Anatomia przyzębia

Przyzębie to zespół struktur otaczających ząb i utrzymujących go w zębodole.

Wyróżniamy:

-przyzębie brzeżne (periodontium marginale)

-przyzębie wierzchołkowe (periodontium apicale)

​

W skład przyzębia wchodzą następujące struktury:

- dziąsło

• ozębna
• kość wyrostka zębodołowego

- cement korzeniowy (który anatomicznie stanowi część składową korzenia zęba, ale rozwojowo i fizjologicznie bliższy jest ozębnej i kości wyrostka zębodołowego)

​

Wolf H., Rateitschak E., Rateitschak K.: Periodontologia. Czelej, Lublin 2006

Dziąsło (gingiva)

​

• stanowi część błony śluzowej jamy ustnej, która otacza ząb oraz pokrywa brzeg wyrostka zębodołowego
• stanowi najbardziej obwodowo położoną część przyzębia
• rozpoczyna się na granicy śluzówkowo-dziąsłowej (linea girlandiformis) i pokrywa koronowe odcinki wyrostków zębodołowych
• na podniebieniu jest częścią skeratynizowanej, nieruchomej błony śluzowej podniebienia
• Ze względu na to, że jest związane z obecnością zębów, zanika po ich usunięciu

​

• Dziąsło dzieli się na:
• dziąsło wolne, na które składają się brzeg dziąsłowy inaczej

zwany dziąsłem brzeżnym oraz brodawka międzyzębowa

• dziąsło właściwe (przyczepione)

Dziąsło wolne

• otacza szyjkę zęba swoistym mankietem ( wolny brzeg dziąsła, dziąsło brzeżne )
• znajduje się po przedsionkowej i podniebiennej lub językowej stronie zębów, razem z dziąsłem międzyzębowym ma girlandowaty zarys
• rozciąga się od brzegu dziąsła w kierunku dowierzchołkowym do płytkiego zagłębienia zwanego wolnym rąbkiem dziąsłowym (bruzda dziąsłowa). Wolny rąbek dziąsłowy umiejscowiony jest na granicy dziąsła wolnego i właściwego co odpowiada połączeniu szkliwno-cementowemu (CEJ) oraz w przybliżeniu odzwierciedla przebieg szczytu wyrostka zębodołowego. Rąbek dziąsła występuje na przedsionkowej powierzchni dziąsła u około 30% ludzi.
• szerokość dziąsła wolnego wynosi od 1 do 2 mm
• wolny brzeg dziąsła można oddzielić od powierzchni zęba poprzez delikatną manipulację tępym narzędziem
• brzeg dziąsła wolnego jest oddzielony od powierzchni zęba płytkim uchyłkiem zwanym rowkiem dziąsłowym (sulcus gingivalis) lub szczeliną dziąsłową (bursa gingivalis)

​

​

Szczelina dziąsłowa, rowek dziąsłowy

• rowek ograniczony jest z jednej strony tkankami twardymi zęba, a z drugiej nabłonkiem szczeliny dziąsłowej (wielowarstwowym płaskim nierogowaciejącym)
• jego dno stanowi dokoronowa część nabłonka łączącego
• w prawidłowych warunkach jej głębokość mierzona sondą periodontologiczną wynosi od 0 do 2 mm, średnio 0,69mm, przy czym wartość ta zmienia się zarówno w przypadku różnych zębów tego samego osobnika, jak i międzyosobniczo
• przestrzeń ta ma istotne znaczenie, gdyż stanowi sprzyjające miejsce dla kolonizacji biofilmu nazębnego i początku rozwoju choroby przyzębia
• w warunkach fizjologicznych w szczelinie dziąsłowej ma miejsce nieustanny podkliniczny stan zapalny , który w przypadku nadmiernej podaży bakterii może ewaluować w klinicznie uchwytny proces chorobowy

Płyn szczeliny dziąsłowej

• Wypełnia przestrzeń międzykomórkową w nabłonku łączącym
• Jest wysiękiem zapalnym, zawiera granulocyty obojętnochłonne i inne substancje przeciwbakteryjne
• Tworzy część mechanizmu obronnego połączenia zęba z dziąsłem
• Żucie pokarmów , mycie zębów i każde drażnienie dziąsła powoduje jego wypływ
• Stan zapalny dziąsła, niektóre czynniki chemotaktyczne obecne w płytce nazębnej, hormony płciowe (estrogen i progesteron) mogą zwiększać wypływ płynu dziąsłowego

