτικού τομέα στο «δυτικό κόσμο»

• Οι ραγδαίες εξελίξεις που γνώρισε ο σύγχρονος κόσμος στον οικονομικό τομέα άσκησαν σοβαρές πιέσεις στον αγροτικό χώρο.
• Ο τελευταίος κυριαρχούσε παραγωγικά αλλά και κοινωνικά στην ιστορία των ανθρώπινων πολιτισμών ως το 19ο αιώνα.
• Με τη βιομηχανική επανάσταση, η κυριαρχία αυτή άρχισε προοδευτικά να υποχωρεί σε ορισμένες περιοχές του κόσμου, οι οποίες συνοπτικά ονομάστηκαν «δυτικός κόσμος».
• Η Ευρώπη βρισκόταν ήδη ανάμεσα σ' αυτές,
• ενώ η Ελλάδα βάδιζε με ρυθμούς αργούς, «μεσογειακούς», προς την ίδια κατεύθυνση.

​

Αγροτική μεταρρύθμιση

Καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι 🡪 πηγή εξουσίας και κοινωνικού -ταξικού- κύρους,

• άνοιξαν οι δρόμοι για την αγροτική μεταρρύθμιση.
• Την κατάργηση δηλαδή των μεγάλων ιδιοκτησιών
• και την κατάτμηση των αξιοποιήσιμων εδαφών σε μικρές παραγωγικές μονάδες, οικογενειακού χαρακτήρα, που ανταποκρίνονταν καλύτερα στις νέες παραγωγικές και κοινωνικές συνθήκες.

4

• Πώς οι οικονομικές εξελίξεις του 19ου αιώνα επηρέασαν τον αγροτικό κόσμο και ποια κοινωνική αλλαγή προκάλεσαν στην Ευρώπη και στην Ελλάδα;

Η υποχώρηση του αγροτικού τομέα στο «δυτικό κόσμο»

• Οι ραγδαίες εξελίξεις που γνώρισε ο σύγχρονος κόσμος στον οικονομικό τομέα άσκησαν σοβαρές πιέσεις στον αγροτικό χώρο.
• Ο τελευταίος κυριαρχούσε παραγωγικά αλλά και κοινωνικά στην ιστορία των ανθρώπινων πολιτισμών ως το 19ο αιώνα.
• Με τη βιομηχανική επανάσταση, η κυριαρχία αυτή άρχισε προοδευτικά να υποχωρεί σε ορισμένες περιοχές του κόσμου, οι οποίες συνοπτικά ονομάστηκαν «δυτικός κόσμος».
• Η Ευρώπη βρισκόταν ήδη ανάμεσα σ' αυτές,
• ενώ η Ελλάδα βάδιζε με ρυθμούς αργούς, «μεσογειακούς», προς την ίδια κατεύθυνση.

​

Αγροτική μεταρρύθμιση

Καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι 🡪 πηγή εξουσίας και κοινωνικού -ταξικού- κύρους,

• άνοιξαν οι δρόμοι για την αγροτική μεταρρύθμιση.
• Την κατάργηση δηλαδή των μεγάλων ιδιοκτησιών
• και την κατάτμηση των αξιοποιήσιμων εδαφών σε μικρές παραγωγικές μονάδες, οικογενειακού χαρακτήρα, που ανταποκρίνονταν καλύτερα στις νέες παραγωγικές και κοινωνικές συνθήκες.

5

Κολίγα γιος του παππού μου ο παππούς�κολίγα γιος του παππού μου ο πατέρας

κι ο παππούς μου κολίγος κι αυτός�

Και μονάχα εγώ του πατέρα μου γιος�έναν κλήρο είχα λίγα στρέμματα βιος

�η δουλειά στα χωράφια σκληρή,

ντελικάτος εγώ μα ξυπνός

τα χωράφια χτυπάω στο σφυρί�και στην πόλη ότι γίνει, είμαι αστός�

τα λεφτά απ‘ τα χωράφια μια αρχή�ένας γάμος ως προίκα καλός�μια χαρά πήγε το μαγαζί�είμαι πια ένας αστός σεβαστός

�κολίγα γιος του παππού μου ο παππούς�κολίγα γιος του παππού μου ο πατέρας�κι ο παππούς μου κολίγας κι αυτός�

και μονάχα εγώ του πατέρα μου γιος�είμαι πια ένας αστός,

είμαι πια ένας αστός�είμαι πια ένας αστός,

είμαι πια ΚΑΘΕΣΤΩΣ

Στίχοι: Γιάννης Νεγρεπόντης�Μουσική: Λουκιανός Κηλαηδόνης�Πρώτη εκτέλεση: Λουκιανός Κηλαηδόνης�Δίσκος : Μικροαστικά 1973

Πόσοι θα θέλατε να ασχοληθείτε με την αγροτική οικονομία; Πόσοι από τους γονείς σας είναι αγρότες; Από τους παππούδες; Η βαθμιαία φθίνουσα πορεία της αγροτικής τάξης στη χώρα τι αποδεικνύει;

6

ΤΟ ΑΓΡΟΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: ΠΡΙΝ ΤΟ 1881

7

Στον ελληνικό χώρο, το πρόβλημα της έγγειας ιδιοκτησίας

• δεν γνώρισε τις εντάσεις που παρατηρήθηκαν σε άλλα ευρωπαϊκά ή βαλκανικά κράτη.

ΠΡΙΝ ΤΗ ΔΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ (ΩΣ ΤΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ 1860)

• Γιατί το αγροτικό ζήτημα στην Ελλάδα δεν πήρε ως το 1881 οξείες διαστάσεις όπως σε άλλες χώρες;

8

Στον ελληνικό χώρο, το πρόβλημα της έγγειας ιδιοκτησίας

• δεν γνώρισε τις εντάσεις που παρατηρήθηκαν σε άλλα ευρωπαϊκά ή βαλκανικά κράτη.

ΠΡΙΝ ΤΗ ΔΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ (ΩΣ ΤΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ 1860)

• Γιατί το αγροτικό ζήτημα στην Ελλάδα δεν πήρε ως το 1881 οξείες διαστάσεις όπως σε άλλες χώρες;

9

ΤΟ ΑΓΡΟΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: 1881-1913

10

ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΩΝ ΤΣΙΦΛΙΚΙΩΝ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑ ΜΕΤΑ ΤΗ ΔΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΟΡΩΝ (1881)

​

• Πώς εξελίχθηκε το αγροτικό ζήτημα στην περιοχή της Θεσσαλίας κατά το διάστημα 1881-1913; (1)

Αργότερα όμως, η διεύρυνση του ελληνικού κράτους με τα Επτάνησα (1864), την Άρτα και τη Θεσσαλία (1881) έφερε στο προσκήνιο το ζήτημα της μεγάλης ιδιοκτησίας.

Τα «τσιφλίκια» της Θεσσαλίας αγοράστηκαν από πλούσιους Έλληνες του εξωτερικού 

Α. οι οποίοι, πέρα από το γεγονός ότι διατήρησαν τον αναχρονιστικό θεσμό των κολίγων

Β. άσκησαν πολιτικές και κοινωνικές πιέσεις

• για να κερδοσκοπήσουν από την παραγωγή του σιταριού.

🠞Επιδίωξαν δηλαδή την επιβολή υψηλών δασμών στο εισαγόμενο από τη Ρωσία σιτάρι (+ σ.18 εισαγωγές),

🠞 ώστε να μπορούν να καθορίζουν όσο το δυνατόν υψηλότερες τιμές για το εγχώριο, προκαλώντας μάλιστα μερικές φορές και τεχνητές ελλείψεις.

11

ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΩΝ ΤΣΙΦΛΙΚΙΩΝ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑ ΜΕΤΑ ΤΗ ΔΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΟΡΩΝ (1881)

​

• Πώς εξελίχθηκε το αγροτικό ζήτημα στην περιοχή της Θεσσαλίας κατά το διάστημα 1881-1913; (1)

Αργότερα όμως, η διεύρυνση του ελληνικού κράτους με τα Επτάνησα (1864), την Άρτα και τη Θεσσαλία (1881) έφερε στο προσκήνιο το ζήτημα της μεγάλης ιδιοκτησίας.

Τα «τσιφλίκια» της Θεσσαλίας αγοράστηκαν από πλούσιους Έλληνες του εξωτερικού 

Α. οι οποίοι, πέρα από το γεγονός ότι διατήρησαν τον αναχρονιστικό θεσμό των κολίγων

Β. άσκησαν πολιτικές και κοινωνικές πιέσεις

• για να κερδοσκοπήσουν από την παραγωγή του σιταριού.

🠞Επιδίωξαν δηλαδή την επιβολή υψηλών δασμών στο εισαγόμενο από τη Ρωσία σιτάρι (+ σ.18 εισαγωγές),

🠞 ώστε να μπορούν να καθορίζουν όσο το δυνατόν υψηλότερες τιμές για το εγχώριο, προκαλώντας μάλιστα μερικές φορές και τεχνητές ελλείψεις.

12

◄ Ο τραπεζίτης Παύλος Στεφάνοβικ Σκυλίτσης και άλλοι τραπεζίτες της Κωνσταντινούπολης. 1885. Ο Σκυλίτσης ήταν ένας από τους ομογενείς που αγόρασαν γη στη Θεσσαλία.

► Θεσσαλία, αρχές. 20^ου αι.

13

ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΩΝ ΤΣΙΦΛΙΚΙΩΝ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 20^ΟΥ ΑΙ. ΩΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΠΟΛΕΜΩΝ

• Πώς εξελίχθηκε το αγροτικό ζήτημα στην περιοχή της Θεσσαλίας κατά το διάστημα 1881-1913; (2)

14

ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΩΝ ΤΣΙΦΛΙΚΙΩΝ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 20^ΟΥ ΑΙ. ΩΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΠΟΛΕΜΩΝ

• Πώς εξελίχθηκε το αγροτικό ζήτημα στην περιοχή της Θεσσαλίας κατά το διάστημα 1881-1913; (2)

15

► Οι εκπρόσωποι των γεωργικών συλλόγων λίγο πριν από την εξέγερση των αγροτών στο Κιλελέρ το Μάρτιο του 1910. Κλιάφα, Μ., Θεσσαλία 1881-1981: Εκατό χρόνια ζωής, Εκδόσεις Κέδρος, Αθήνα 1983, σ. 98.© Εκδόσεις Κέδρος.

http://www.ime.gr/chronos/13/gr/general/gallery/society/ind002.html

16

ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ 1917

17

Η ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ(1917) - ΣΤΟΧΟΙ-ΕΦΑΡΜΟΓΗ

• Τι γνωρίζετε για την αγροτική μεταρρύθμιση του Ε. Βενιζέλου και τα αποτελέσματά της(1);

Το αποφασιστικό βήμα προς την ολοκλήρωση της αγροτικής μεταρρύθμισης έγινε:

• στα ταραγμένα χρόνια του Α' Παγκοσμίου πολέμου
• και του «εθνικού διχασμού».

Το 1917 η κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου στη Θεσσαλονίκη αποφάσισε

🡺 την ολοκλήρωση της μεταρρύθμισης. 

18

Η ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ(1917) - ΣΤΟΧΟΙ-ΕΦΑΡΜΟΓΗ

• Τι γνωρίζετε για την αγροτική μεταρρύθμιση του Ε. Βενιζέλου και τα αποτελέσματά της (1);

Το αποφασιστικό βήμα προς την ολοκλήρωση της αγροτικής μεταρρύθμισης έγινε:

• στα ταραγμένα χρόνια του Α' Παγκοσμίου πολέμου
• και του «εθνικού διχασμού».

Το 1917 η κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου στη Θεσσαλονίκη αποφάσισε

🡺 την ολοκλήρωση της μεταρρύθμισης. 

19

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

• Τι γνωρίζετε για την αγροτική μεταρρύθμιση του Ε. Βενιζέλου και τα αποτελέσματά της(2);

20

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

• Τι γνωρίζετε για την αγροτική μεταρρύθμιση του Ε. Βενιζέλου και τα αποτελέσματά της(2);

21

▲ O Ελευθέριος Βενιζέλος (1864–1936) το 1917.

► Βιβλιάριο της Αγροτικής Τράπεζας(δεκαετία 1930). Η ίδρυσή της βοήθησε να αναπτυχθεί η γεωργία, καθώς έδινε στους αγρότες δάνεια με χαμηλό τόκο.

