�Дуйсенова А.С. физика пәні мұғалімі�������

БҚО, Тасқала ауданы «Сәулет» мектеп-лицейі

«Физика сабақтарында� ФУНКЦИОНАЛДЫҚ САУАТТЫЛЫҚТЫ қалыптастыру»

20.01.2022ж

Мақсаты:

оқушылардың функционалдық сауаттылығынқалыптастыруға ықпал ету: диалог құра білу, ынтымақтастық негізінде жұмыс істеу.

Өзектілігі:

Мектеп оқушыларының алған білімін күнделікті өмірде пайдалана білу қабілетін дамыту, түлектерге ересек өмірге белсенді және табысты араласуға, тұрақты өмірлік позицияны ұстануға, қоғамда болып жатқан процестерге әсер етуге мүмкіндік береді.

• к
• Креативті ойлау
• к
• Сыни ойлау
• к
• Коллаборация
• Проблеманы бірлесіп шешу
• к

​

​

• Коммуникативтілік

«Біз оңай өлшейтін нәрсені емес, маңызды нәрсені өлшеуді үйренуіміз керек»

А. Эйнштейн

Функционалдық сауаттылық – адамның сыртқы ортамен қарым-қатынасқа түсу, оған тез бейімделу және қызмет ету қабілеті.

Мектеп оқушыларының алған білімдерін күнделікті өмірде қолдана білуге ​​үйретуі керек.

Функционалдық сауаттылық компоненттерін қалыптастыру алгоритмі

Пәндік білім

Құндылыққа бағытталған

Пәндік білімді қолдану

Пәнаралық байланыс

​

1. Пәндердің мазмұны бойынша білімдерін қалыптастыру.

2. Білімге құндылық қатынастарын қалыптастыру.

3. Білімді қолдану әрекетін қалыптастыру.

4. Пәндік білімді басқа пәндердің мазмұнына кіріктіру.

5. Оқытуда жобалау және практикалық іс-әрекеттерді қолдану тәжірибесін қалыптастыру.

Функционалдық сауаттылықты қалыптастыру

Тиімді

педагогикалық

тәжірибелер

Қазіргі жағдайда функционалдық сауаттылықты дамытудың көптеген әдістері мен тәсілдері бар

Жаңа материалды жеткізу проблемалық жағдаяттар арқылы жүзеге асатын әдіс.

«Идеялар жәшігі» 

тәсілі

Проблемалық оқыту әдісі

Сабақтың бастапқы кезеңінде, олардың тәжірибесі мен білімін толықтыру кезінде оқушылардың жеке және топтық жұмыстарын ұйымдастыру әдісі.

Case study (кейс-стади)

Оқушыға шешім қабылдауға және қабылданған шешімдерге жауапкершілікті алуға мүмкіндік беретін әдіс.

Оқушылардың зейінін шоғырландыратын әмбебап әдістеме.

Мұғалім оқушыларға қателердің белгісіз саны бар ақпаратты ұсынады. Оқушылар топта, жұпта немесе жеке-жеке қатені іздейді, айтысады, пікірлеседі.

«Қатені тап»

тәсілі

Зерттеу әдісі

Практикалық мәселелерді шешуге бағытталған, іске асыру нәтижесі нақты пайдалы шешім, модель және т.б.

Мұғалім бақылау түрінде өз бетінше зерттеу жүргізуді, нәтижелерді берілген формада жазып, қорғауды ұсынады.

​

Физика сабағында қолданатын тапсырмаларды бірнеше топқа жіктесек

Тақырып: Жылу� мөлшерін есептеу

Жылу алмасу кезінде қай дене жылуды береді, қайсысы алады?

С: Егер А жағдайында суларды араластырғанда қоспаның температурасы 30градус болса, 1 –ші су массасы 200г, ал 2–ші су массасы ____________.

Тақырып: Серпімділік күші. Гук заңы

«Қалай білуге ​​болады?»

Тақырып: Жарықтың сыну заңы

Бақылаушы шыны призма арқылы қарап, А нүктесінде жанып тұрған шамды көреді. Бірақ шам шынымен де біз көріп тұрған жерде ме? Шамның нақты қай жерде орналасқанын анықтаңыз. Призма арқылы сәулелердің жолын сызыңыз.

«Қалай түсіндіруге болады?»

Тақырып: Заттардың агрегаттық күйі

Әкеңе көмектесіп жүріп, салынып жатқан үйге бір кесе су қалдырдың. Түнде ауа температурасы -10 °C-қа дейін төмендеді. Мұзды еріту үшін кружканы ыстық пешке қойдың. Не болады және қандай графикте жүріп жатқан процес бейнеленген (дұрыс нұсқаны таңдаңыз)?