Funkcje:

-wypłukuje szczelinę dziąsłową, usuwając złuszczone komórki nabłonka, bakterie i inne elementy

-białka osocza krwi mogą wpływać na przyczep nabłonka do zęba

-zawiera czynniki przeciwbakteryjne, takie jak lizozym

-jest nośnikiem granulocytów obojętnochłonnych i makrofagów, które mają zdolność fagocytowania bakterii

-transportuje immonoglobuliny IgG, IgA, IgM i inne elementy systemu immunologicznego

-ilość i skład płynu dziąsłowego może być mierzona i używana jako wskaźnik poziomu zapalenia dziąsła

​

Brodawka międzyzębowa (papilla interdentalis)

• część dziąsła wolnego, która oddziela sąsiadujące ze sobą zęby, wypełniając ściśle leżącą między nimi przestrzeń aż do punktów stycznych
• w obrębie brodawki wyróżnia się część przedsionkową i językową/podniebienną, które łączy przełęcz szyjkowa (col region)
• kształt brodawki międzyzębowej i jej szerokość uwarunkowana jest kształtem, szerokością i powierzchnią kontaktu koron sąsiadujących zębów lub implantów
• wielkość brodawki w przestrzeni międzyzębowej wynika z:

-położenia przyczepów sąsiednich zębów

-podparcia jakie zęby zapewniają tkankom

-poziomu kości w przestrzeni międzyzębowej

​

Wolf H., Rateitschak E., Rateitschak K.: Periodontologia. Czelej, Lublin 2006

Dziąsło właściwe (przyczepione)

• przylega ściśle do kości wyrostka zębodołowego
• rozpościera się od dolnej granicy dziąsła wolnego (rąbka dziąsła) do granicy (linii) śluzówkowo-dziąsłowej, gdzie łączy się z błoną śluzową przedsionka lub dna (od strony językowej) jamy ustnej
• przy zębach górnych od strony podniebiennej dziąsło właściwe płynnie przechodzi w błonę śluzową podniebienia twardego również ściśle połączoną z kością
• szerokość dziąsła właściwego wynosi od 0-10 mm i jest różna przy poszczególnych zębach
• w szczęce dziąsło od strony przedsionkowej jest szersze w okolicy siekaczy i bardziej wąskie w okolicy przedtrzonowców
• w żuchwie dziąsło od strony językowej jest szczególnie

wąskie w okolicy siekaczy, a szerokie w obrębie trzonowców ��

Wolf H., Rateitschak E., Rateitschak K.: Periodontologia. Czelej, Lublin 2006

Nabłonek pokrywający dziąsło można podzielić na cztery morfologicznie różne strefy:�

​

1. Dziąsło wolne i przyczepione pokrywa nabłonek zewnętrzny -wielowarstwowy płaski rogowaciejący, w którym 70-80% zrogowaciałych komórek zachowało zbite jądro, co określa się mianem parakeratynizacji.

2. Szczelinę dziąsłową wyściela nabłonek wielowarstwowy płaski nierogowaciejący (niektóre komórki mogą wykazywać cechy parakeratynizacji)

3. Dno szczeliny dziąsłowej wyściela nabłonek wielowarstwowy płaski nierogowaciejący o szczególnych cechach, brak tam komórek Merkla, Largenhanasa i melanocytów.

4. Przełęcz szyjkowa brodawki dziąsłowej jest pokryta nabłonkiem wielowarstwowym płaskim nierogowaciejącym. Wyjątkiem jest sytuacja braku kontaktu sąsiadujących zębów(otwarta przestrzeń miedzyzębowa) wówczas nie ma charakterystycznego zagłębienia siodełkowatego a powierzchnię wyściela nabłonek zewętrzny jamy ustnej.