22

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ

Μετά την προσάρτηση της Θεσσαλίας τα τσιφλίκια της περιοχής διανεμήθηκαν στους ακτήμονες. 29682

Λ

  Η αγροτική μεταρρύθμιση ολοκληρώθηκε με νόμους που ψηφίστηκαν το 1907. 28585

Λ

Η κυβέρνηση Βενιζέλου το 1917 στη Θεσσαλονίκη: 31322

α. αποφάσισε την ολοκλήρωση της αγροτικής μεταρρύθμισης

β. ολοκλήρωσε την αγροτική μεταρρύθμιση και οδήγησε την αγροτική οικονομία σε καθεστώς μικροϊδιοκτησίας

γ. ίδρυσε την Αγροτική Τράπεζα

δ. προώθησε την ίδρυση παραγωγικών συνεταιρισμών

α

Το 1907 ψηφίστηκαν νόμοι, οι οποίοι: 27384

α. επέτρεπαν τη διατήρηση του αναχρονιστικού θεσμού των κολίγων

β. επέτρεπαν στην εκάστοτε ελληνική κυβέρνηση να απαλλοτριώνει μεγάλες ιδιοκτησίες, για να τις διανείμει στους ακτήμονες

γ. συνέβαλαν στην πρόληψη των κοινωνικών εντάσεων

δ. προώθησαν την ίδρυση παραγωγικών συνεταιρισμών

β

​

23

ΟΡΟΙ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΑΠΟ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ

αγροτική μεταρρύθμιση 31329, 28753, 2968

αγροτική μεταρρύθμιση: ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΑΣΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ, Γ. Οι οικονομικές εξελίξεις κατά τον 20ό αιώνα, 1. Το αγροτικό ζήτημα, «[…] Την κατάργηση δηλαδή … κοινωνικές συνθήκες […]».

 Αγροτική μεταρρύθμιση: Από την αγροτική οικονομία στην αστικοποίηση, Γ. Οι οικονομικές εξελίξεις κατά τον 20ό αιώνα, 1. Το αγροτικό ζήτημα, «[…] Η Ευρώπη…συνθήκες […]».

 αγροτική μεταρρύθμιση: Από την αγροτική οικονομία στην αστικοποίηση, Γ. Οι οικονομικές εξελίξεις κατά τον 20ό αιώνα, 1. Το αγροτικό ζήτημα, «[…] Την κατάργηση δηλαδή των μεγάλων ιδιοκτησιών … στις νέες παραγωγικές και κοινωνικές συνθήκες […]».

​

ΟΡΙΣΜΟΙ ΕΝΟΤΗΤΑΣ

• Αγροτικό ζήτημα
• δυτικός κόσμος Εσπερινά Επαναληπτικές 2005
• αγροτική μεταρρύθμιση
• τσιφλίκια
• κολίγοι
• Απαλλοτρίωση
• Κιλελέρ (1910)
• αγροτική μεταρρύθμιση 1917
• αγροτική τράπεζα

Μπακάλης Κώστας

history-logotexnia.blogspot.com

24

Γ. ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 20ό ΑΙΩΝΑ

2. ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΒΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ

► Την περίοδο 1897-1922 αυξάνεται ο αριθμός των απασχολουμένων στο δευτερογενή τομέα της παραγωγικής διαδικασίας. Φωτογραφία από το χώρο εργασίας σε εργοστάσιο της εποχής.�Αθήνα, Φωτογραφικό Αρχείο Ε.Λ.Ι.Α.�© Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο.

http://www.ime.gr/chronos/13/gr/general/gallery/society/ind002.html

25

 Προσοχή! Για το ΣΕΚΕ βλ. και σσ. 97-98

του σχολικού εγχειριδίου.

ΤΟ ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ ΤΟΝ 19^Ο ΑΙΩΝΑ

ΛΟΓΟΙ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ

26

• Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην καθυστέρηση της εμφάνισης και ανάπτυξης του εργατικού κινήματος στην Ελλάδα κατά τον 19^ο αι. σε σχέση με άλλες χώρες;

Οι διαφορές του αγροτικού προβλήματος στην Ελλάδα, σε σχέση:

• με γειτονικές ✔ή άλλες ευρωπαϊκές χώρες, 🡺 οφείλονταν στις ιστορικές ιδιομορφίες της ελληνικής ανάπτυξης.

Το ίδιο ισχύει και για το εργατικό κίνημα.

Στο τέλος του 19ου αιώνα συναντάμε στην Ελλάδα:

• σοσιαλιστικές ομάδες και ✔εργατικές ομαδοποιήσεις.

Η πολιτική και κοινωνική τους επιρροή ήταν σαφώς μικρότερη από εκείνη που άσκησαν αντίστοιχα κινήματα:

► σε βιομηχανικές χώρες της Δύσης αλλά και ► σε βαλκανικές (π.χ. Βουλγαρία).

• Η απουσία μεγάλων σύγχρονων βιομηχανικών μονάδων οδήγησε σ' αυτήν την καθυστέρηση από κοινού με άλλους παράγοντες.

• Στα μεγάλα δημόσια έργα της περιόδου, σημαντικό ποσοστό του εργατικού δυναμικού προερχόταν :
• από το εξωτερικό (στη διάνοιξη της διώρυγας της Κορίνθου εργάστηκαν πολλοί Ιταλοί)
• ή ήταν πρόσκαιρης, βραχύχρονης απασχόλησης.
• Πιο σταθερό εργατικό δυναμικό δούλευε στις μεταλλευτικές επιχειρήσεις, όπου και εκδηλώθηκαν οι πρώτες καθαρά εργατικές εξεγέρσεις (Λαύριο, 1896).

• Στον ιδεολογικό τομέα η επικράτηση της Μεγάλης Ιδέας

🡪 εμπόδιζε την ανάπτυξη και διάδοση ιδεολογιών με κοινωνικό και ταξικό περιεχόμενο.

ΑΙΤΙΑ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΗΣ ΤΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ

27

• Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην καθυστέρηση της εμφάνισης και ανάπτυξης του εργατικού κινήματος στην Ελλάδα κατά τον 19^ο αι. σε σχέση με άλλες χώρες;

Οι διαφορές του αγροτικού προβλήματος στην Ελλάδα, σε σχέση:

• με γειτονικές ✔ή άλλες ευρωπαϊκές χώρες, 🡺 οφείλονταν στις ιστορικές ιδιομορφίες της ελληνικής ανάπτυξης.

Το ίδιο ισχύει και για το εργατικό κίνημα.

Στο τέλος του 19ου αιώνα συναντάμε στην Ελλάδα:

• σοσιαλιστικές ομάδες και ✔εργατικές ομαδοποιήσεις.

Η πολιτική και κοινωνική τους επιρροή ήταν σαφώς μικρότερη από εκείνη που άσκησαν αντίστοιχα κινήματα:

► σε βιομηχανικές χώρες της Δύσης αλλά και ► σε βαλκανικές (π.χ. Βουλγαρία).

• Η απουσία μεγάλων σύγχρονων βιομηχανικών μονάδων οδήγησε σ' αυτήν την καθυστέρηση από κοινού με άλλους παράγοντες.

• Στα μεγάλα δημόσια έργα της περιόδου, σημαντικό ποσοστό του εργατικού δυναμικού προερχόταν :
• από το εξωτερικό (στη διάνοιξη της διώρυγας της Κορίνθου εργάστηκαν πολλοί Ιταλοί)
• ή ήταν πρόσκαιρης, βραχύχρονης απασχόλησης.
• Πιο σταθερό εργατικό δυναμικό δούλευε στις μεταλλευτικές επιχειρήσεις, όπου και εκδηλώθηκαν οι πρώτες καθαρά εργατικές εξεγέρσεις (Λαύριο, 1896).

• Στον ιδεολογικό τομέα η επικράτηση της Μεγάλης Ιδέας

🡪 εμπόδιζε την ανάπτυξη και διάδοση ιδεολογιών με κοινωνικό και ταξικό περιεχόμενο.

ΑΙΤΙΑ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΗΣ ΤΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ

28

▲ Λούστροι κρατώντας τις άδειες εργασίας τους (περ. 1900)

Ποια είναι η ηλικία και το φύλο των εικονιζόμενων; Ποια είναι η εργασία τους; Εργάζονται παράνομα ή νόμιμα; Επιτρέπεται σήμερα η παιδική εργασία;

► Καρτ ποστάλ του 1904 με σκηνές από την καθημερινή ζωή στην Αθήνα: γαλατάδες και καστανάς.

Πηγή: www.museduc.gr

◄ Λαϊκή συνοικία στην Αθήνα. Είναι εμφανής η απουσία στοιχειωδών όρων υγιεινής διαβίωσης, γεγονός που επιδείνωνε τις συνθήκες της καθημερινής ζωής των ανθρώπων. http://www.fhw.gr/chronos

29

http://ardin-rixi.gr/archives/184695

▲ Ο Γ. Σκληρός (1878-1919)

http://www.ime.gr/chronos/13/gr/general/gallery/society/ind002.html

30

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ ΤΟΝ 20^Ο ΑΙΩΝΑ

​

▲ Γαλλική λιθογραφία με τους διαφορετικούς πληθυσμούς που κατοικούσαν στη Θεσσαλονίκη. 1916. Πηγή: www.museduc.gr

31

• Ποια ήταν τα πρώτα βήματα του εργατικού κινήματος στην Ελλάδα ως την έναρξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου;

ΜΕΤΑ ΤΟΥΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΥΣ ΠΟΛΕΜΟΥΣ (1912-1913) – ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Η κατάσταση αυτή κράτησε ως το τέλος των Βαλκανικών πολέμων.

• Η ενσωμάτωση της Θεσσαλονίκης στην Ελλάδα, μιας πόλης με σημαντικό -για τα μέτρα της περιοχής -
• βιομηχανικό υπόβαθρο
• και με κοσμοπολίτικο χαρακτήρα,
• αποτέλεσε σημείο αναφοράς για το εργατικό κίνημα.
• Η μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της πόλης, η Φεντερασιόν,
• με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοιχτή σε νέες ιδέες εβραϊκή κοινότητα της πόλης,
• αποτέλεσε σημαντικό δίαυλο για τη διάδοση
• σοσιαλιστικής
• και εργατικής ιδεολογίας στη χώρα.

► Σκίτσο του Αβραάμ Μπεναρόγια, ιδρυτή της Φεντερασιόν στη Θεσσαλονίκη και ▲ φύλλο του 1914 της σοσιαλιστικής εφημερίδας Αβάντι (Εμπρός) που έβγαζε η οργάνωση. Πηγή: www.museduc.gr

32

• Ποια ήταν τα πρώτα βήματα του εργατικού κινήματος στην Ελλάδα ως την έναρξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου;

ΜΕΤΑ ΤΟΥΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΥΣ ΠΟΛΕΜΟΥΣ (1912-1913) – ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Η κατάσταση αυτή κράτησε ως το τέλος των Βαλκανικών πολέμων.

• Η ενσωμάτωση της Θεσσαλονίκης στην Ελλάδα, μιας πόλης με σημαντικό -για τα μέτρα της περιοχής -
• βιομηχανικό υπόβαθρο
• και με κοσμοπολίτικο χαρακτήρα,
• αποτέλεσε σημείο αναφοράς για το εργατικό κίνημα.
• Η μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της πόλης, η Φεντερασιόν,
• με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοιχτή σε νέες ιδέες εβραϊκή κοινότητα της πόλης,
• αποτέλεσε σημαντικό δίαυλο για τη διάδοση
• σοσιαλιστικής
• και εργατικής ιδεολογίας στη χώρα.

► Σκίτσο του Αβραάμ Μπεναρόγια, ιδρυτή της Φεντερασιόν στη Θεσσαλονίκη και ▲ φύλλο του 1914 της σοσιαλιστικής εφημερίδας Αβάντι (Εμπρός) που έβγαζε η οργάνωση. Πηγή: www.museduc.gr

33

• Ποια ήταν η εξέλιξη του εργατικού και σοσιαλιστικού κινήματος στην Ελλάδα κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο;

​

Στη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου

• οι πιέσεις που δέχτηκε η ελληνική κοινωνία,
• η εμπλοκή της σε διεθνείς υποθέσεις
• και ο αντίκτυπος της ρωσικής επανάστασης
• οδήγησαν το εργατικό και το σοσιαλιστικό κίνημα σε ταχύτατη ωρίμανση.

​

Προς το τέλος του πολέμου ιδρύθηκε:

1. η Γενική Συνομοσπονδία Εργατών Ελλάδος (ΓΣΕΕ) που συμπεριέλαβε κλαδικά και τοπικά σωματεία,
2. και το Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα της Ελλάδος (ΣΕΚΕ), που λίγο αργότερα προσχώρησε στην Τρίτη Κομμουνιστική Διεθνή και μετονομάστηκε 🡪 σε Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδος.

34

• Ποια ήταν η εξέλιξη του εργατικού και σοσιαλιστικού κινήματος στην Ελλάδα κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο;

​

Στη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου

• οι πιέσεις που δέχτηκε η ελληνική κοινωνία,
• η εμπλοκή της σε διεθνείς υποθέσεις
• και ο αντίκτυπος της ρωσικής επανάστασης
• οδήγησαν το εργατικό και το σοσιαλιστικό κίνημα σε ταχύτατη ωρίμανση.

