1 of 37

CHÀO MỪNG CÁC EM �ĐẾN VỚI BÀI HỌC HÔM NAY!

2 of 37

Lực hút của Trái Đất giữ mọi vật trên Trái Đất. Lực hút này được thực hiện thông qua trường lực hấp dẫn bao xung quanh Trái Đất.

Hình ảnh Trái Đất

KHỞI ĐỘNG

3 of 37

Hình ảnh Trái Đất

Lực tác dụng của nam châm lên vật có tính chất từ có thông qua một trường lực nào không?

KHỞI ĐỘNG

4 of 37

BÀI 15

TỪ TRƯỜNG

5 of 37

NỘI DUNG BÀI HỌC

01

Khái niệm về từ trường

02

Từ phổ

03

Đường sức từ

04

Chế tạo nam châm điện

6 of 37

1. Khái niệm về từ trường

Hoạt động nhóm: Thí nghiệm tác dụng của thanh nam châm lên kim nam châm

Dụng cụ:

  • Một kim nam châm có thể xoay tự do quanh trục thẳng đứng trên giá đỡ, đang chỉ hướng nam bắc.
  • Một thanh nam châm đặt trên giá đỡ

Hình 15.1

tác dụng của thanh nam châm lên kim nam châm

7 of 37

1. Khái niệm về từ trường

Hoạt động nhóm: Thí nghiệm tác dụng của thanh nam châm lên kim nam châm

Tiến hành:

  • Dịch chuyển nhẹ nhàng giá đỡ để đưa kim nam châm đến các vị trí khác nhau gần thanh nam châm, đợi cho kim nam châm nằm yên. Quan sát và so sánh hướng của kim nam châm với hướng ban đầu của nó.

Hình 15.1

tác dụng của thanh nam châm lên kim nam châm

8 of 37

1. Khái niệm về từ trường

Hoạt động nhóm: Thí nghiệm tác dụng của thanh nam châm lên kim nam châm

Tiến hành:

  • Ở mỗi vị trí xung quanh thanh nam châm, sau khi kim nam châm đã nằm yên trên giá đỡ, xoay cho nó lệch khỏi hướng xác định. Buông tay và quan sát xem kim nam châm sẽ nằm yên theo hướng nào.

Hình 15.1

tác dụng của thanh nam châm lên kim nam châm

9 of 37

C1. Trong thí nghiệm ở hình 15.1, khi đưa kim nam châm lại gần thanh nam châm, hướng của kim nam châm có thay đổi so với hướng ban đầu không?

Đáp án

Khi đưa kim nam châm lại gần thanh nam châm thì hướng của kim nam châm không thay đổi.

10 of 37

KẾT LUẬN

  • Không gian xung quanh nam châm có khả năng tác dụng lực từ lên kim nam châm đặt trong đó. Ta nói rằng không gian xung quanh nam châm có từ trường.
  • Kim nam châm đặt tại mỗi vị trí trong từ trường đều chỉ một hướng xác định.

11 of 37

2. Từ phổ

Thí nghiệm tạo từ phổ

  • Dụng cụ: Hộp mica có thành và đáy nhựa trong, thanh nam châm, mạt sắt
  • Tiến hành:
  • Rải đều mạt sắt lên mặt trên của đáy hộp. Đặt hộp lên một thanh nam châm rồi gõ nhẹ vào thành hộp. Quan sát sự sắp xếp mạt sắt trong hộp.

Hình 15.2.

Bộ dụng cụ tạo từ phổ

12 of 37

2. Từ phổ

Thí nghiệm tạo từ phổ

  • Dụng cụ: Hộp mica có thành và đáy nhựa trong, thanh nam châm, mạt sắt
  • Tiến hành:
  • Kết quả sắp xếp mạt sắt trong một lần thì nghiệm được cho trên hình 15.3

Hình 15.3.

Hình ảnh sắp xếp mạt sắt trong từ trường của một thanh nam châm

13 of 37

2. Từ phổ

  • Các mạt sắt khi không có nam châm được sắp xếp thế nào? Khi có nam châm được sắp xếp như thế nào?
  • Hãy cho biết sự sắp xếp các mạt sắt ở gần các cực nam châm và ở xa các cực nam châm.