W nabłonku dziąsła występują komórki nienabłonkowe:

- komórki Langerhansa, należące do komórek prezentujących antygen

- limfocyty,

- melanocyty (komórki barwnikowe)

- komórki Merkla stanowiące mechanoreceptory

​

Kliniczne cechy zdrowego dziąsła:�

- bladoróżowa barwa (u rasy białej)

- zbita konsystencja,

- płaska, gładka, powierzchnia dziąsła wolnego i brzeżnego

- lekko punktowana faktura powierzchni dziąsła właściwego

​

Morfologia dziąsła pozostaje w ścisłej zależności z kształtem wyrostka zębodołowego, procesem wyrzynania, kształtem i pozycją zębów.

Cechy morfologii dziąsła, kości i zębów określane są mianem fenotypu dziąsłowego (gingival phenotype)

Wyróżnia się:

• cienki fenotyp dziąsłowy –tkanki miękkie delikatne,cienkie, grubość dziąsła zębodołowego do 0,8 mm, długie delikatne brodawki międzyzębowe, obecne łęki zębodołowe, wąski pas(brak) dziąsła właściwego, brak „groszkowania”dziąsła, cienka blaszka wargowa kości, częste dehiscencje i fenestracje, kształ zębów zbliżony do trójkąta
• gruby fenotyp dziąsłowy- tkanki miękkie grube, twarde, wókniste, szeroki pas dziąsła właściwego, grubość powyżej 1-1,2 mm, z wyraźnym groszkowaniem, brodawki międzyzębowe szerokie, grube i dobrze unaczynione, gruba blaszka wargowa kości, kształt zębów zbliżony bardziej do kwadratu niż do prostokąta

​

Dziąsło połączone jest z zębem za pomocą dwóch struktur:�

1. Przyczepu nabłonkowego- łączy dziąsło wolne z powierzchnią zęba, powstaje w rezultacie aktywności fizjologicznej nabłonka łączącego i jest zarazem jego częścią. Składa się z:
1. wewnętrznej blaszki podstawnej
2. hemidesmosomów

​

2. Przyczepu łącznotkankowego
1. Pęczki włókien dziąsłowych

Struktura i funkcje nabłonka łączącego�

​

• Nabłonek łączący przylega do szkliwa na długości 1-2 mm, otaczając ząb w postaci swoistego rodzaju mankietu od dna szczeliny dziąsłowej do granicy szkliwno-cementowej
• W przekroju ma kształt klina, podstawą zwróconego do szczeliny dziąsłowej i stopniowo zwężającego się w kierunku dowierzchołkowym do szerokości kilku komórek w warstwie położonej najbliżej połączenia szkliwno –cementowego.
• Charakteryzuje się bardzo dużą aktywnością proliferacyjną
• Bardzo szybko się odnawia 4-6 dni (nabłonek jamy ustnej 6, 12, a nawet 40 dni)
• Jest przepuszczalny, szerokie przestrzenie międzykomórkowe umożliwiają dwukierunkowy transport- antygenów bakteryjnych od zewnątrz do wewnątrz a substancji uczestniczących w odpowiedzi immunologicznnej zawartych w płynie dziąsłowym (granulocyty obojętnochłonne, makrofagi i limfocyty) w kierunku przeciwnym.
• Nabłonek łączący nie jest odporny na urazy mechaniczne ( najmniejsze fizyczne naruszenie dna szczeliny dziąsłowej prowadzi do jego rozerwania- sondowanie kieszonki, użycie formówki) jednak bardzo szybko się odnawia
• W przeciwieństwie do nabłonka dziąsła nabłonek łączący jest nierogowaciejący- brak w nim także melanocytów, komórek Merkla i komórek Langerhansa

​

Przyczep nabłonkowy

• Jest częścią nabłonka łączącego i składa się z wewnętrznej blaszki podstawnej i hemidesmosomów
• Tworzy połączenie nabłonka dziąsła z powierzchnią zęba
• Podczas sondowania lub urazu nabłonek traci kontakt z powierzchnią zęba ale ulega ponownemu przyczepieniu.

W zjawisku tym uczestniczy błonka nazębna

cuticula dentis, do której przyczepiają się

hemidesmosomy.