​

Προς το τέλος του πολέμου ιδρύθηκε:

1. η Γενική Συνομοσπονδία Εργατών Ελλάδος (ΓΣΕΕ) που συμπεριέλαβε κλαδικά και τοπικά σωματεία,
2. και το Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα της Ελλάδος (ΣΕΚΕ), που λίγο αργότερα προσχώρησε στην Τρίτη Κομμουνιστική Διεθνή και μετονομάστηκε 🡪 σε Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδος.

35

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ

Στον ιδεολογικό τομέα η επικράτηση της Μεγάλης Ιδέας ευνόησε την ανάπτυξη και τη διάδοση ιδεολογιών με κοινωνικό και ταξικό περιεχόμενο. 27386

Λ

Η Γενική Συνομοσπονδία Ελλάδος (ΓΣΕΕ) ιδρύθηκε προς το τέλος του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου. 30821

Λ

Η καθυστέρηση ανάπτυξης εργατικού κινήματος στην Ελλάδα οφειλόταν στην αδιαφορία των Ελληνικών κυβερνήσεων για επενδύσεις στον κλάδο της βιομηχανίας. 29687

Λ

Η Γενική Συνομοσπονδία Εργατών Ελλάδος (ΓΣΕΕ) ιδρύθηκε το 1910. 29677

Λ

Στην προώθηση του εργατικού κινήματος στην Ελλάδα συνέβαλε το γεγονός ότι στα μεγάλα δημόσια έργα της περιόδου σημαντικό ποσοστό του εργατικού δυναμικού προερχόταν από το εξωτερικό. 28584

Λ

Η Γενική Συνομοσπονδία Εργατών Ελλάδος ιδρύθηκε πριν τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. 25966

Λ

36

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ : ΟΡΟΙ ΕΝΟΤΗΤΑΣ  

Φεντερασιόν: ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΑΣΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ, Γ. Οι οικονομικές εξελίξεις κατά τον 20ό αιώνα, 2. Τα πρώτα βήματα του εργατικού κινήματος, «[…] Η ενσωμάτωση της Θεσσαλονίκης … εργατικής ιδεολογίας στη χώρα […]». 31324

  Φεντερασιόν: Από την αγροτική οικονομία στην αστικοποίηση, Γ. Οι οικονομικές εξελίξεις κατά τον 20ό αιώνα, 2. Τα πρώτα βήματα του εργατικού κινήματος, «[…] Η κατάσταση στασιμότητας του εργατικού κινήματος κράτησε ως το τέλος των Βαλκανικών πολέμων … και εργατική ιδεολογίας στη χώρα.[…]».

 Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα Ελλάδος (ΣΕΚΕ): Ι. Από την αγροτική οικονομία στην αστικοποίηση, Γ. Οι οικονομικές εξελίξεις κατά τον 20ό αιώνα, 2. Τα πρώτα βήματα του εργατικού κινήματος, «[…]Προς το τέλος του πολέμου ιδρύθηκε… και το Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα Ελλάδος (ΣΕΚΕ)[…]», και Η διαμόρφωση και λειτουργία των πολιτικών κομμάτων στην Ελλάδα (1821-1936), Δ. Ανανέωση-Διχασμός (1909-1922), 5. Το Σοσιαλιστικό κόμμα, «[…] Το 1918 ιδρύθηκε το Σοσιαλιστικό Κόμμα Ελλάδος… σε Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδος (Κ.Κ.Ε.).[…]» 28649

Γενική Συνομοσπονδία Εργατών Ελλάδος (ΓΣΕΕ): Ι. Από την αγροτική οικονομία στην αστικοποίηση, Γ. Οι οικονομικές εξελίξεις κατά τον 20ό αιώνα, 2. Τα πρώτα βήματα του εργατικού κινήματος, «[…] Στη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου…κλαδικά και τοπικά σωματεία. […]» 27443

Μπακάλης Κώστας

history-logotexnia.blogspot.com

37

Γ. ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 20ό ΑΙΩΝΑ

3. ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ

ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 1910-1922

38

«ΒΕΝΙΖΕΛΙΣΜΟΣ»

39

Στην περίοδο 1910-1922,

🞑 κατά την οποία η Ελλάδα βρισκόταν σε συνεχή πολεμική ετοιμότητα,

• εμφανίστηκε μια νέα πολιτική αντίληψη,
• που εκφράστηκε με τον Ελευθέριο Βενιζέλο
• και ονομάστηκε συνοπτικά «βενιζελισμός».

Είναι δύσκολο να ορίσουμε με λίγα λόγια τι ακριβώς ήταν αυτή η πολιτική.

• Να προσδιορίσετε την έννοια του Βενιζελισμού, τους στόχους και τις προϋποθέσεις επίτευξής του.

40

Στην περίοδο 1910-1922,

🞑 κατά την οποία η Ελλάδα βρισκόταν σε συνεχή πολεμική ετοιμότητα,

• εμφανίστηκε μια νέα πολιτική αντίληψη,
• που εκφράστηκε με τον Ελευθέριο Βενιζέλο
• και ονομάστηκε συνοπτικά «βενιζελισμός».

Είναι δύσκολο να ορίσουμε με λίγα λόγια τι ακριβώς ήταν αυτή η πολιτική.

• Να προσδιορίσετε την έννοια του Βενιζελισμού, τους στόχους και τις προϋποθέσεις επίτευξής του.

41

▲ Ο Ελευθέριος Βενιζέλος σε άμαξα (1910).

http://eliaserver.elia.org.gr/elia/site/content.php?sel=22&showimg=true&firstDt=0&present=438227

42

Ο«ΒΕΝΙΖΕΛΙΣΜΟΣ»

ΩΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΗΣ ΑΣΤΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ

43

• Ποιες κοινωνικές δυνάμεις στεγάζουν τις προοπτικές τους στην υλοποίηση του πολιτικού σχεδίου του Ε. Βενιζέλου;

Ο Βενιζέλος δεν ήταν μόνος στη διαδικασία διαμόρφωσης και υλοποίησης των νέων επιλογών.

Συσπείρωσε γύρω του μια δραστήρια αστική τάξη

• που εξακολουθούσε ακόμα να πλουτίζει σε όλη τη λεκάνη της ανατολικής Μεσογείου
• και που φιλοδοξούσε να κυριαρχήσει και πολιτικά στο χώρο όπου άπλωνε τις οικονομικές της δραστηριότητες.

Κατά την περίοδο αυτή, υπήρχε ακόμα ισχυρή ελληνική οικονομική παρουσία

🠞 στα λιμάνια της Νότιας Ρωσίας, 🠞 στη λεκάνη του Δούναβη και 🠞 το εσωτερικό της Ρουμανίας,

🠞 στον Πόντο και τα μικρασιατικά παράλια, 🠞 στην Κωνσταντινούπολη και 🠞 τη Σμύρνη, 🠞 τη Θεσσαλονίκη,

🠞 την Αίγυπτο, 🠞 το Σουδάν, 🠞 την Αλεξάνδρεια.

Όλος αυτός ο πλούτος μπορούσε να διασφαλιστεί μόνο μέσα από τη δημιουργία

✔ενός ισχυρού εθνικού κέντρου, ✔μιας περιφερειακής δύναμης

🡪ικανής να παρεμβαίνει και 🡪να προστατεύει τα συμφέροντα των πολιτών της.

Επρόκειτο για ένα αίτημα αρκετά κρίσιμο, σε μια εποχή κατά την οποία πολλά εθνικιστικά κινήματα έκαναν αισθητή την παρουσία τους.

Για τους λόγους αυτούς

✔η Μεγάλη Ιδέα και οι προϋποθέσεις της -ο εκσυγχρονισμός του κράτους- αποτέλεσαν🡪 ισχυρά ιδεολογικά, πολιτικά και οικονομικά ερείσματα για τη διεκδίκηση της Μεγάλης Ελλάδας με πιθανότητες επιτυχίας. ✔Χαρακτηριστικό είναι ότι στα χρόνια αυτά της μεγάλης προσπάθειας οι προϋπολογισμοί του κράτους ήταν συνήθως πλεονασματικοί.

Το 1911

🡪τα έσοδα του προϋπολογισμού ήταν 240.000.000

🡪και τα έξοδα μόνο 181.000.000 δραχμές, παρά τις αυξημένες στρατιωτικές δαπάνες.

44

• Ποιες κοινωνικές δυνάμεις στεγάζουν τις προοπτικές τους στην υλοποίηση του πολιτικού σχεδίου του Ε. Βενιζέλου;

Ο Βενιζέλος δεν ήταν μόνος στη διαδικασία διαμόρφωσης και υλοποίησης των νέων επιλογών.

Συσπείρωσε γύρω του μια δραστήρια αστική τάξη

• που εξακολουθούσε ακόμα να πλουτίζει σε όλη τη λεκάνη της ανατολικής Μεσογείου
• και που φιλοδοξούσε να κυριαρχήσει και πολιτικά στο χώρο όπου άπλωνε τις οικονομικές της δραστηριότητες.

Κατά την περίοδο αυτή, υπήρχε ακόμα ισχυρή ελληνική οικονομική παρουσία

🠞 στα λιμάνια της Νότιας Ρωσίας, 🠞 στη λεκάνη του Δούναβη και 🠞 το εσωτερικό της Ρουμανίας,

🠞 στον Πόντο και τα μικρασιατικά παράλια, 🠞 στην Κωνσταντινούπολη και 🠞 τη Σμύρνη, 🠞 τη Θεσσαλονίκη,

🠞 την Αίγυπτο, 🠞 το Σουδάν, 🠞 την Αλεξάνδρεια.

Όλος αυτός ο πλούτος μπορούσε να διασφαλιστεί μόνο μέσα από τη δημιουργία

✔ενός ισχυρού εθνικού κέντρου, ✔μιας περιφερειακής δύναμης

🡪ικανής να παρεμβαίνει και 🡪να προστατεύει τα συμφέροντα των πολιτών της.

Επρόκειτο για ένα αίτημα αρκετά κρίσιμο, σε μια εποχή κατά την οποία πολλά εθνικιστικά κινήματα έκαναν αισθητή την παρουσία τους.

Για τους λόγους αυτούς

✔η Μεγάλη Ιδέα και οι προϋποθέσεις της -ο εκσυγχρονισμός του κράτους- αποτέλεσαν🡪 ισχυρά ιδεολογικά, πολιτικά και οικονομικά ερείσματα για τη διεκδίκηση της Μεγάλης Ελλάδας με πιθανότητες επιτυχίας. ✔Χαρακτηριστικό είναι ότι στα χρόνια αυτά της μεγάλης προσπάθειας οι προϋπολογισμοί του κράτους ήταν συνήθως πλεονασματικοί.

Το 1911

🡪τα έσοδα του προϋπολογισμού ήταν 240.000.000

🡪και τα έξοδα μόνο 181.000.000 δραχμές, παρά τις αυξημένες στρατιωτικές δαπάνες.

45

🏱

🏱

🏱

🏱

🏱

🏱

🏱

🏱

1.

2.

1. Ένα μεγάλο μέρος των μικροαστικών εμπορικών στρωμάτων συντάχτηκαν με το βενιζελικό εγχείρημα. Στη φωτογραφία η πρόσοψη και το εσωτερικό του εμποροραπτικού οίκου του Χρ. Πολίτη. Αθήνα, Φωτογραφικό Αρχείο Ε.Λ.Ι.Α.© Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο. http://www.ime.gr/chronos/13/gr/general/gallery/economy/ind001.html

2. Τα αστικά στρώματα που αναπτύσσονται στις πόλεις των αρχών του αιώνα συμπαρασύρονται από τις νέες μόδες στην ένδυση, τη διασκέδαση και τη συμπεριφορά. Αθήνα, Φωτογραφικό Αρχείο Ε.Λ.Ι.Α. © Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο.

http://www.ime.gr/chronos/13/gr/general/gallery/economy/ind001.html

46

ΕΘΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΑΡΑΜΟΝΕΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΠΟΛΕΜΩΝ

ΣΥΜΒΟΛΗ ΥΠΕΡΠΟΝΤΙΑΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ(1910)

47

• Να αιτιολογήσετε γιατί ήταν θετική η συμβολή της υπερπόντιας μετανάστευσης στην ελληνική οικονομία πριν τους βαλκανικούς πολέμους.

Το 1910 οι πρόοδοι της εθνικής οικονομίας ήταν εμφανείς.

Η αγροτική κρίση αντιμετωπίστηκε

🠞με την υπερπόντια μετανάστευση, η οποία, κατά την εποχή αυτή, πήρε μεγάλες διαστάσεις.

