1 of 12

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ�СУДЬЯЛАР ОЛИЙ КЕНГАШИ ҲУЗУРИДАГИ �СУДЬЯЛАР ОЛИЙ МАКТАБИ

Иқтисодий судларда яраштириш тартиб тамойилларининг процессуал асослари

​

​

Иқтисодий ҳуқуқ 2-гуруҳ тингловчиси М.Байбекова

​

2 of 12

Р Е Ж А

1. Яраштириш тартиб-таомиларининг процессуал асослари

2. Келишув битими ва уни расмийлаштириш.

3. Медиатив келишувнинг моҳияти

4. Келишув битими ёки медиатив келишув бўйича халқаро тажрибалар

3 of 12

Миллий иқтисодиётда ташқи савдо, солиқ ва молия сиёсатини либераллаштириш, тадбиркорликни қўллаб-қувватлаш ва хусусий мулк дахлсизлигини кафолатлаш бўйича ислоҳотлар олиб борилмоқда.

Низони келишув йўли билан ҳал этиш

Тадбиркорларнинг таваккалчиликка асосланган фаолиятини олиб бориши

Низоларни ҳал қилишнинг қисқа муддатларда ҳал этишнинг бошқа усулига бўлган эҳтиёж

Контрагентларнинг ўзаро ишонч, ҳурмат ва ҳамкорлик асосида бизнесни ташкил қилиши

4 of 12

Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси

16-боб

Ўзбекистон Республикасининг “Медиация тўғрисида” 2018 йил 3 июлдаги

ЎРҚ-482-сон Қонуни

Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг 2009 йил 18 декабрдаги “Иқтисодий судлар томонидан келишув битимини тасдиқлашда процессуал қонун нормаларининг қўлланилишига оид айрим масалалар тўғрисида”ги

204-сон қарори

Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг 2012 йил 15 июндаги «Иқтисодий судлар томонидан ҳакамлик муҳокамаси билан боғлиқ ишларни кўришда қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида»ги

238-сонли Қарори.

Яраштириш тартиб-таомиларининг процессуал асослари

5 of 12

Суд тарафларнинг келишуви учун чоралар кўради, уларга иқтисодий СУД ишларини юритишнинг барча босқичларида низоларни ҳал этишга кўмаклашади.��Тарафлар низони келишув битимини ёки медиатив келишувни тузиб ҳал этиши мумкин.

Иқтисодий суд ишларини юритишнинг ҳар қандай босқичида ва суд ҳуж-жатини ижро этиш жараёнида тузилиши мумкин.

Келишув битими

Биринчи инстанция судида суд алоҳида хонага (маслаҳатхонага) суд ҳужжатини қабул қилиш учун чиққунига қадар тарафлар томонидан тузилади.

Медиатив келишув

6 of 12

Келишув битими суд томонидан тасдиқланганидан кейин тузилган ҳисобланади.

Келишув битими ёзма шаклда тузилади ва келишув битимини тузган шахслар ёки уларнинг вакиллари томонидан имзоланади.

Келишув битимида тарафлар томонидан келишилган мажбуриятларни бажариш шартлари ва муддатлари ҳақидаги қоидалар кўрсатилиши керак.

Келишув битими шартлари бўйича қабул қилинган мажбуриятларнинг бажарилиши тарафларни бир-бирига ёки бошқа воқеаларга (ҳаракатларга) боғлиқ қилиб қўйиши мумкин эмас

Келишув битимини тасдиқлаш тўғрисидаги масала қайси суднинг иш юритувида бўлса, ўша суд томонидан суд мажлисида кўрилади.

7 of 12

Келишув битимини тасдиқлаш ҳақидаги ажримнинг хулоса қисмида қуйидагилар кўрсатилиши керак:

келишув битимининг шартлари

келишув битимини тасдиқлаш тўғрисидаги хулоса

суд харажат-ларини тақсимлаш

иш юритишни тугатиш ҳақидаги маълумот

8 of 12

унинг шартлари қонун ҳужжатларига зид бўлса

шартлари учинчи шахсларнинг ҳуқуқлари ва манфаатларига дахлдор бўлса

у шарт асосида тузилган бўлса

Суд келишув битимини тасдиқлашни қуйидаги ҳолларда рад этади, агар:

Келишув битимини тасдиқлашни рад этиш тўғрисида ажрим чиқарилади.