​

​

​

​

​

​

​

Wolf H., Rateitschak E., Rateitschak K.: Periodontologia. Czelej, Lublin 2006

​

​

​

Przyczep łącznotkankowy

• Ścisłe pasma tkanki łącznej, które tworzą rodzaj włóknistego, zbitego mankietu wokół zęba, przyczepiające się do zęba na wysokości połączenia szkliwno-cementowego powyżej kości wyrostka zębodołowego. Włókna te przytwierdzają dziąsło zarówno do kości zębodołu, jak i do cementu korzeniowego.
• Przyczep łącznotkankowy nie wytwarza się przy wszczepie śródkostnym (implancie)

W uproszczeniu architektonikę tego przyczepu opisuje się poprzez wyróżnianie tzw. więzadeł dziąsła, które tworzą następujące grupy włókien:�

1. Włókna okrężne (i półokrężne), obecne w dziąśle wolnym i właściwym, biegną wokół szyjki zęba koncentrycznie lub w postaci półpierścieni, koronowo w stosunku do wyrostka zębodołowego i włókien przegrodowych. (5)

​

2. Więzadło przegrodowe (określane też jako nadprzegrodowe lub transseptalne) utworzone przez włókna biegnące ponad grzebieniem wyrostka zębodołowego od cementu jednego zęba do cementu sąsiedniego zęba; włókna te budują mocną podstawę, na której opierają się brodawki międzyzębowe.(7)

​

3. Włókna grzebieniowe, tworzące więzadło zębodołowo-dziąsłowe (określane też jako szczękowo-dziąsłowe) przytwierdzone są do zewnętrznej i wewnętrznej blaszki zbitej kości wyrostka zębodołowego, a także do grzebienia wyrostka i wnikają do dziąsła wolnego i właściwego położonego na poziomie wyrostka.(2)

​

4. Więzadło zębowo-dziąsłowe (określane też jako cementowo-dziąsłowe). Utworzone jest ono przez włókna, które wychodzą z cementu powyżej poziomu grzebienia wyrostka i wnikają w dziąsło wolne (brzeżne).(1)

5. Więzadło zębowo-zębodołowe (określane też jako cementowo-

okostnowe) utworzone jest przez włókna, które wychodząc z cementu kierują się wierzchołkowo ponad brzegiem kości zębodołu i kończą się w dziąśle właściwym oraz w okostnej wyrostka zębodołowego.(6)

​

Wolf H., Rateitschak E., Rateitschak K.: Periodontologia. Czelej, Lublin 2006

Wolf H., Rateitschak E., Rateitschak K.: Periodontologia. Czelej, Lublin 2006

Funkcje więzadeł:

• zapewniają utrzymanie silnego połączenia między dziąsłem a cementem i kością wyrostka zębodołowego
• pełnią rolę przepony (przegrody) zamykającej dostęp do przestrzeni ozębnej
• stabilizują zęby i łączą je w jeden funkcjonalny szereg
• podtrzymują nabłonek łączący
• nadają charakterystyczną spoistość dziąsłu wolnemu i właściwemu.

​

Zespół zębowo-dziąsłowy (dentogingival complex- DGC)

Struktury anatomiczne otaczajce ząb, położone pomiędzy brzegiem dziąsła a kopułą kości wyrostka

Są to:

• szczelina dziąsłowa – średnio 0,69 mm (0-2mm)
• przyczep nabłonkowy (nabłonek łączący) – na wysokości połączenia szkliwno-cementowego – średnio 0,97 mm (1,4-0,7mm)
• przyczep łącznotkankowy – położony doapikalnie – średnio 1,07mm (1,06-1,08)

Zespół zębowo-dziąsłowy (DGC)

Na potrzeby pracy klinicznej przyjmuje się, że �w przypadku zdrowego przyzębia wymiary składające się na DGC wynoszą średnio 3mm:

• głębokość szczeliny dziąsłowej – 1mm
• szerokość przyczepu nabłonkowego – 1mm
• szerokość przyczepu łącznotkankowego – 1 mm

​

3mm wymiar DGC występuje u 85% pacjentów, u 2% < 3mm, u 13% > 3mm.

​

Zespół zębowo-dziąsłowy (DGC)

Przedstawione uśrednione wartości DGC dotyczą tylko powierzchni wargowych.