Η μετανάστευση στις ΗΠΑ

• όχι μόνο εκτόνωσε τις κοινωνικές εντάσεις που δημιούργησε η σταφιδική κρίση
• αλλά πολύ γρήγορα ενίσχυσε την οικονομία της υπαίθρου
• μέσω των πολύ σημαντικών εμβασμάτων των μεταναστών. (+σ.σ.15/38)

◄ Έλληνες μετανάστες, ανθρακωρύχοι στην κομητεία Kάρμπον της πολιτείας Γιούτα. HΠA, αρχές του αιώνα. 7ημέρες Καθημερινή,

KYPIAKH 17 OKTΩBPIOY 1999

H EΛΛAΔA TON 20 AIΩNA, 1900-1910, σ. 27

◄ Η μετανάστευση προς τις ΗΠΑ συνεχίζεται μέχρι το 1924. Τότε η αμερικανική κυβέρνηση κλείνει τα σύνορά της για τους μετανάστες.

48

• Να αιτιολογήσετε γιατί ήταν θετική η συμβολή της υπερπόντιας μετανάστευσης στην ελληνική οικονομία πριν τους βαλκανικούς πολέμους.

Το 1910 οι πρόοδοι της εθνικής οικονομίας ήταν εμφανείς.

Η αγροτική κρίση αντιμετωπίστηκε

🠞με την υπερπόντια μετανάστευση, η οποία, κατά την εποχή αυτή, πήρε μεγάλες διαστάσεις.

Η μετανάστευση στις ΗΠΑ

• όχι μόνο εκτόνωσε τις κοινωνικές εντάσεις που δημιούργησε η σταφιδική κρίση
• αλλά πολύ γρήγορα ενίσχυσε την οικονομία της υπαίθρου
• μέσω των πολύ σημαντικών εμβασμάτων των μεταναστών. (+σ.σ.15/38)

◄ Έλληνες μετανάστες, ανθρακωρύχοι στην κομητεία Kάρμπον της πολιτείας Γιούτα. HΠA, αρχές του αιώνα. 7ημέρες Καθημερινή,

KYPIAKH 17 OKTΩBPIOY 1999

H EΛΛAΔA TON 20 AIΩNA, 1900-1910, σ. 27

◄ Η μετανάστευση προς τις ΗΠΑ συνεχίζεται μέχρι το 1924. Τότε η αμερικανική κυβέρνηση κλείνει τα σύνορά της για τους μετανάστες.

49

▲Εντυπωσιακό είναι το κύμα μετανάστευσης στις αρχές του αιώνα κυρίως προς τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Στη φωτογραφία διαφήμιση ατμόπλοιου που εξυπηρετούσε τη γραμμή της Αμερικής. http://www.fhw.gr/chronos

◄ Έλληνες μετανάστες στις ΗΠΑ τη δεκαετία του 1910.

► «Τα Μετέωρα», ελληνικό καφενείο

στις ΗΠΑ τη δεκαετία του 1910.

▲ Ιωάννα Καρυστιάνη, Νύφες (2005)�Η μετανάστευση στις Η.Π.Α στα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ου αιώνα. Στο βιβλίο βασίστηκε η ομώνυμη ταινία του Παντελή Βούλγαρη(2005)

50

ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΠΟΛΕΜΩΝ

51

• Να αναφερθείτε στα οφέλη της Ελλάδας από τους Βαλκανικούς Πολέμους, καθώς και στα προβλήματα που προέκυψαν από την ενσωμάτωση των νέων περιοχών στη χώρα.

​

Το κόστος των Βαλκανικών πολέμων: ήταν σημαντικό,

• δεν κλόνισε όμως την εθνική οικονομία, όπως συνέβαινε με τις στρατιωτικές κινητοποιήσεις του 19ου αι.

Επιπλέον, στην περίπτωση αυτή, η Ελλάδα βγήκε ιδιαίτερα κερδισμένη από τον πόλεμο.

• Ενσωμάτωσε:

✔ πλούσιες περιοχές (Ήπειρο, Δυτική και Κεντρική Μακεδονία, Νησιά του Αιγαίου, Κρήτη) και

✔ εκατομμύρια νέους κατοίκους.

• Τα εδάφη της: ✔αυξήθηκαν κατά 70% περίπου (από 65.000 σε 108.800 τετρ. χλμ.)
• και ο πληθυσμός της: ✔κατά 80% (από 2.700.000 σε 4.800.000 κατοίκους).
• Το κυριότερο όμως ήταν οι νέες οικονομικές προοπτικές.

✔Τα νεοαποκτηθέντα εδάφη ήταν ως επί το πλείστον πεδινά και αρδευόμενα,

🡺 πράγμα που δημιουργούσε άριστες προοπτικές για τη γεωργική παραγωγή.

Το κύριο πρόβλημα ήταν η παρουσία ισχυρών μειονοτικών ομάδων στις περιοχές αυτές.

• Στη σχετικά ομοιογενή Ήπειρο, για παράδειγμα,
• δίπλα στους 166.000 Έλληνες
• υπήρχαν, το 1914, 38.000 μουσουλμάνοι (αλβανικής κυρίως καταγωγής)
• και μερικές χιλιάδες Εβραίοι.

Οπωσδήποτε όμως, η Ελλάδα έγινε ✔υπολογίσιμη πλέον δύναμη

🡺 και η εμπιστοσύνη που ενέπνεε στις αγορές χρήματος και πιστώσεων αυξήθηκε σημαντικά.

Η χώρα ήταν έτοιμη να αφιερωθεί στο δύσκολο έργο της ενσωμάτωσης των νέων περιοχών,

🡺 όταν ξέσπασε, το καλοκαίρι του 1914, ο Α' Παγκόσμιος πόλεμος.

52

• Να αναφερθείτε στα οφέλη της Ελλάδας από τους Βαλκανικούς Πολέμους, καθώς και στα προβλήματα που προέκυψαν από την ενσωμάτωση των νέων περιοχών στη χώρα.

​

Το κόστος των Βαλκανικών πολέμων: ήταν σημαντικό,

• δεν κλόνισε όμως την εθνική οικονομία, όπως συνέβαινε με τις στρατιωτικές κινητοποιήσεις του 19ου αι.

Επιπλέον, στην περίπτωση αυτή, η Ελλάδα βγήκε ιδιαίτερα κερδισμένη από τον πόλεμο.

• Ενσωμάτωσε:

✔ πλούσιες περιοχές (Ήπειρο, Δυτική και Κεντρική Μακεδονία, Νησιά του Αιγαίου, Κρήτη) και

✔ εκατομμύρια νέους κατοίκους.

• Τα εδάφη της: ✔αυξήθηκαν κατά 70% περίπου (από 65.000 σε 108.800 τετρ. χλμ.)
• και ο πληθυσμός της: ✔κατά 80% (από 2.700.000 σε 4.800.000 κατοίκους).
• Το κυριότερο όμως ήταν οι νέες οικονομικές προοπτικές.

✔Τα νεοαποκτηθέντα εδάφη ήταν ως επί το πλείστον πεδινά και αρδευόμενα,

🡺 πράγμα που δημιουργούσε άριστες προοπτικές για τη γεωργική παραγωγή.

Το κύριο πρόβλημα ήταν η παρουσία ισχυρών μειονοτικών ομάδων στις περιοχές αυτές.

• Στη σχετικά ομοιογενή Ήπειρο, για παράδειγμα,
• δίπλα στους 166.000 Έλληνες
• υπήρχαν, το 1914, 38.000 μουσουλμάνοι (αλβανικής κυρίως καταγωγής)
• και μερικές χιλιάδες Εβραίοι.

Οπωσδήποτε όμως, η Ελλάδα έγινε ✔υπολογίσιμη πλέον δύναμη

🡺 και η εμπιστοσύνη που ενέπνεε στις αγορές χρήματος και πιστώσεων αυξήθηκε σημαντικά.

Η χώρα ήταν έτοιμη να αφιερωθεί στο δύσκολο έργο της ενσωμάτωσης των νέων περιοχών,

🡺 όταν ξέσπασε, το καλοκαίρι του 1914, ο Α' Παγκόσμιος πόλεμος.

53

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ

Η παρουσία ισχυρών μειονοτικών ομάδων στα εδάφη που ενσωματώθηκαν στο Ελληνικό κράτος μετά τους Βαλκανικούς πολέμους δεν αποτέλεσε σημαντικό πρόβλημα. 30905

Λ

  Παρόλο που το κόστος των Βαλκανικών πολέμων ήταν υψηλό, η ελληνική οικονομία δεν κλονίστηκε. 30822

Σ

Ο βενιζελισμός θεωρούσε το ελληνικό κράτος ως μοχλό έκφρασης και ανάπτυξης του ελληνισμού. 27928

Σ

Το 1910 ήταν εμφανείς οι πρόοδοι της ελληνικής οικονομίας. 27443

Σ

 Το κύριο πρόβλημα που δημιουργήθηκε μετά τη λήξη των Βαλκανικών πολέμων ήταν η παρουσία ισχυρών μειονοτικών ομάδων στις νεοαποκτηθείσες περιοχές. 27386

Σ

Το κόστος των Βαλκανικών πολέμων κλόνισε την ελληνική οικονομία. 27386

Λ

Το κόστος των Βαλκανικών πολέμων κλόνισε την εθνική οικονομία. 25969

Λ 

54

Ο πολιτικός ο οποίος θεωρούσε το κράτος ως μοχλό έκφρασης και ανάπτυξης του ελληνισμού ήταν: 29979

α. ο Χαρίλαος Τρικούπης

β. ο Θεόδωρος Δηλιγιάννης

γ. ο Ελευθέριος Βενιζέλος

δ. ο Αλέξανδρος Παπαναστασίου

γ

ΟΡΙΣΜΟΙ ΕΝΟΤΗΤΑΣ

Βενιζελισμός: Ενότητα Α, Από την αγροτική οικονομία στην αστικοποίηση, Γ. Οι οικονομικές εξελίξεις κατά τον 20ό αιώνα, 3. Οι οικονομικές συνθήκες κατά την περίοδο 1910-1922, «[…] Στην περίοδο 1910 -1022, κατά την οποία η Ελλάδα βρισκόταν σε συνεχή πολεμική ετοιμότητα … στην ιδέα της ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων του έθνους […]». 28586

► Πρώτη σελίδα της εφημερίδας Πατρίς στις 2 Απριλίου 1918. Αθήνα, Φωτογραφικό Αρχείο Ιδρύματος Ιστορίας Ε. Βενιζέλου. © Ίδρυμα Ιστορίας Ε. Βενιζέλου, Αθήνα.

http://www.ime.gr/chronos/13/gr/general/gallery/economy/ind001.html

55

56

57

• Τα εδάφη της: αυξήθηκαν κατά 70% περίπου (από 65.000 σε 108.800 τετρ. χλμ.)

• και ο πληθυσμός της: κατά 80%

2.700.000

4.800.000

Μπακάλης Κώστας

history-logotexnia.blogspot.com

58

Γ. ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 20ό ΑΙΩΝΑ

4. Ο Α' ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

59

Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΟΝ Α΄ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ

ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

60

• Ποιες ήταν οι συνθήκες κάτω από τις οποίες η Ελλάδα εισήλθε στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο;

​

Η συμμετοχή της Ελλάδας στον Α' Παγκόσμιο πόλεμο έγινε κάτω από δύσκολες και περίπλοκες συνθήκες.

• Η σύγκρουση του παλατιού με τον Βενιζέλο, ο Διχασμός, όπως ονομάστηκε,
• η άσκοπη και δαπανηρή επιστράτευση του 1915,
• η δημιουργία της κυβέρνησης της Εθνικής Άμυνας στη Θεσσαλονίκη
• και η διάσπαση της χώρας σε δυο ουσιαστικά κράτη,
• ο συμμαχικός αποκλεισμός και οι συγκρούσεις,
• είχαν οπωσδήποτε μεγάλο οικονομικό και κοινωνικό κόστος
• και υπονόμευσαν πολλά από τα κεκτημένα της προηγούμενης περιόδου.
• Όταν, με την επέμβαση των Συμμάχων, ενοποιήθηκε το 1917 η χώρα υπό τον Βενιζέλο,
• στάθηκε αδύνατο να αναλάβει, χωρίς εξωτερική αρωγή, το κόστος της συμμετοχής στον πόλεμο.

61

• Ποιες ήταν οι συνθήκες κάτω από τις οποίες η Ελλάδα εισήλθε στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο;

​

Η συμμετοχή της Ελλάδας στον Α' Παγκόσμιο πόλεμο έγινε κάτω από δύσκολες και περίπλοκες συνθήκες.