14 of 37

Trả lời

  • Các mạt sắt khi không có nam châm được sắp xếp hỗn độn không theo quy luận nhất định.
  • Khi có nam châm các mạt sắt được sắp xếp theo các đường cong nối từ cực này sang cực kia của nam châm

15 of 37

  • Càng gần cực nam châm các đường sức từ sắp xếp càng dày, càng xa cực nam châm các đường sức từ sắp xếp càng thưa.

Trả lời

16 of 37

KẾT LUẬN

  • Hình ảnh các đường được tạo ra bởi mạt sắt xung quanh nam châm được gọi là từ phổ.

🡪 Từ phổ là hình ảnh trực quan về từ trường

  • Ở gần các cực số lượng mạt sắt dày, càng xa cực số lượng càng ít dần.

17 of 37

3. Đường sức từ

Nhiệm vụ: Dùng bút tô dọc theo các đường mạt sắt ở kết quả thí nghiệm hình 15.3 , nối từ cực này sang cực kia của thanh nam châm

Hình 15.3.

Hình ảnh sắp xếp mạt sắt trong từ trường của một thanh nam châm

18 of 37

3. Đường sức từ

  • Đường sức từ là đường cong liền nét nối từ cực này sang cực kia của nam châm (vẽ theo từ phổ) là hình ảnh về đường sức từ của nam châm.
  • Đường sức từ có một chiều xác định, đi ra ở cực Bắc, đi vào cực nam của nam châm.
  • Nơi nào từ trường mạnh thì đường sức từ dày, nơi nào từ trường yếu thì đường sức từ thưa.

Hình 15.4.

Đường sức từ của một thanh nam châm được vẽ theo quy ước

19 of 37

Luyện tập 2 ( SGK – tr81).

Biết chiều đường sức từ của hai thanh nam châm như hình 15.5. Hãy xác định tên các cực từ của hai nam châm.

Hình 15.5.

Bên ngoài nam châm, đường sức từ có chiều đi ra từ cực bắc, đi vào cực nam của nam châm. Từ đó ta xác định được các cực từ của nam châm.

S

S

N

N

20 of 37

4. Chế tạo nam châm điện

Nam châm điện trong cuộc sống

21 of 37

Nam châm điện có cấu tạo như thế nào?

Hình 15.6.

Cần cẩu có nam châm điện

Cấu tạo của nam châm điện: nam châm điện gồm dây dẫn điện quấn quanh 1 lõi sắt có dòng điện chạy trong dây dẫn.

22 of 37

HOẠT ĐỘNG NHÓM

THỰC HÀNH LÀM NAM CHÂM ĐIỆN VÀ THAY ĐỔI TỪ TRƯỜNG CỦA NAM CHÂM ĐIỆN

23 of 37

Dụng cụ: Công tắc (1), lõi nhựa (2), lõi sắt (3), đế và pin (4), cuộn dây điện (5), viên bi sắt (6) (Hình 15.7)

* Thí nghiệm làm nam châm điện

Hình 15.7.

Bộ dụng cụ chế tạo nam châm điện

24 of 37

Tiến hành:

- Nối hai đầu cuộn dây với chốt 1 và chốt 4. Dùng kim nam châm để kiểm tra từ trường trong không gian xung quanh nam châm điện vừa làm được.

- Đưa viên bi sát lại gần một đầu cuộn dây để nó được hút dính vào đó.

* Thí nghiệm làm nam châm điện

Hình 15.8.

Nam châm điện đơn giản

25 of 37

Tiến hành:

- Để thay đổi từ trường của nam châm điện, giữ nguyên đầu dây ở chốt 4, ngắt công tắc, chuyển đầu dây ở chốt 1 sang chốt 3, đóng lại công tắc.

- Tiếp tục đưa viên bi lại sát đầu cuộn dây.

- Rút ra nhận xét về khả năng hút viên bi của nam châm điện trước và sau khi thay đổi từ trường của nó.

* Thí nghiệm làm nam châm điện

Hình 15.8.

Nam châm điện đơn giản

26 of 37

KẾT LUẬN

  • Xung quanh nam châm điện có từ tường.
  • Để thay đổi lực hút của nam châm điện phải thay đồi từ trường của nó bằng cách thay đổi dòng điện chạy trong cuộc dây của nam châm
  • Khi không có dòng điện chạy qua cuộn dây, nam châm điện mất từ trường nên nó không thể hút các vật có tính chất từ.