​

Na powierzchniach stycznych wymiar

DGC wzrasta do 4-4,5mm lub nawet

do 5,25mm ze względu na wzrost

pionowego wymiaru tkanek miękkich

(wysokość brodawek międzyzębowych).

Ryc, Periodontologiczno-implantologiczna chirurgia plastyczna. M.Pietruska. J.Pietruski

Nadwyrostkowe (nadkostne) tkanki przyczepione�(Szerokośc biologiczna -biologic width-BW)

Połączenie tkanek miękkich z powierzchnią zęba utworzone przez:

• przyczep nabłonkowy średnio 0,97 mm (1,4-0,7mm) B
• przyczep łącznotkankowy 1,07mm (1,06-1,08) C

Czyli przeciętna odległość od dna szczeliny dziąsłowej do krawędzi kości wyrostka wynosi 2,04 mm.

Wielkość ta waha się od 2,5mm do 1,8mm i zależy od stanu tkanek przyzębia(zdrowe czy zmienione

chorobowo).

​

​

Wolf H., Rateitschak E., Rateitschak K.: Periodontologia. Czelej, Lublin 2006

Ozębna

​

• Ozębna (więzadło przyzębne, ligamentum periodontii) jest tkanką łączną, która wypełnia wąską przestrzeń między powierzchnią korzenia i kością wyrostka zębodołowego, umocowując ząb w zębodole. Ozębna umożliwia zarówno utrzymanie zęba w zębodole, jak i amortyzowanie sił działających na ząb w trakcie żucia, gryzienia, miażdżenia i innych czynności. Ozębna, cement i kość wyrostka zębodołowego tworzą czynnościową całość, którą można rozpatrywać jako rodzaj podobnego do stawu połączenia zęba i kości.
• Szerokość szpary ozębnej wynosi od 0,17 mm w połowie wysokości korzenia do 0,36 mm na poziomie grzebienia wyrostka zębodołowego oraz w okolicy wierzchołka zęba lub w miejscach rozwidlenia korzeni.

​

Ozębną budują dwa rodzaje tkanki łącznej włóknistej:�

​

1. Zbita tkanka o układzie regularnym buduje więzadła łączące cement z kością. Grube pęczki włókien kolagenowych, tworzące tzw. więzadła ozębnej, wykazują falisty, uporządkowany ale zróżnicowany przebieg. Ich zmineralizowane końce (włókna Sharpey'a), wbudowane są z jednej strony w cement, a z drugiej w kość zbitą wyrostka zębodołowego. W obrębie natomiast szpary ozębnej włókna te są niezmineralizowane. Zajmują one 53-74% objętości szpary ozębnej. Zagęszczenie włókien jest bardzo duże- ponad 25 tyś włókien na milimetr kwadratowy powierzchni korzenia.

2. Bogatokomórkowa tkanka łączna wiotka wypełnia przestrzenie między gęstymi pęczkami włókien kolagenowych. Jest ona dobrze unaczyniona i unerwiona.

​

Elementy komórkowe występujące w ozębnej:

• Fibroblasty- syntetyzują kolagen zorganizowany w więzadło ozębnej (włókna Sharpeya, włókna główne, więzadło zębowo-zębodołowe)

Włókna Sharpeya przejawiają zdolność adaptacyjną:

-przy obciążeniu zwiększają swoją objętość i długość (szerokość przestrzeni ozębnowej może wzrosnąć nawet o połowę)

-przy braku bodźca zgryzowego – więzadło staje się cieńsze, ilość włókien się zmniejsza, a szczelina się zwęża,

-szczelina ozębnej z wiekiem przejawia także tendencję do zwężania się

Włókna elastyczne głównie oksytalanowe – pęczki mikrowłókien, biegną równolegle do powierzchni cementu i tworzą trójwymiarową sieć oplatającą korzeń. Uczestniczą w regulacji przepływu krwi w zależności od obciążeń zgryzowych działających na ząb.