• Η σύγκρουση του παλατιού με τον Βενιζέλο, ο Διχασμός, όπως ονομάστηκε,
• η άσκοπη και δαπανηρή επιστράτευση του 1915,
• η δημιουργία της κυβέρνησης της Εθνικής Άμυνας στη Θεσσαλονίκη
• και η διάσπαση της χώρας σε δυο ουσιαστικά κράτη,
• ο συμμαχικός αποκλεισμός και οι συγκρούσεις,
• είχαν οπωσδήποτε μεγάλο οικονομικό και κοινωνικό κόστος
• και υπονόμευσαν πολλά από τα κεκτημένα της προηγούμενης περιόδου.
• Όταν, με την επέμβαση των Συμμάχων, ενοποιήθηκε το 1917 η χώρα υπό τον Βενιζέλο,
• στάθηκε αδύνατο να αναλάβει, χωρίς εξωτερική αρωγή, το κόστος της συμμετοχής στον πόλεμο.

62

ΙΔΙΟΜΟΡΦΟΣ ΔΑΝΕΙΣΜΟΣ ΤΟΥ 1917

63

• Με ποιους τρόπους η Ελλάδα κάλυψε το κόστος συμμετοχής της στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο;

64

• Με ποιους τρόπους η Ελλάδα κάλυψε το κόστος συμμετοχής της στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο;

65

ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΟΥ ΙΔΙΟΜΟΡΦΟΥ ΔΑΝΕΙΣΜΟΥ

ΔΙΧΟΤΟΜΗΣΗ ΧΑΡΤΟΝΟΜΙΣΜΑΤΟΣ

66

Φυσικά, ο νομισματικός αυτός ελιγμός δεν στάθηκε ικανός να προλάβει τη Μικρασιατική καταστροφή και τις βαρύτατες συνέπειές της.

67

Φυσικά, ο νομισματικός αυτός ελιγμός δεν στάθηκε ικανός να προλάβει τη Μικρασιατική καταστροφή και τις βαρύτατες συνέπειές της.

68

◄ Ο υπουργός Οικονομικών Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης στην κυβέρνηση Δημητρίου Γούναρη. Εισηγήθηκε το αναγκαστικό δάνειο σε μια εποχή που κανείς δεν δάνειζε την Ελλάδα. Σκίτσο από εφημερίδα της εποχής της Δίκης των Εξ

http://www.tovima.gr/books-ideas/article/?aid=384237

► Ο πρωθυπουργός Δημήτρης Γούναρης και ο υπουργός Οικονομικών και Επισιτισμού Πέτρο Πρωτοπαπαδάκη (1860-1922).

http://www.sansimera.gr/articles/490

69

► Αποθήκη αλεύρων στο σιδηροδρομικό σταθμό Δορυλαίου (Εσκί-Σεχίρ) κατά τη διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας.�Αθήνα, Φωτογραφικό Αρχείο Πολεμικού Μουσείου αρ. εισ. 0259.�© Πολεμικό Μουσείο, Αθήνα.

http://www.ime.gr/chronos/13/gr/general/gallery/economy/ind001.html

◄ Πηγή: Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τ. ΙΕ, σ.181

70

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ

Η «διχοτόμηση της δραχμής» αποτέλεσε μια μορφή αναγκαστικού εσωτερικού δανεισμού.

Σ

 Η διχοτόμηση του χαρτονομίσματος έγινε για τη χρηματοδότηση της πολεμικής συμμετοχής της Ελλάδας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. 31323

Λ

Τον Μάρτιο του 1920 η κυβέρνηση αποφάσισε τη διχοτόμηση της δραχμής. 28586

Λ

1.α.

Να επιλέξετε και να γράψετε τη σωστή απάντηση για κάθε ομάδα από τις ακόλουθες ερωτήσεις:

1. Η διχοτόμηση του χαρτονομίσματος έγινε:

α. την περίοδο του Εθνικού Διχασμού

β. για τη χρηματοδότηση της πολεμικής συμμετοχής της Ελλάδας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο

γ. για τη χρηματοδότηση της πρώτης φάσης της στρατιωτικής εμπλοκής στη Μικρά Ασία

δ. λίγους μήνες πριν την κατάρρευση του μικρασιατικού μετώπου, λόγω των δημοσιονομικών δεδομένων του ελληνικού κράτους

  δ

  Τα δημοσιονομικά δεδομένα της Ελλάδας έφτασαν σε πλήρες αδιέξοδο: 29686

α. τον Νοέμβριο του 1920

β. τον Μάρτιο του 1922

γ. τον Μάιο του 1927

δ. τον Αύγουστο του 1936

β

71

1. Με τον ιδιόμορφο δανεισμό η Ελλάδα χρηματοδότησε: 29685

α. την κατασκευή της διώρυγας της Κορίνθου β. την πολεμική συμμετοχή της στο μακεδονικό μέτωπο

γ. τη δαπανηρή επιστράτευση του 1915 δ. τη συμμετοχή της στους Βαλκανικούς Πολέμους

β

ΟΡΙΣΜΟΙ ΕΝΟΤΗΤΑΣ

• Ιδιόμορφος δανεισμός (1917)

​

  διχοτόμηση χαρτονομίσματος 31325

  Διχοτόμηση χαρτονομίσματος: Από την αγροτική οικονομία στην αστικοποίηση, Γ. Οι οικονομικές εξελίξεις κατά τον 20ό αιώνα, 4. Ο Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος, «[…] Το Μάρτιο του 1922 … βαρύτατες συνέπειές της […]».

Διχοτόμηση της δραχμής 25969 : Κεφάλαιο Ι. ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΑΣΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ, Γ. Οι οικονομικές εξελίξεις κατά τον 20ο αιώνα, 4. Ο Α΄ Παγκόσμιος «[…] Τον Μάρτιο του 1922 τα δημοσιονομικά …επαναλήφθηκε το 1926 […]»

Μπακάλης Κώστας

history-logotexnia.blogspot.com

72

Γ. ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 20ό ΑΙΩΝΑ

5. Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΖΩΗ ΚΑΤΆ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 1922-1936

◄ Πρόσφυγες αμέσως μετά την άφιξη τους στην Ελλάδα

▲ Πηγή: http://www.venetokleio.gr

73

Οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες της Μικρασιατικής Καταστροφής

74

Η καταστροφή του 1922 μετέβαλε τα δεδομένα της ελληνικής κοινωνίας.

• Η κεντρική παράμετρος, στο τέλος των πολύχρονων πολεμικών αναμετρήσεων, ήταν
• η άφιξη
• και η αποκατάσταση του πολύ σημαντικού ρεύματος προσφύγων.

Στη θέση τους,

• 610.000 μουσουλμάνοι
• που κατοικούσαν στην Ελλάδα
• έφυγαν για την Τουρκία.

Υπολογίζεται ότι, μετά τη Μικρασιατική καταστροφή, ✔ έφτασαν στο ελληνικό κράτος:

• 1.230.000 Έλληνες χριστιανοί
• και 45.000 Αρμένιοι πρόσφυγες.

Είναι αυτονόητο ότι

• το ανθρώπινο αυτό κύμα ανέτρεψε όλες τις ισορροπίες και τα δεδομένα της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας.
• Εκατό χρόνια μετά την Επανάσταση του 1821, το ελληνικό κράτος υποχρεώθηκε σε μία νέα αρχή.

• Πώς επηρέασε η Μικρασιατική Καταστροφή τη σύνθεση και τη λειτουργία της ελληνικής κοινωνίας και οικονομίας;
• Γιατί το γεγονός αυτό θεωρείται «νέα αρχή» για το ελληνικό κράτος;

75

Η καταστροφή του 1922 μετέβαλε τα δεδομένα της ελληνικής κοινωνίας.

• Η κεντρική παράμετρος, στο τέλος των πολύχρονων πολεμικών αναμετρήσεων, ήταν
• η άφιξη
• και η αποκατάσταση του πολύ σημαντικού ρεύματος προσφύγων.

Στη θέση τους,

• 610.000 μουσουλμάνοι
• που κατοικούσαν στην Ελλάδα
• έφυγαν για την Τουρκία.

Υπολογίζεται ότι, μετά τη Μικρασιατική καταστροφή, ✔ έφτασαν στο ελληνικό κράτος:

• 1.230.000 Έλληνες χριστιανοί
• και 45.000 Αρμένιοι πρόσφυγες.

Είναι αυτονόητο ότι

• το ανθρώπινο αυτό κύμα ανέτρεψε όλες τις ισορροπίες και τα δεδομένα της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας.
• Εκατό χρόνια μετά την Επανάσταση του 1821, το ελληνικό κράτος υποχρεώθηκε σε μία νέα αρχή.

• Πώς επηρέασε η Μικρασιατική Καταστροφή τη σύνθεση και τη λειτουργία της ελληνικής κοινωνίας και οικονομίας;
• Γιατί το γεγονός αυτό θεωρείται «νέα αρχή» για το ελληνικό κράτος;

76

Η αντιμετώπιση του προσφυγικού ζητήματος από το ελληνικό κράτος

77

• Πώς αντέδρασε το ελληνικό κράτος στο προσφυγικό πρόβλημα μετά το 1922 και ποιοι παράγοντες συνέβαλαν στην τελική του αποτελεσματικότητα, παρά τις πολιτικές και κοινωνικές δυσκολίες της εποχής;

​

ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΚΡΑΤΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ

Η άφιξη των προσφύγων,

• πέρα από το γεγονός ότι αποτέλεσε μία πρωτοφανή ανθρώπινη τραγωδία,

🠞 λειτούργησε ως καταλύτης στη δυναμική της ελληνικής κοινωνίας.

• Οι χρόνιες ανεπάρκειες της ελληνικής διοίκησης έπρεπε, για παράδειγμα, να ξεπεραστούν ταχύτατα,

🠞για να αποφευχθεί μια ολική καταστροφή.

• Ήδη, το 1923 και το 1924, οι θάνατοι από τις αρρώστιες-μάστιγες της εποχής, τη φυματίωση και την ελονοσία, πολλαπλασιάστηκαν, 🠞 κάνοντας αναγκαίες και επείγουσες τις αποτελεσματικές παρεμβάσεις.

ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΣΤΗΝ ΚΡΑΤΙΚΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

• Η πολιτική αστάθεια,
• τα μίση του διχασμού,
• η ανακήρυξη της δημοκρατίας,
• οι επεμβάσεις του στρατού και οι απόπειρες πραξικοπημάτων
• συσκοτίζουν το ζήτημα της αποτελεσματικότητας του κράτους και της διοίκησης.

ΕΠΑΡΚΗΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ

Στην πραγματικότητα, η αντίδραση του κρατικού μηχανισμού ήταν μάλλον επαρκής σε σχέση με το μέγεθος του προβλήματος.

• Αξιοποίησε με τον καλύτερο τρόπο το μόνο κεφάλαιο που ουσιαστικά διέθετε: τις μουσουλμανικές περιουσίες που υπολογίζονταν σε πέντε ως δέκα δισεκατομμύρια δραχμές.
• Ταυτόχρονα, η εξωτερική βοήθεια λειτούργησε συμπληρωματικά με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο.

78

• Πώς αντέδρασε το ελληνικό κράτος στο προσφυγικό πρόβλημα μετά το 1922 και ποιοι παράγοντες συνέβαλαν στην τελική του αποτελεσματικότητα, παρά τις πολιτικές και κοινωνικές δυσκολίες της εποχής;

​

ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΚΡΑΤΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ

Η άφιξη των προσφύγων,

• πέρα από το γεγονός ότι αποτέλεσε μία πρωτοφανή ανθρώπινη τραγωδία,

🠞 λειτούργησε ως καταλύτης στη δυναμική της ελληνικής κοινωνίας.

• Οι χρόνιες ανεπάρκειες της ελληνικής διοίκησης έπρεπε, για παράδειγμα, να ξεπεραστούν ταχύτατα,

🠞για να αποφευχθεί μια ολική καταστροφή.

• Ήδη, το 1923 και το 1924, οι θάνατοι από τις αρρώστιες-μάστιγες της εποχής, τη φυματίωση και την ελονοσία, πολλαπλασιάστηκαν, 🠞 κάνοντας αναγκαίες και επείγουσες τις αποτελεσματικές παρεμβάσεις.

ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΣΤΗΝ ΚΡΑΤΙΚΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

• Η πολιτική αστάθεια,
• τα μίση του διχασμού,
• η ανακήρυξη της δημοκρατίας,
• οι επεμβάσεις του στρατού και οι απόπειρες πραξικοπημάτων
• συσκοτίζουν το ζήτημα της αποτελεσματικότητας του κράτους και της διοίκησης.

ΕΠΑΡΚΗΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ

Στην πραγματικότητα, η αντίδραση του κρατικού μηχανισμού ήταν μάλλον επαρκής σε σχέση με το μέγεθος του προβλήματος.

• Αξιοποίησε με τον καλύτερο τρόπο το μόνο κεφάλαιο που ουσιαστικά διέθετε: τις μουσουλμανικές περιουσίες που υπολογίζονταν σε πέντε ως δέκα δισεκατομμύρια δραχμές.
• Ταυτόχρονα, η εξωτερική βοήθεια λειτούργησε συμπληρωματικά με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο.