Тақырып: Ортаның кедергі күші

1915 жылғы 11 ақпандағы басылымда жарияланған «Аспандағы «ұсталған» оқ» деген мақалада:

«Хабар бойынша француз ұшқышы қолында неміс винтовкасының оғын ұстап аспаннан түскен! Мұның бәрі ол шамамен 7 мың фут биіктікте ұшып бара жатқанда болды және кенеттен басының жанында кішкентай қара түсті затты байқады. Ұшқыш алғашында бұл жәндіктің бір түрі деп ойлады, бірақ оның энтомологиялық білімі мұндай биіктікте жәндіктің болуы ерекше көрініс екенін түсіну үшін жеткілікті болды. Содан кейін ол қолын созып, ұстап алған нәрсе оқ болып шықты.» – делінген.

1. Түсіндіріңізші, бұл оқиға рас болуы мүмкін бе?

2. Ұшқыш оқты қолғап кимеген қолымен ұстап алса не болар еді?

Тақырып: Жылу алмасу

1. Өрт кезінде баллоннан керосин төгіліп, тұтанған. Сізде бір сөзбен айтқанда, қолыңызға түскен суы бар ыдыс, брезент, мақта жамылғы бар. Сіз өрт сөндіргіш ретінде нені қолданасыз? Жауабыңызды негіздеңіз.

2. Сен таңғы ас ішейін деп, кесеге кофе құйып алдың. Бірақ телефон шырылдап, бірнеше минутқа кетуге тура келді. Қайтып оралған кезде кофе ыстық болуы үшін не істеу керектігі туралы қорытынды жасаңыз: кетер алдында бірден сүт құю? немесе қайтып келгесін бе?

Тақырып: Жылуөткізгіштік

Неліктен суық металл ұстағанда суық ағашқа қарағанда суығырақ, ал ыстық металл ыстық ағашқа қарағанда ыстығырақ болады?

Қандай температурада метал мен ағаш бірдей қыздырылған болып көрінеді?

«Қорытынды жасаңыз»

Сізде үйде массасы көрсетілген кір сабын бар. Сабынның тығыздығын және оның салмағын анықтаңыз.

«Тәжірибе жасаңыз»

Тақырып: Тығыздық

Ү�й� т�а�п�с�ы�р�м�а�с�ы

• Функционалдық сауаттылықты дамытуда әр түрлі жеке үй тапсырмаларын шебер қолдану маңызды рөл атқарады, тек осы жағдайда ғана ол оқушылардың өз бетінше ойлауын дамытуға ықпал етеді, оқушының шығармашылыққа, қызығушылығын оятуға мүмкіндік береді және оқушылардың жеке ерекшеліктерін ескереді.
• Бұл мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамытуға ғана емес, сонымен қатар халықаралық PISA зерттеуіне дайындыққа да ықпал етеді.
• Үй тапсырмасының алуан түрлілігі өз алдына мақсат емес, негізгі мақсатқа жету - оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту құралдарының бірі.
• Үй тапсырмасының рөлі туралы әрқашан көп айтылады, бірақ соңғы уақытта көптеген адамдар үй тапсырмасын материалды меңгеру үшін міндетті емес деп санайды. Бірақ оқушылардың функционалдық сауаттылығын жеке бақылаулар мен зерттеулер көрсеткендей, оқушылардың құзыреттілігін арттыруда үй тапсырмасы соңғы орында тұрмайды.

• Заңдарға, физикалық шамаға, құбылысқа жарнама ойлап табу.
• Тақырып бойынша сұрақ, есеп құрастыр.
• Тақырып бойынша сөзжұмбақ құрастыр.
• Үйде бар құралдарды пайдалана отырып, тақырып бойынша үй тәжірибесін жасау.
• Үйдегі электр немесе жылу энергиясын үнемдеу жолын ұсыныңыз ...

​

«Шыныдағы су» кешенді тапсырмасы

Никита көзілдірік киеді. Көзілдірік оған мүлдем кедергі келтірмейді, тек көзілдірік суық ауа райында көшеден жылы бөлмеге кіргенде буланатыны мазаламайды. Никита шыныдағы будың жұқа су қабаты екенін біледі. Бірақ көзілдірікте пайда болмас бұрын бұл су қайда және қандай формада болды?

Тапсырма1/5

Мәтінді оқыңыз. Сұраққа жауап беру үшін, сәйкес нұсқаны белгілеңіз.

Су көзілдіріктің шынысында бу түрінде пайда болмас бұрын заттың қандай күйінде болды?