• Komórki nabłonkowe- tzw. komórki Malasseza- pozostałość pochewki nabłonkowej Hertwiga- znajdują się blisko powierzchni cementu i furkacji, prawdopodobnie biorą udział w procesach odtwórczych
• Komórki macierzyste (progenitorowe) – są zdolne do odtwarzania każdej linii komórkowej tkanki łącznej, a więc są zdolne do naprawy tkanki łącznej i do odtworzenia kości i cementu ( prekursory cementoblastów, osteoblastów, fibroblastów ozębnej)
• Monocyty i makrofagi- komórki zdolne do fagocytozy antygenów
• Neutrofile- obrona immunologiczna ustroju

​

​

Elementy bezkomórkowe ozębnej:�

• Białka (proteoglikany, glikoproteiny, fosfataza zasadowa)
• Macierz – 70% woda – tworzy poduszkę hydrauliczną ozębnej i znacząco wpływa na zdolność zęba do kompensacji obciążeń zgryzowych (jej ilość się zwiększa w przypadku urazu lub stanu zapalnego czego przejawem jest poszerzenie szpary ozębnej widoczne na rtg)

Funkcje ozębnej

​

- mechaniczna (utrzymuje ząb w zębodole i amortyzuje działanie sił mechanicznych w czasie żucia);

- ochronna (wraz z przyczepem dziąsłowym wytwarza barierę chroniącą przed wnikaniem mikroorganizmów od strony jamy ustnej);

- obronna (aktywność makrofagów i krwinek białych chroni przed szerzeniem się infekcji od strony zarówno kanału korzeniowego, jak i szczeliny dziąsłowej);

- tkankotwórcza (wytwarzanie włókien przez fibroblasty, kości przez osteoblasty i cementu przez cementoblasty);

- resorpcyjna (poprzez możliwość resorpcji kości, cementu i włókien przez osteoblasty, cementoklasty i fibroblasty);

- odżywcza (w stosunku do cementu);

- czuciowa (związaną z odczuwaniem nawet bardzo słabych bodźców dotykowych i uciskowych oraz silnych bodźców bólowych).

​

Cement korzeniowy

​

• Cement (cementum) jest wyspecjalizowaną, zmineralizowaną tkanką łączną pokrywającą powierzchnię korzenia zęba warstwą o grubości od 20 do 50 µm w pobliżu szyjki zęba, do 150-200 µm w okolicy wierzchołka,
• Stanowi integralną część zęba
• jest pod wieloma względami podobny do kości, ale nie jest unaczyniony i unerwiony
• ma lekko żółtą barwę i jest najbardziej miękką ze zmineralizowanych tkanek zęba
• nie ulega fizjologicznej resorpcji, ale odkładaniu nowych warstw
• pod względem anatomicznym cement stanowi część korzenia zęba, jednak pod względem funkcjonalnym należy do przyzębia

​

• Cement pierwotny jest wytwarzany podczas powstawania korzenia zęba (przed erupcją), zaś cement wtórny tworzy się podczas wyrzynania się zęba i w ciągu życia zęba (dopóki zachowana jest żywotność ozębnej)

​

W skład cementu wchodzą:�

1. Organiczna istota podstawowa (wagowo 23% całkowitej masy cementu)

Kolagen typu I stanowi 90% składników organicznych cementu. Na pozostałą część składają się kolagen typu III (5%) oraz białka niekolagenowe (min. fosfataza zasadowa, kostna sialoproteina, osteokalcyna, osteonektyna, osteopontyna, fibronektyna, laminina i szereg czynników wzrostu), proteoglikany i inne składniki.

Macierz pozakomórkowa cementu zawiera szereg białek i czynników wzrostu, które mogą stanowić źródło regeneracji ozębnej i samego cementu.

2. Nieorganiczne sole mineralne ( wagowo 65%):

hydroksyapatyt, węglan wapnia, fosforan magnezu

3. woda (12%).

W powstawaniu cementu biorą udział cementoblasty i fibroblasty.