79

▲ Χάρτης με τις περιοχές που υποφέρανε από ελονοσία στη Μακεδονία (1927). Με μπλε χρώμα σημειώνονται οι βάλτοι (τα έλη) και με καφέ οι περιοχές που υποφέρουν από την αρρώστια. Πηγή: www.museduc

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ

Κατά την περίοδο 1922-1936 ο κρατικός μηχανισμός αξιοποίησε τις μουσουλμανικές περιουσίες που υπολογίζονταν σε πέντε ως δέκα δισεκατομμύρια δραχμές. 32920

Σ

80

81

Ανακήρυξη

Αβασίλευτης

Δημοκρατίας

Πολίτευμα ευάλωτο

Δικτατορία

Πάγκαλου

🡱

Εκλογή κόμματος

Φιλελευθέρων

🡱

🡱

🡱

«Ιδιώνυμο»

Ελληνοτουρκικό

Σύμφωνο Φιλίας

Πτώχευση

Λαϊκό Κόμμα στην εξουσία

Κίνημα 1935

Παλινόρθωση Μοναρχία

Δικτατορία

Μεταξά

Βενιζελική τετραετία

Μπακάλης Κώστας

history-logotexnia.blogspot.com

82

Γ. ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 20ό ΑΙΩΝΑ

6. Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ

◄ Χάρτης της Κοινωνίας των Εθνών (1926) που δείχνει πού εγκαταστάθηκαν οι πρόσφυγες στην Ελλάδα από το 1923 μέχρι το 1926.

83

• Η ενότητα εμπεριέχει συνέπειες της Μικρασιατικής Καταστροφής

Η Ελλάδα του Μεσοπολέμου:

από την προσφυγική κρίση στην οικονομική και κοινωνική πρόοδο

84

• Ποια πλεονεκτήματα, που επέτρεψαν μια θετική οικονομική πορεία, εξασφάλισε η Ελλάδα στη διάρκεια του μεσοπολέμου (1919-1939);

​

Η Ελλάδα του μεσοπολέμου (1919-1939), παρά το κόστος της μικρασιατικής συμφοράς, είχε αποκτήσει

🠞 μια σειρά από πλεονεκτήματα, που επέτρεπαν τη θετική οικονομική της πορεία.

1. Είχε ομογενοποιηθεί εθνικά:
• σε αντίθεση με πολλά γειτονικά της κράτη,
• καθώς οι μειονότητες αντιπροσώπευαν πλέον λιγότερο του 7% του συνολικού πληθυσμού.
2. Είχε ολοκληρώσει την αγροτική της μεταρρύθμιση.
3. είχε προωθήσει την αστικοποίηση της:
• το 1/3 του πληθυσμού ζούσε πλέον σε μεγάλα αστικά κέντρα.
4. Ταυτόχρονα, κάτω από το βάρος των πιέσεων:
• είχε βελτιώσει τις υποδομές της
• και είχε υιοθετήσει αναπτυξιακές πολιτικές.
• Με λίγα λόγια είχε λύσει πολλά από τα προβλήματα που εξακολούθησαν για πολύ καιρό να ταλανίζουν τα υπόλοιπα βαλκανικά κράτη.
5. Τέλος, θα μπορούσαμε να προσθέσουμε στα θετικά
• τη συγκέντρωση των Ελλήνων στο πλαίσιο του εθνικού τους κράτους
• και την εξάλειψη του ελληνικού κοσμοπολιτισμού 🡺 που συχνά υπήρξε αιτία για να αντιμετωπίζεται η Ελλάδα ως δευτερεύον πεδίο ανάπτυξης οικονομικών δραστηριοτήτων.
• Η ανάπτυξη της Ελλάδας ενδιέφερε πλέον όλους τους Έλληνες.

85

• Ποια πλεονεκτήματα, που επέτρεψαν μια θετική οικονομική πορεία, εξασφάλισε η Ελλάδα στη διάρκεια του μεσοπολέμου (1919-1939);

​

Η Ελλάδα του μεσοπολέμου (1919-1939), παρά το κόστος της μικρασιατικής συμφοράς, είχε αποκτήσει

🠞 μια σειρά από πλεονεκτήματα, που επέτρεπαν τη θετική οικονομική της πορεία.

1. Είχε ομογενοποιηθεί εθνικά:
• σε αντίθεση με πολλά γειτονικά της κράτη,
• καθώς οι μειονότητες αντιπροσώπευαν πλέον λιγότερο του 7% του συνολικού πληθυσμού.
2. Είχε ολοκληρώσει την αγροτική της μεταρρύθμιση.
3. είχε προωθήσει την αστικοποίηση της:
• το 1/3 του πληθυσμού ζούσε πλέον σε μεγάλα αστικά κέντρα.
4. Ταυτόχρονα, κάτω από το βάρος των πιέσεων:
• είχε βελτιώσει τις υποδομές της
• και είχε υιοθετήσει αναπτυξιακές πολιτικές.
• Με λίγα λόγια είχε λύσει πολλά από τα προβλήματα που εξακολούθησαν για πολύ καιρό να ταλανίζουν τα υπόλοιπα βαλκανικά κράτη.
5. Τέλος, θα μπορούσαμε να προσθέσουμε στα θετικά
• τη συγκέντρωση των Ελλήνων στο πλαίσιο του εθνικού τους κράτους
• και την εξάλειψη του ελληνικού κοσμοπολιτισμού 🡺 που συχνά υπήρξε αιτία για να αντιμετωπίζεται η Ελλάδα ως δευτερεύον πεδίο ανάπτυξης οικονομικών δραστηριοτήτων.
• Η ανάπτυξη της Ελλάδας ενδιέφερε πλέον όλους τους Έλληνες.

86

• Χάρτης του υπουργείου Γεωργίας που παρουσιάζει την αγροτική μεταρρύθμιση. 1937.

Πηγή: www.museduc.gr

▲ Σκίτσο για εισαγωγές γεωργικών μηχανημάτων από το 1924 ως το 1931. Πηγή: www.museduc.gr

87

• Με ποιον τρόπο οι πρόσφυγες βοήθησαν στην οικονομική ανάπτυξη της Ελλάδας μετά το 1922;

(+ σελίδες 167 ως 169)

​

Επιπλέον, οι πρόσφυγες είχαν φέρει μαζί τους :

• τις γνώσεις,
• τον πολιτισμό τους

και μια ισχυρή διάθεση για εργασία.

Θεμέλιο της όλης προσπάθειας:

• Πέρα από τις επιτυχείς ή ανεπιτυχείς προσπάθειες των αρχών για αποκατάσταση των ξεριζωμένων,
• ήταν η διάθεση των ανθρώπων να εργαστούν σκληρά

🡺 για να ξαναδημιουργήσουν αυτά που έχασαν μέσα στην καταστροφή.

► Κατασκευή σπιτιού για

πρόσφυγες στη δυτική Θράκη (1925)

Πηγή: www. museduc.gr

88

• Με ποιον τρόπο οι πρόσφυγες βοήθησαν στην οικονομική ανάπτυξη της Ελλάδας μετά το 1922;

(+ σελίδες 167 ως 169)

​

Επιπλέον, οι πρόσφυγες είχαν φέρει μαζί τους :

• τις γνώσεις,
• τον πολιτισμό τους

και μια ισχυρή διάθεση για εργασία.

Θεμέλιο της όλης προσπάθειας:

• Πέρα από τις επιτυχείς ή ανεπιτυχείς προσπάθειες των αρχών για αποκατάσταση των ξεριζωμένων,
• ήταν η διάθεση των ανθρώπων να εργαστούν σκληρά

🡺 για να ξαναδημιουργήσουν αυτά που έχασαν μέσα στην καταστροφή.

► Κατασκευή σπιτιού για

πρόσφυγες στη δυτική Θράκη (1925)

Πηγή: www. museduc.gr

89

►Χάρτης με το συγκοινωνιακό δίκτυο της Ελλάδας. 1930. Πηγή: www. museduc.gr

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ

Κατά την περίοδο του μεσοπολέμου (1919-1939) η ανάπτυξη της Ελλάδας ενδιέφερε πλέον όλους τους Έλληνες. 29983

Σ

 Κατά την περίοδο του μεσοπολέμου το 1/3 του ελληνικού πληθυσμού ζούσε πλέον σε αστικά κέντρα. 28585

Σ

 Με την ολοκλήρωση της αγροτικής μεταρρύθμισης στην Ελλάδα προωθήθηκε και η αστικοποίηση του κράτους, με αποτέλεσμα, κατά την περίοδο του μεσοπολέμου, το 1/3 του πληθυσμού να συγκεντρώνεται στα αστικά κέντρα. 28581

Σ

Μπακάλης Κώστας

history-logotexnia.blogspot.com

90

Γ. ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 20ό ΑΙΩΝΑ

7. ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

◄ Το φράγμα και η τεχνητή λίμνη στο Μαραθώνα (Αττική), ήταν ένα από τα πιο μεγάλα τεχνικά έργα στο Μεσοπόλεμο. Με το νερό της λίμνης τροφοδοτήθηκε για χρόνια η Αθήνα.

91

• Και αυτή η ενότητα εμπεριέχει συνέπειες της Μικρασιατικής Καταστροφής

ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ – ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

ΚΑΤΆ ΤΟΝ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟ

► Κόσμος προσπαθεί να επιβιβασθεί στα Τραμ που συνήθως δεν επαρκούν! (1936)

http://pireorama.blogspot.gr/2015/03/blog-post_19.html

92

• Ποιες μεγάλες επενδύσεις έγιναν στην Ελλάδα κατά την περίοδο του μεσοπολέμου;

ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΥΠΟΔΟΜΕΣ

🞑 Οι ραγδαίες αλλαγές,

• τις οποίες προκάλεσαν στη χώρα οι συνέπειες του Μικρασιατικού πολέμου,
• ανέδειξαν την ανάγκη για σημαντικές επενδύσεις στις υποδομές της χώρας.
• Το πολεοδομικό συγκρότημα της Αθήνας, για παράδειγμα,
• ξεπέρασε, με την έλευση των προσφύγων, το 1.000.000 κατοίκους και,
• φυσικά, δεν μπορούσε πλέον να υδρεύεται με το χρονολογούμενο από τους ρωμαϊκούς χρόνους Αδριάνειο Υδραγωγείο.

ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΠΟΛΟΙΠΗ ΧΩΡΑ: Ανάλογες προσπάθειες έγιναν και στις υποδομές της υπόλοιπης χώρας, με εγγειοβελτιωτικά έργα, τα οποία είχαν ως συνέπεια 🠞την αύξηση των καλλιεργούμενων εδαφών.

93

• Ποιες μεγάλες επενδύσεις έγιναν στην Ελλάδα κατά την περίοδο του μεσοπολέμου;

ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΥΠΟΔΟΜΕΣ

🞑 Οι ραγδαίες αλλαγές,

• τις οποίες προκάλεσαν στη χώρα οι συνέπειες του Μικρασιατικού πολέμου,
• ανέδειξαν την ανάγκη για σημαντικές επενδύσεις στις υποδομές της χώρας.
• Το πολεοδομικό συγκρότημα της Αθήνας, για παράδειγμα,
• ξεπέρασε, με την έλευση των προσφύγων, το 1.000.000 κατοίκους και,
• φυσικά, δεν μπορούσε πλέον να υδρεύεται με το χρονολογούμενο από τους ρωμαϊκούς χρόνους Αδριάνειο Υδραγωγείο.

ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΠΟΛΟΙΠΗ ΧΩΡΑ: Ανάλογες προσπάθειες έγιναν και στις υποδομές της υπόλοιπης χώρας, με εγγειοβελτιωτικά έργα, τα οποία είχαν ως συνέπεια 🠞την αύξηση των καλλιεργούμενων εδαφών.

94

▲ Υπάλληλοι της Εταιρείας Υδάτων. �Αθήνα, Φωτογραφικό Αρχείο Ε.Λ.Ι.Α. �© Ελληνικό Λογοτεχνικό Ιστορικό Αρχείο

http://www.ime.gr/chronos/14/gr/general/gallery/page145.html

95

◄ Οι εκρηκτικές αυξήσεις στο νερό και στο ρεύμα όταν η Ελλάδα είχε πτωχεύσει. Οδήγησαν σε μαχητικές απεργίες των εργατών κατά της Ούλεν και της Πάουερ...