9 of 12

Медиатив келишувнинг моҳияти

Медиация тарихига назар соладиган бўлсак, Vavilon, Qadimiy Gresiya va Qadimiy Rimda медиация қўллаш қайд этилган. Рим хуқуқида ustinian кодексидан бошлаб (милоддан авалги VI аср) бахс-мунозараларни хал қилиш учун воситачилик тан олинган.

Римликлар воситачиларга алохимуносабатда бўлишган. Замонавий тушинчаларда медиация XX асрнинг иккинчи ярмида АҚШ, Австралия, ва Буюк Британяда ривожлана бошлаган.

Низоларни ҳал қилишда медиацияни қўллашнинг ҳуқуқий асоси �2018 йил 12 июнда Олий Мажлис Қонунчилик палатаси томонидан “Медиация тўғрисида”ги Қонун қабул қилиниши ва Сенат томонидан шу йилнинг 28 июнь куни маъқулланиши билан шаклланди.

Мазкур Қонун 2019 йил 1 январдан кучга кирган. Ўзбекистон Республикасида медиацияни қўллаш доираси “Медиация тўғрисида”ги Қонун билан аниқ белгилаб қўйилган

10 of 12

медиация - тарафларнинг хоҳиш-истаги асосида суд ҳужжатини қабул қилиш учун суд алоҳида хонага киргунига қадар қўлланилади.

медиатор ва тарафлар медиация тартиб-таомили ўттиз кундан ортиқ бўлмаган муддатда тугалланиши учун барча мумкин бўлган чораларни кўриши керак

медиацияни қўллаш чоғида медиатор тарафларнинг розилигисиз низонинг моҳияти бўйича ошкора баёнотлар беришга ҳақли эмас

“Медиация тўғрисида” Ўзбекистон Республикасининг ЎРҚ-482-сон Қонуни

  • фуқаролик ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган низоларга;

тадбиркорлик фаолиятида келиб чиқадиган низоларга

якка меҳнат низоларига

оилавий ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган низоларга

Қонуннинг 3-моддасига кўра, медиация қўлланилади:

15-модда

23-модда

25-модда

Тошкент вилоят суди иқтисодий ишлари бўйича судлов ҳайъати ва туманлараро судларида тарафлар 2021 йилда 119 та ҳамда 2022 йилда 220 та иқтисодий ишлар юзасидан медиатив келишуви тузишган.

11 of 12

ХАЛҚАРО ТАЖРИБА

Маъмурий ҳуқуқ алоҳида тармоқ сифатида ажратиб қўйилган француз ҳуқуқининг анъаналарига мансуб роман-герман ҳуқуқий оиласига кирадиган кўпгина мамлакатларда медиатор (Médiateur) институти давлат хизматларидан фойдаланувчилар ва маъмурий сектор ўртасидаги ҳамкорлик воситаси ҳисобланади.

Хусусан, бошқа мамлакатларда ҳам медиаторга (Médiateur) ўхшаш лавозимлар мавжуд. Тегишли шахсларга маъмуриятнинг ноқонуний ҳаракатлари юзасидан узатилган шикоятларни кўриб чиқиш, текширувларни ўтказиш, медиация, яраштириш ёки музокалар ўтказиш йўли билан маъмуриятчилик соҳасида ҳар қандай ҳаракатни (ҳаракатсизликни) тўғрилаш ваколати берилган ёки улар ҳуқуқий ҳимоянинг фойдаланиш мумкин бўлган воситалари масалалари бўйича фуқароларга маслаҳат берадилар.

Шундай мансабдор шахслар қаторига қуйидагилар киради:

ЖАРдаги Давлат прокурори;

Гамбиядаги Омбудсмен;

Намибиядаги Миллий омбудсмен;

Покистондаги Федерал омбудсмен (Wafaqi Mohtasib) ва Минтақавий омбудсмен;

Таиланддаги омбудсмен;

Австралиядаги Ҳамдўстлик омбудсмени;

Норвегиядаги Парламент омбудсмени.

12 of 12

ЭЪТИБОРИНГИЗ

УЧУН

РАҲМАТ!!!