​

Rodzaje cementu�

Rozróżnia się dwa główne typy cementu:

• bezkomórkowy
• komórkowy

Ze względu na zawartość komórek i rodzaj włókien kolagenowych wyróżniamy:

1. cement bezkomórkowy bezwłóknisty (AAC, acellular afibrillar cementum),dawniej zwany cementem pierwotnym lub cementem bezkomórkowym

2. cement bezkomórkowy obcowłóknisty (AEFC, acellular extrinsic fiber cementum),

3. cement komórkowy własnowłóknisty, (CIFC, cellular intrinsic fiber cementum), dawniej zwany cementem komórkowym lub wtórnym

4. cement komórkowy mieszanowłóknisty (CMSC, cellular mixed stratified cementum)

​

Wolf H., Rateitschak E., Rateitschak K.: Periodontologia. Czelej, Lublin 2006

Cement bezkomórkowy bezwłóknisty�

​

• Zlokalizowany jest w postaci niewielkich wysp lub pasm na granicy

cementowo-szkliwnej lub tuż nad nią w obrębie korony

• Powstaje podczas wyrzynania zęba, gdy powierzchnia szkliwa styka się z tkanką łączną
• Funkcja tego cementu nie jest znana

Wolf H., Rateitschak E., Rateitschak K.: Periodontologia. Czelej, Lublin 2006

Cement bezkomórkowy obcowłóknisty�

• Przez długi czas określany był jako cement pierwotny lub bezkomórkowy
• Tworzy się powoli, a nazwa bezkomórkowy wynika z obecności cementocytów (przekształconych z cementoblastów) na jego powierzchni a nie w głębszych warstwach
• Stanowi miejsce zakotwienia włókien kolagenowych ozębnej (Sharpeya), które wnikają do cementu od strony ozębnej pod kątem zbliżonym do prostego
• Włókna te produkowane są przez fibroblasty ozębnej, są więc „obce”
• Jest ważną częścią aparatu więzadłowego, ponieważ łączy ząb z kością wyrostka, umożliwia zakotwienie zęba w zębodole
• Pokrywa dokoronową część korzenia, najczęściej na około 2/3 jego długości

Cement komórkowy własnowłóknisty�

​

• Przez długi czas określany był jako cement wtórny lub komórkowy
• Najczęściej jest zlokalizowany w 1/3 przywierzchołkowej części korzenia oraz w okolicy furkacji
• Pojawia się również w miejscach urazu jako tkanka naprawcza(cement reparacyjny)
• Zawiera własne włókna i nieregularnie rozmieszczone komórki cementocyty
• Wytwarzany przez cementoblasty

​

Cement komórkowy mieszanowłóknisty�

• Znajduje się w 1/3 wierzchołkowej części korzenia
• Jest zbudowany z naprzemiennie odkładanych warstw cementu komórkowego (własnowłóknistego) i bezkomórkowego (obcowłóknistego)
• Zawiera zatem włókna własne, obce oraz cementocyty
• Produkowany jest przez fibroblasty i cementoblasty
• Rozwija się po ostatecznym wyrznięciu się zęba i jest odpowiedzialny przede wszystkim za amortyzację oraz przenoszenie obciążeń zęba na kość zębodołu

​

Funkcje cementu�

​

1. Stabilizacyjna - utrzymywanie zęba w zębodole dzięki występowaniu w cemencie włókien Sharpey'a stanowiących część aparatu więzadłowego zęba.

​

2. Ochronna - cement, pokrywając zębinę korzenia, stanowi obronę przed czynnikami szkodliwymi.

​

3. Naprawcza - cement wypełnia ubytki w obrębie korzenia zęba, a także uczestniczy w procesach naprawczych okolicy okołowierzchołkowej zęba.

​

4. Cement utrzymuje, wraz z kością zębodołu, prawidłową szerokość szpary ozębnej.

​

Kość wyrostka zębodołowego�

​

• Wyrostki zębodołowe szczęki i żuchwy otaczają i podtrzymują korzenie wyrzniętych zębów do poziomu leżącego 1-2 mm od granicy szkliwno-cementowej.
• Budowa wyrostków zębodołowych szczęki i żuchwy zależy od obecności i stanu zębów, zaś po ich utracie ulegają nasilonej atrofii i nie występują w bezzębiu.
• Wyrostek składa się z:
• kości właściwej wyrostka z zakotwiczonymi w niej włóknami Sharpeya 1
• zewnętrznej blaszki zbitej 3
• kości gąbczastej występującej między nimi 2
• Kości szczęki i żuchwy oprócz podparcia dla zębów są miejscami przyczepu mięśni, są szkieletem dla szpiku kostnego oraz rezerwuarem jonów zwłaszcza wapnia