�Διαβάστε όλο το άρθρο: http://www.mixanitouxronou.gr/i-ekriktikes-afxisis-sto-nero-ke-sto-revma-otan-i-ellada-iche-ptochefsi-odigisan-se-machitikes-apergies-ton-ergaton-kata-tis-oulen-ke-tis-paouer/

► http://www.imerodromos.gr/daneia/

▲1935. Απεργία τροχιοδρομικών. �Αθήνα, Φωτογραφικό Αρχείο Ε.Λ.Ι.Α. �© Ελληνικό Λογοτεχνικό Ιστορικό Αρχείο

http://www.ime.gr/chronos/14/gr/general/gallery/page41.html

96

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ

Το 1925 η βρετανική εταιρεία ΠΑΟΥΕΡ ανέλαβε την κατασκευή του φράγματος και της τεχνητής λίμνης του Μαραθώνα. 30914

Λ

 Η βρετανική εταιρεία ΟΥΛΕΝ ανέλαβε την κατασκευή του φράγματος και της τεχνητής λίμνης στον Μαραθώνα. 28583

Λ

  Η αμερικάνικη εταιρεία Ούλεν ανέλαβε το 1925 την υδροδότηση της Αθήνας. 27386

Σ

Το πρόβλημα της υδροδότησης του πολεοδομικού συγκροτήματος της Αθήνας ανέλαβε να λύσει η αμερικανική εταιρεία ΟΥΛΕΝ : 29685

α. το 1922 β. το 1924 γ. το 1925 δ. το 1928

γ

Να τοποθετήσετε τα ακόλουθα ιστορικά γεγονότα στη σωστή χρονολογική σειρά, αρχίζοντας από το αρχαιότερο και καταλήγοντας στο πιο πρόσφατο: 27443

α. Έναρξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου

β. Εκδήλωση των πρώτων εργατικών εξεγέρσεων στο Λαύριο

γ. Προσάρτηση της Θεσσαλίας στην Ελλάδα

δ. Κατασκευή του φράγματος του Μαραθώνα από την ΟΥΛΕΝ

ε. Ίδρυση της Εθνικής Τράπεζας

  ε, γ, β, α, δ

​

ΟΡΙΣΜΟΙ ΕΝΟΤΗΤΑΣ

ΠΑΟΥΕΡ

 31330 Ούλεν: «[…] Το πολεοδομικό συγκρότημα της Αθήνας … στο Μαραθώνα […]».

   ΟΥΛΕΝ: «[…] Οι ραγδαίες αλλαγές, τις οποίες προκάλεσε … και της τεχνητής λίμνης στο Μαραθώνα […]».

Μπακάλης Κώστας

history-logotexnia.blogspot.com

97

Γ. ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 20ό ΑΙΩΝΑ

8. Η ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

Η Διοίκησις και τα Μέλη του Γενικού Συμβουλίου εν συνεδρία κατά την 23ην Νοεμβρίου 1933, ημέραν της καταθέσεως του θεμελίου λίθου του Κεντρικού Καταστήματος της Τραπέζης της Ελλάδος, 1947, λάδι σε καμβά, 180,5 x 371 εκ.

98

✔ Σχετίζεται με τις ενότητες:

Γ1 (Αγροτική Τράπεζα) και

Β5 (Η δημιουργία Τραπεζικού Συστήματος

Η ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ

ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ (1927-1932)

99

• Ποιοι ήταν οι λόγοι της ίδρυσή της και ποια τα αποτελέσματα της δραστηριότητας της Τραπέζης της Ελλάδος έως το 1932;

ΑΦΟΡΜΗ ΙΔΡΥΣΗΣ: Το 1927, με αφορμή

• το αίτημα της Ελλάδας στην Κοινωνία των Εθνών για παροχή πρόσθετου δανείου,
• τέθηκε το ζήτημα της δημιουργίας μιας κεντρικής κρατικής τράπεζας, που θα αναλάμβανε

ΣΤΟΧΟΙ:

• τη διαχείριση των χρεών,
• την έκδοση χαρτονομίσματος
• και την ενιαία εφαρμογή της κυβερνητικής οικονομικής πολιτικής.

ΠΕΡΙΣΤΑΣΕΙΣ ΙΔΡΥΣΗΣ:

✔ Παρά τις αντιδράσεις της Εθνικής Τράπεζας και ✔ κάτω από την πίεση των ξένων συμβούλων,

🠞 το Μάιο του 1927 ιδρύθηκε η Τράπεζα της Ελλάδος, η οποία άρχισε τη λειτουργία της 🠞 ένα χρόνο αργότερα.

ΠΡΩΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ: Πολύ γρήγορα πέτυχε σταθερές ισοτιμίες της δραχμής με τα ξένα νομίσματα,

• στηρίζοντας την έκδοση χαρτονομίσματος στα αποθέματά της σε χρυσό και συνάλλαγμα
• και εξασφαλίζοντας τη μετατρεψιμότητα του εθνικού νομίσματος σε χρυσό.

ΘΕΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ:

• Η επιτυχία αυτή οδήγησε τα δημόσια οικονομικά σε περίοδο ευφορίας,
• βελτίωσε την πιστοληπτική ικανότητα του κράτους,
• ενίσχυσε την εισροή συναλλάγματος και τις επενδύσεις
• και προκάλεσε μία ισχυρή δυναμική 🠞 που επέτρεψε τις σημαντικές πολιτικές, θεσμικές και οικονομικές πρωτοβουλίες της τελευταίας κυβέρνησης του Ελευθερίου Βενιζέλου (1928-1932).

Η περίοδος αυτή κράτησε μέχρι τις αρχές του 1932,

• οπότε εκδηλώθηκαν στη χώρα οι συνέπειες της μεγάλης οικονομικής κρίσης, που ξεκίνησε από τη Νέα Υόρκη το 1929.

100

• Ποιοι ήταν οι λόγοι της ίδρυσή της και ποια τα αποτελέσματα της δραστηριότητας της Τραπέζης της Ελλάδος έως το 1932;

ΑΦΟΡΜΗ ΙΔΡΥΣΗΣ: Το 1927, με αφορμή

• το αίτημα της Ελλάδας στην Κοινωνία των Εθνών για παροχή πρόσθετου δανείου,
• τέθηκε το ζήτημα της δημιουργίας μιας κεντρικής κρατικής τράπεζας, που θα αναλάμβανε

ΣΤΟΧΟΙ:

• τη διαχείριση των χρεών,
• την έκδοση χαρτονομίσματος
• και την ενιαία εφαρμογή της κυβερνητικής οικονομικής πολιτικής.

ΠΕΡΙΣΤΑΣΕΙΣ ΙΔΡΥΣΗΣ:

✔ Παρά τις αντιδράσεις της Εθνικής Τράπεζας και ✔ κάτω από την πίεση των ξένων συμβούλων,

🠞 το Μάιο του 1927 ιδρύθηκε η Τράπεζα της Ελλάδος, η οποία άρχισε τη λειτουργία της 🠞 ένα χρόνο αργότερα.

ΠΡΩΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ: Πολύ γρήγορα πέτυχε σταθερές ισοτιμίες της δραχμής με τα ξένα νομίσματα,

• στηρίζοντας την έκδοση χαρτονομίσματος στα αποθέματά της σε χρυσό και συνάλλαγμα
• και εξασφαλίζοντας τη μετατρεψιμότητα του εθνικού νομίσματος σε χρυσό.

ΘΕΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ:

• Η επιτυχία αυτή οδήγησε τα δημόσια οικονομικά σε περίοδο ευφορίας,
• βελτίωσε την πιστοληπτική ικανότητα του κράτους,
• ενίσχυσε την εισροή συναλλάγματος και τις επενδύσεις
• και προκάλεσε μία ισχυρή δυναμική 🠞 που επέτρεψε τις σημαντικές πολιτικές, θεσμικές και οικονομικές πρωτοβουλίες της τελευταίας κυβέρνησης του Ελευθερίου Βενιζέλου (1928-1932).

Η περίοδος αυτή κράτησε μέχρι τις αρχές του 1932,

• οπότε εκδηλώθηκαν στη χώρα οι συνέπειες της μεγάλης οικονομικής κρίσης, που ξεκίνησε από τη Νέα Υόρκη το 1929.

101

►Σκηνή από την ταινία του Θόδωρου Αγγελόπουλου: «Το λιβάδι που δακρύζει (2004)» με φόντο την Τράπεζα της Ελλάδος στη Θεσσαλονίκη.

102

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ

Η Τράπεζα της Ελλάδος ξεκίνησε τη λειτουργία της το 1928. 32482

Σ

 Η Τράπεζα της Ελλάδος έδωσε λύση στο χρόνιο πρόβλημα των πιστωτικών αναγκών της ελληνικής οικονομίας. 31323

Λ

 Η ίδρυση της Τράπεζας της Ελλάδας συνέπεσε με τη διεθνή κρίση του 1929 με αποτέλεσμα να μην συμβάλει στο ελάχιστο στη βελτίωση των δημόσιων οικονομικών της χώρας. 30907

Λ

 Η Εθνική Τράπεζα διατήρησε το δικαίωμα έκδοσης χαρτονομίσματος και μετά την ίδρυση της Τράπεζας της Ελλάδος. 28586, 28582

Λ

  Τον Μάιο του 1927 ιδρύθηκε η Εθνική Τράπεζα, η οποία άρχισε τη λειτουργία της ένα χρόνο αργότερα. 27928

Λ

Το Μάιο του 1927 ιδρύθηκε η Τράπεζα της Ελλάδος, η οποία άρχισε τη λειτουργία της ένα χρόνο αργότερα. 26103

Σ

Η μετατρεψιμότητα του εθνικού νομίσματος εξασφαλίστηκε αρκετά γρήγορα από την Τράπεζα της Ελλάδος. 25430

Σ 

103

 2. Η Τράπεζα της Ελλάδος:

α. ήταν η πρώτη κρατική κεντρική τράπεζα του ελληνικού κράτους

β. άρχισε να λειτουργεί τον Μάιο του 1927

γ. έδωσε λύση στο χρόνιο πρόβλημα των πιστωτικών αναγκών της ελληνικής οικονομίας

δ. επέτρεψε τις μεταρρυθμίσεις των πρώτων κυβερνήσεων του Ελευθερίου Βενιζέλου

  α

Να τοποθετήσετε τα ακόλουθα ιστορικά γεγονότα στη σωστή χρονολογική σειρά,αρχίζοντας από το αρχαιότερο και καταλήγοντας στο πιο πρόσφατο: 26867

α. Οριστική ρύθμιση των εθνικών γαιών

β. Ολοκλήρωση διώρυγας της Κορίνθου

γ. Ολοκλήρωση διώρυγας του Σουέζ

δ. Προσάρτηση Θεσσαλίας και Άρτας

ε. Ίδρυση Εθνικής Τράπεζας

  ε, γ, α, δ, β

  Να τοποθετήσετε τα ακόλουθα ιστορικά γεγονότα στη σωστή χρονολογική σειρά, αρχίζοντας από το αρχαιότερο και καταλήγοντας στο πιο πρόσφατο: 28584

α. Υπογραφή της Συνθήκης των Σεβρών

β. Κίνημα στο Γουδί

γ. Ίδρυση της Τράπεζας της Ελλάδος

δ. Διάλυση της κοινοβουλευτικής ομάδας των Ιαπώνων

ε. Μετονομασία του Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος Ελλάδος (Σ.Ε.Κ.Ε.) σε Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδος (Κ.Κ.Ε.)

  δ, β, α, ε, γ

​

 ΟΡΙΣΜΟΙ ΕΝΟΤΗΤΑΣ

  Τράπεζα της Ελλάδος: «[…]Το 1927 … που ξεκίνησε από την Νέα Υόρκη το 1929 […]». 29981

Μπακάλης Κώστας:history-logotexnia.blogspot.com

104

Γ. ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 20ό ΑΙΩΝΑ

9. Η ΚΡΙΣΗ ΤΟΥ 1932

105

ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΥΗΜΕΡΙΑ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ (1932)

106

107

Η παγκόσμια οικονομική κρίση έφτασε στην Ελλάδα σε μία εποχή «ευημερίας».

• Σε ποια οικονομική κατάσταση βρισκόταν η Ελλάδα πριν από την εκδήλωση της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης του 1932 και ποια ήταν τα χαρακτηριστικά αυτής της «ευημερίας»;

108

Η παγκόσμια οικονομική κρίση έφτασε στην Ελλάδα σε μία εποχή «ευημερίας».

• Σε ποια οικονομική κατάσταση βρισκόταν η Ελλάδα πριν από την εκδήλωση της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης του 1932 και ποια ήταν τα χαρακτηριστικά αυτής της «ευημερίας»;

109

ΠΤΩΧΕΥΣΗ 1932

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΕΔΙΟ

110

• Οι προσπάθειες της ελληνικής κυβέρνησης να αποτρέψει την κρίση
• εξάντλησαν τα αποθέματα της χώρας σε χρυσό και συνάλλαγμα.

​

• Την άνοιξη του 1932, όμως, η κυβέρνηση δεν μπόρεσε να αποφύγει
1. την αναστολή της μετατρεψιμότητας του εθνικού νομίσματος,
2. καθώς και την αναστολή εξυπηρέτησης των εξωτερικών δανείων.