27 of 37

LUYỆN TẬP

Bắt đầu

28 of 37

Câu 1: Phát biểu nào sau đây là đúng?

A. Mỗi thanh nam châm thẳng có hai cực.

C. Mỗi thanh nam châm chữ U chỉ có một cực.

B. Ở thanh nam châm thẳng, lực từ mạnh nhất ở giữa thanh.

D. Ở thanh nam châm chữ U, lực từ mạnh nhất ở giữa chữ U (phần cong nhất).

29 of 37

A. Qua bất kì điểm nào trong từ trường ta cũng có thể vẽ được một đường sức từ.

B. Đường sức từ do nam châm thẳng tạo ra xung quanh nó là những đường thẳng.

Phát biểu nào sau đây không đúng ?

C. Đường sức từ mau hơn ở nơi có từ trường lớn, đường sức thưa hơn ở nơi có từ trường nhỏ hơn.

D. Các đường sức từ là những đường cong kín.

Câu 2

30 of 37

Câu 3: Chọn phát biểu sai khi mô tả từ phổ của một nam châm thẳng.

A. Các mạt sắt xung quanh nam châm được sắp xếp thành những đường cong.

B. Các đường cong này nối từ cực này sang cực kia của thanh nam châm.

C. Dùng mạt sắt hay mạt nhôm thì từ phổ đều có dạng như nhau.

D. Các mạt sắt được sắp xếp dày hơn ở hai cực của nam châm.

31 of 37

Câu 4: Trong bức tranh các đường sức từ, từ trường mạnh hơn được diễn tả bởi

A. Các đường sức từ dày đặc hơn.

B. Các đường sức từ nằm cách xa nhau.

C. Các đường sức từ gần như song song nhau.

D. Các đường sức từ nằm phân kì nhiều.

32 of 37

A. Hình ảnh của các đường mạt sắt cho ta hình ảnh của các đường sức từ của từ trường.

B. Hình ảnh tương tác của hai nam châm với nhau.

C. Hình ảnh tương tác giữa dòng điện và nam châm.

D. Hình ảnh tương tác của hai dòng điện chạy trong hai dây dẫn thẳng song song.

Câu 5. Từ phổ là

33 of 37

VẬN DỤNG

1. Ở thí nghiệm trên hình 15.8, dùng viên bi đã cho, em làm thế nào để kiểm tra từ trường của nam châm thay đổi khi giữ nguyên đầu dây ở chốt 1 và chuyển đầu dây nối từ chốt 4 sang chốt 2?

Trả lời

Khi chuyển đầu dây nối từ chốt 4 sang chốt 2, lực hút lên viên bi sắt bị giảm, vì vậy nếu ta dùng 1 lực kéo nhỏ hơn là có thể kéo viên bi ra khỏi nam châm điện trên.

34 of 37

VẬN DỤNG

2. Hình dưới đây mô tả cấu tạo một thiết bị tự động ngắt mạch điện khi dòng điện trong mạch tăng quá mức cho phép (được gọi là rơ le dòng). Nam châm điện N ở thiết bị này có chức năng sau: Khi dòng điện qua nam châm điện ở mức cho phép thì thanh sắt S bị lò xo L kéo sang phải làm đóng các tiếp điểm 1, 2.

Hãy giải thích tại sao khi dòng điện chạy trong mạch điện có lắp thiết bị điện M (ví dụ như động cơ điện) tăng quá mức cho phép thì dòng điện bị ngắt, do đó, động cơ được bảo vệ.

35 of 37

VẬN DỤNG

Trả lời

2. Khi dòng điện chạy trong mạch điện có lắp thiết bị điện M (ví dụ như động cơ điện) tăng quá mức cho phép thì lực từ của nam châm N hút thanh sắt S thắng lực tác dụng của lò xo nên S bị kéo sang trái.

Do đó làm ngắt dòng điện (tại vị trí 2 và tại khóa K). Động cơ được bảo vệ, không có dòng điện quá tải chạy qua.

36 of 37

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

Ghi nhớ kiến thức đã học trong bài

Hoàn thành các bài tâp trong SBT

Đọc và tìm hiểu trước “Bài 16: Từ trường Trái Đất”

37 of 37

HẸN GẶP LẠI CÁC EM TRONG TIẾT HỌC SAU!