Бір дұрыс жауапты белгілеңіз.

• Газ тәрізді
• Сұйық
• Қатты (мұз)
• Әртүрлі күйлердің қоспасы ретінде

Тапсырма 2/5

Никита көзілдірікті сүрткеннен кейін көзілдірік таза болады және онда ылғал пайда болмайды.

​

Неліктен Никита көзілдірігін сүрткеннен кейін көзілдірікте ылғал қайтадан пайда болмайды?

Жауабыңызды жазыңыз.________________________

​

Тапсырма 3/5

Мәтінді оқыңыз.

Әдетте Никита көзілдірікті мөлдір ету үшін буланған көзілдірігін сүртеді. Бірақ бір күні ол көзілдірікті ылғалдан босату үшін қанша уақыт кететінін тексеруді шешті. Көшеден әртүрлі үй-жайға кірген кезде әйнектің ылғалдан тазару уақыты әр уақытта әр түрлі болып шықты.

​

Көзілдіріктің шынысындағы бу өздігінен кететін уақыттың қандай факторлардан тәуелді екенін анықтау үшін Никитаға зерттеуді қалай жүргізуге болатынын көрсетіңіз

Жауабыңызды жазыңыз.________________________

Тапсырма 4 /5

Мәтінді оқыңыз.

Никита судың өзгеруіне қызығушылық танытты және бұл өзгерістерді таза ауыз су алу үшін пайдалануға болатынын білді. Интернетте ол күн энергиясын пайдалананып, ластанған немесе ащы судан ауыз суды алуға болатын қондырғының сипаттамасын тапты. Төмендегі суретте осы қондырғы және оның жұмыс принципі көрсетілген. Теңізден немесе басқа көзден алынған лас су үлкен қара ыдысқа құяды және оны мөлдір материалдан жасалған конуспен жабады. Бұл конустың үстіңгі жағында тығыны бар және шеттері ішіне бүгілген. Бұл қондырғы қалай жұмыс істейді?

Қандай процестер бұл қондырғыда таза су алуды жүзеге асырады?

Үш дұрыс жауапты белгілеңіз.

• Күн сәулесінің әсерінен ыдысқа құйылған су буланады.
• Күн сәулесінің әсерінен лас қалдықтар ұшып кетеді.
• Конустың қабырғаларындағы су буы конденсацияланады.
• Су тамшылары конустың қабырғаларынан қайтадан ыдысқа түседі.
• Ылғал конустың қабырғаларынан төмен ағып, бүгілген шеттеріне жиналады.

Тапсырма 5 /5

Оң жақтағы мәтінді оқыңыз. Сұраққа жауап беру үшін, сәйкес нұсқаны белгілеңіз.

​

Қондырғы жұмыс істеу үшін төмендегі шарттардың қайсысы қажет?

​

Бір дұрыс жауапты белгілеңіз.

 Мөлдір конус қара ыдысқа қарағанда көбірек қызады.

 Қара ыдыс мөлдір конусқа қарағанда көбірек қызады.

 Қара ыдыс пен мөлдір конус бірдей қызады.

 Ыдысты жабатын қақпақ міндетті түрде конус тәрізді болуы керек.

Төмендегі суретте осы қондырғы және оның жұмыс принципі көрсетілген.

Теңізден немесе басқа көзден алынған лас су үлкен қара ыдысқа құяды және оны мөлдір материалдан жасалған конуспен жабады. Бұл конустың үстіңгі жағында тығыны бар және шеттері ішіне бүгілген.

Бұл қондырғы қалай жұмыс істейді?

«Жүрдек-етік» кешенді тапсырмасы

«Жүрдек-етік» кешенді тапсырмасы

«Жүрдек-етік» кешенді тапсырмасы

«Алдын-ала тежелу» кешенді тапсырмасы

«Алдын-ала тежелу» кешенді тапсырмасы

«Алдын-ала тежелу» кешенді тапсырмасы

«Алдын-ала тежелу» кешенді тапсырмасы

Сонымен, сабақта оқытудың белсенді әдістерін қолдану оқушылардың өз бетінше ойлау, талдау, материалды іріктеу, жаңа жағдаятта бағдарлана білу, өмірлік кеңістіктегі практикалық мәселелерді шешу жолдарын табу дағдыларын дамытуға қажетті жағдай жасайды. Яғни, мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылық құзыреттілігін қалыптастыруға ықпал етеді.

«Шәкірт – толтырып қоятын ыдыс емес, керісінше тұтандыруды қажет ететін ШЫРАҚ» ...

​

К.Д.Ушинский

​