Έτσι εγκαινιάστηκε μια περίοδος

• ισχυρού κρατικού παρεμβατισμού στα οικονομικά ζητήματα, ιδιαίτερα στις εξωτερικές συναλλαγές,
• και μια πολιτική προστατευτισμού, με σκοπό
• την αυτάρκεια της χώρας.

​

• Η Ελλάδα μπήκε με τη σειρά της στο χώρο της κλειστής οικονομίας,
• όπου οι συναλλαγές καθορίζονταν περισσότερο από γραφειοκρατικές διαδικασίες

🡪παρά από ελεύθερες οικονομικές συμφωνίες.

• Πώς αντέδρασε η ελληνική κυβέρνηση στην κρίση του 1932 και ποιο οικονομικό σύστημα επικράτησε στη χώρα;

111

• Οι προσπάθειες της ελληνικής κυβέρνησης να αποτρέψει την κρίση
• εξάντλησαν τα αποθέματα της χώρας σε χρυσό και συνάλλαγμα.

​

• Την άνοιξη του 1932, όμως, η κυβέρνηση δεν μπόρεσε να αποφύγει
1. την αναστολή της μετατρεψιμότητας του εθνικού νομίσματος,
2. καθώς και την αναστολή εξυπηρέτησης των εξωτερικών δανείων.

Έτσι εγκαινιάστηκε μια περίοδος

• ισχυρού κρατικού παρεμβατισμού στα οικονομικά ζητήματα, ιδιαίτερα στις εξωτερικές συναλλαγές,
• και μια πολιτική προστατευτισμού, με σκοπό
• την αυτάρκεια της χώρας.

​

• Η Ελλάδα μπήκε με τη σειρά της στο χώρο της κλειστής οικονομίας,
• όπου οι συναλλαγές καθορίζονταν περισσότερο από γραφειοκρατικές διαδικασίες

🡪παρά από ελεύθερες οικονομικές συμφωνίες.

• Πώς αντέδρασε η ελληνική κυβέρνηση στην κρίση του 1932 και ποιο οικονομικό σύστημα επικράτησε στη χώρα;

112

• Τι ήταν το σύστημα «κλήριγκ» που εφαρμόστηκε στο εξωτερικό εμπόριο της Ελλάδας κατά τον Μεσοπόλεμο και ποια θετικά ή αρνητικά στοιχεία είχε για την ελληνική οικονομία;

Στο εξωτερικό εμπόριο κυριάρχησε προοδευτικά η μέθοδος του διακανονισμού «κλήριγκ».

Οι διεθνείς συναλλαγές

• δεν γίνονταν, δηλαδή, με βάση το μετατρέψιμο συνάλλαγμα
• αλλά με βάση διακρατικές συμφωνίες
• που κοστολογούσαν τα προς ανταλλαγή προϊόντα και
• φρόντιζαν να ισοσκελίσουν την αξία των εισαγωγών με την αντίστοιχη των εξαγωγών, στο πλαίσιο ειδικών λογαριασμών.
• Για μια χώρα, όπως η Ελλάδα, όπου οι συναλλαγές με το εξωτερικό ήταν έντονα ελλειμματικές, η διαδικασία αυτή,
• πέρα από τα αρνητικά,
• είχε και θετικά στοιχεία.

113

• Τι ήταν το σύστημα «κλήριγκ» που εφαρμόστηκε στο εξωτερικό εμπόριο της Ελλάδας κατά τον Μεσοπόλεμο και ποια θετικά ή αρνητικά στοιχεία είχε για την ελληνική οικονομία;

Στο εξωτερικό εμπόριο κυριάρχησε προοδευτικά η μέθοδος του διακανονισμού «κλήριγκ».

Οι διεθνείς συναλλαγές

• δεν γίνονταν, δηλαδή, με βάση το μετατρέψιμο συνάλλαγμα
• αλλά με βάση διακρατικές συμφωνίες
• που κοστολογούσαν τα προς ανταλλαγή προϊόντα και
• φρόντιζαν να ισοσκελίσουν την αξία των εισαγωγών με την αντίστοιχη των εξαγωγών, στο πλαίσιο ειδικών λογαριασμών.
• Για μια χώρα, όπως η Ελλάδα, όπου οι συναλλαγές με το εξωτερικό ήταν έντονα ελλειμματικές, η διαδικασία αυτή,
• πέρα από τα αρνητικά,
• είχε και θετικά στοιχεία.

114

ΠΤΩΧΕΥΣΗ 1932

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΠΕΔΙΟ

115

Μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και την Οκτωβριανή Επανάσταση, στα ευρωπαϊκά κράτη (πολλά από αυτά ήταν νέα) η πολιτική κατάσταση δεν είναι καθόλου σταθερή. Στην Ευρώπη διαμορφώνονται τρία πολιτικά συστήματα:

►Πίνακα του Ρίχαρντ Έλτσε με τίτλο "η Αναμονή" (Die Erwartung). Ο πίνακας αποτύπωνε με τέλειο τρόπο το αναδυόμενο κλίμα ανησυχίας και ανασφάλειας που εξαπλώθηκε σα νέφος κατά τη διάρκεια της Δεκαετίας του 30 - ένα νέφος που συμπυκνώθηκε, τελικά, στην πύρινη λάβα του πολέμου. 

116

117

• Πώς συνδέεται η οικονομική κρίση της δεκαετίας του 1930 με την άνοδο ολοκληρωτικών καθεστώτων στην Ευρώπη και ποια ήταν η αντίστοιχη εξέλιξη στην Ελλάδα;

​

Οι πιο σημαντικές επιπτώσεις, όμως, αυτών των εξελίξεων βρίσκονταν στο πολιτικό πεδίο.

• Τα ισχυρά συγκεντρωτικά κράτη που αναδείχθηκαν μέσα απ' αυτές τις διαδικασίες,
• προκαλούσαν την ανάδειξη και την κυριαρχία ολοκληρωτικών κινημάτων και καθεστώτων σε πολλά ευρωπαϊκά κράτη.
• Καθώς προχωρούσε η δεκαετία της κρίσης, η δεκαετία του 1930, ολοένα και περισσότερα κράτη αποκτούσαν δικτατορικά ή φασιστικά καθεστώτα.
• Η Ελλάδα δεν ξέφυγε από το γενικό κανόνα. Στις 4 Αυγούστου του 1936 ο Ιωάννης Μεταξάς,
• με την ανοχή του παλατιού,
• προχώρησε στην κατάλυση του κοινοβουλευτικού καθεστώτος
• και στην επιβολή δικτατορίας.

118

• Πώς συνδέεται η οικονομική κρίση της δεκαετίας του 1930 με την άνοδο ολοκληρωτικών καθεστώτων στην Ευρώπη και ποια ήταν η αντίστοιχη εξέλιξη στην Ελλάδα;

​

Οι πιο σημαντικές επιπτώσεις, όμως, αυτών των εξελίξεων βρίσκονταν στο πολιτικό πεδίο.

• Τα ισχυρά συγκεντρωτικά κράτη που αναδείχθηκαν μέσα απ' αυτές τις διαδικασίες,
• προκαλούσαν την ανάδειξη και την κυριαρχία ολοκληρωτικών κινημάτων και καθεστώτων σε πολλά ευρωπαϊκά κράτη.
• Καθώς προχωρούσε η δεκαετία της κρίσης, η δεκαετία του 1930, ολοένα και περισσότερα κράτη αποκτούσαν δικτατορικά ή φασιστικά καθεστώτα.
• Η Ελλάδα δεν ξέφυγε από το γενικό κανόνα. Στις 4 Αυγούστου του 1936 ο Ιωάννης Μεταξάς,
• με την ανοχή του παλατιού,
• προχώρησε στην κατάλυση του κοινοβουλευτικού καθεστώτος
• και στην επιβολή δικτατορίας.

119

Ανακήρυξη

Αβασίλευτης

Δημοκρατίας

Πολίτευμα ευάλωτο

Δικτατορία

Πάγκαλου

🡱

Εκλογή κόμματος

Φιλελευθέρων

🡱

🡱

🡱

«Ιδιώνυμο»

Ελληνοτουρκικό

Σύμφωνο Φιλίας

Πτώχευση

Λαϊκό Κόμμα στην εξουσία

Κίνημα 1935

Παλινόρθωση Μοναρχία

Δικτατορία

Μεταξά

Βενιζελική τετραετία

120

► Προπαγανδιστικές εκδηλώσεις της δικτατορίας της 4^ης Αυγούστου.

121

► Προπαγανδιστική φωτογραφία με το δικτάτορα Ιωάννη Μεταξά να χαιρετάει το χάρτη της Ελλάδας. 1939.

Οι αντικοινοβουλευτικές απόψεις του Ιωάννη Μεταξά

[…] Συνεπώς δι’ ημάς τους Έλληνας, το πρόβλημα δεν είναι πώς θα μείνωμεν εις τον κοινοβουλευτισμόν, αλλά διά ποίας θύρας θα εξέλθωμεν εξ αυτού. Διά της θύρας του κομμουνισμού ή διά της θύρας του εθνικού κράτους […]. Συνέντευξη στην εφημερίδα Καθημερινή, 6 Ιανουαρίου 1934. Πηγή: Σπ. Λιναρδάτος, Η 4η Αυγούστου (1967), σ. 11.

122

▲ Ο Γιώργος Αρμένης στην ταινία «Το λιβάδι που δακρύζει»

▲Μέρες του ’36 (1972) Θόδωρος Αγγελόπουλος

123

Γιατί χαίρεται ο κόσμος και χαμογελάει, πατέρα,

γιατί λάμπει ο ήλιος έτσι γιατί φέγγει έτσι η μέρα; 

​

Γιατί σαν αυτή, παιδί μου, την ημέρα τη χρυσή

που τη χαίρεσαι και συ

στέρεψε το μαύρο δάκρυ

κλείσανε πολλές πληγές,

αψηλώσανε τα στάχυα

κι ένα γύρω όλα τα βράχια

εγινήκαν ανθοβούνια και χρυσοπηγές. �

Μιαν ημέρα σαν ετούτη

την ολόφωτη κι ωραία

ξεδιπλώθηκε και πάλι η γαλάζια μας Σημαία

που 'χει τ' ουρανού το χρώμα

και σκεπάζει τ' άγιο χώμα

που ελεύθερος πατάς.�

Κι έτσι με χαρά κι ελπίδα

για μιαν ένδοξη Πατρίδα

η Σημαία κυματίζει μ' ένα Ταν ή επί Τας!

▲ Παρατηρώ το χάρτη κι αναφέρω τα κράτη με ναζιστικό, φασιστικό ή δικτατορικό καθεστώς.

124

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ

Για την Ελλάδα η μέθοδος του διακανονισμού «κλήριγκ» πέρα από τα αρνητικά, είχε και θετικά στοιχεία. 29981

Σ

 Η παγκόσμια οικονομική κρίση μετά το 1932 συνετέλεσε στην εμφάνιση και επικράτηση ολοκληρωτικών καθεστώτων στην Ευρώπη. 29682

Σ

 Η οικονομική κρίση του 1932 επέφερε στην Ελλάδα την αναστολή της μετατρεψιμότητας του εθνικού νομίσματος και της εξυπηρέτησης των εξωτερικών δανείων. 29679

Σ

Το «κλήριγκ» για τις οικονομικά αδύναμες χώρες περιείχε και θετικά στοιχεία. 25966

Σ

Κλήριγκ: Από την αγροτική οικονομία στην αστικοποίηση, Γ. Οι οικονομικές εξελίξεις κατά τον 20ο αιώνα, 9. Η κρίση του 1932, «[…] Στο εξωτερικό εμπόριο κυριάρχησε σταδιακά … είχε και θετικά στοιχεία […]». 32483, 33225

  Κλήριγκ: Κεφάλαιο Ι. Από την αγροτική οικονομία στην αστικοποίηση, Γ. Οι οικονομικές εξελίξεις κατά τον 20ο αιώνα, 9. Η κρίση του 1932, «[…] Στο διεθνές εμπόριο… θετικά στοιχεία. […]». Προτείνεται, επίσης, να ληφθεί υπόψη στην απάντηση ο χρονικός εντοπισμός του όρου, δηλαδή η κρίση του 1932 ή το Κράχ του 1929. 26867

  κλήριγκ: Από την αγροτική οικονομία στην αστικοποίηση, Γ. Οι οικονομικές εξελίξεις κατά τον 20ό αιώνα, 9. Η κρίση του 1932, «[…] Στο εξωτερικό εμπόριο … στο πλαίσιο ειδικών λογαριασμών.[…]». Πιθανή προσθήκη των θετικών στοιχείων της μεθόδου αυτής για την Ελλάδα είναι αποδεκτή. 25429