Wolf H., Rateitschak E., Rateitschak K.: Periodontologia. Czelej, Lublin 2006

Budowa kości

Kość jest tkanką łączną zmineralizowaną i zawiera wagowo:

• 60% substancji nieorganicznej, głównie hydroksyapatyt w postaci krystalitów
• 25% substancji organicznej – głównie kolagen typu I, oraz niewielkie ilości białka np. osteonektyna, osteopentyna, proteoglikany
• 15% wody

​

Powierzchnia kości pokryta jest okostną, cienką błoną z tkanki łącznej włóknistej, obficie unaczynionej, zawierającej nerwy i zakończenia czuciowe.

Naczynia i nerwy okostnej wnikają w głąb kanalików kostnych.

Warstwa wewnętrzna okostnej – przylegająca do kości zawiera komórki kościotwórcze.

Usunięcie okostnej powoduje obumieranie i osteolizę kości.

Kość właściwa wyrostka

• Jest to warstwa kości przylegająca w zębodole do ozębnej (otacza korzeń zęba)
• Nazywana jest blaszką sitową
• Ma między 0,1 a 0,4 mm grubości i perforowana jest przez liczne malutkie otworki (kanały Volkmanna), przez które wychodzą naczynia krwionośne, limfatyczne i włókna nerwowe z kości wyrostka do więzadła przyzębnego
• Do blaszki od strony szpary ozębnej wnikają włókna kolagenowe ozębnej (Sharpeya)
• Wykazuje szybsze tempo przebudowy niż kość blaszki zbitej zewnętrznej
• W przypadku usunięcia lub utraty zęba zanika

Zewnętrzna blaszka zbita

• Pokrywa z zewnątrz wyrostek zębodołowy
• Składa się z blaszki wargowej i językowej, pomiędzy którymi jest kość gąbczasta
• Blaszka zbita jest cieńsza w szczęce, najgrubsza w żuchwie, w okolicy zębów trzonowych
• Niewielka grubość kości w okolicy siekaczy może powodować mniej lub bardziej nasilone obnażenie korzeni zębów, które w tym miejscu są wówczas pokryte tylko ozębną i dziąsłem
• Takie defekty kości występują również w przypadku

przemieszczenia zęba poza pozycję w łuku

• Perforacje kości mogą mieć postać okienka fenestracja

lub szczeliny w okolicy przyszyjkowej zęba dehiscencja

​

​

 Górska R (red.).: Periodontologia. Podręcznik dla studentów i do LDEK . Edra Urban & Partner, 2022

• Kość wyrostka zębodołowego i blaszka zbita łączą się u szczytu i tworzą krawędź wyrostka. W tej okolicy wyrostek zębodołowy jest zwykle bardzo cienki (zwłaszcza od strony przedsionkowej ) a pod nim brak kości gąbczastej
• odległość pomiędzy dziąsłem brzeżnym a krawędzią wyrostka nazywana jest szerokością biologiczną – nadwyrostkowe tkanki przyczepione
• W okolicy zębów przednich blaszka zbita i warstwa korowa zlewają się ze sobą i nie ma tam kości gąbczastej

​

Kość gąbczasta

• jest położona wewnątrz wyrostka zębodołowego
• jej beleczki ułożone są nierównomiernie, zależnie od potrzeb czynnościowych, przy czym układ sieci beleczek jest tym bardziej gęsty i zróżnicowany, im większe są obciążenia czynnościowe. Beleczki kości gąbczastej pokryte są śródkostną, cienką błoną łącznotkankową, która zawiera prekursory osteoblastów. Między beleczkami znajduje się szpik kostny
• jest bogato unaczyniona i zawiera liczne elementy komórkowe
• komórki kościotwórcze są docelowymi komórkami dla wielu czynników wytwarzanych miejscowo i systemowo, które stymulują resorpcję kości. Osteoblasty indukują powstawanie komórek kościogubnych, osteoklastów, a także pobudzają dojrzałe osteoklasty do resorpcji kości, co uwidocznia się w obrazie mikroskopowym w postaci typowych zatok erozyjnych (Howshipa) na powierzchni kości

​