CHÀO MỪNG CÁC EM �ĐẾN VỚI BÀI HỌC HÔM NAY!
Lực hút của Trái Đất giữ mọi vật trên Trái Đất. Lực hút này được thực hiện thông qua trường lực hấp dẫn bao xung quanh Trái Đất.
Hình ảnh Trái Đất
KHỞI ĐỘNG
Hình ảnh Trái Đất
Lực tác dụng của nam châm lên vật có tính chất từ có thông qua một trường lực nào không?
KHỞI ĐỘNG
BÀI 15
TỪ TRƯỜNG
NỘI DUNG BÀI HỌC
01
Khái niệm về từ trường
02
Từ phổ
03
Đường sức từ
04
Chế tạo nam châm điện
1. Khái niệm về từ trường
Hoạt động nhóm: Thí nghiệm tác dụng của thanh nam châm lên kim nam châm
Dụng cụ:
Hình 15.1
tác dụng của thanh nam châm lên kim nam châm
1. Khái niệm về từ trường
Hoạt động nhóm: Thí nghiệm tác dụng của thanh nam châm lên kim nam châm
Tiến hành:
Hình 15.1
tác dụng của thanh nam châm lên kim nam châm
1. Khái niệm về từ trường
Hoạt động nhóm: Thí nghiệm tác dụng của thanh nam châm lên kim nam châm
Tiến hành:
Hình 15.1
tác dụng của thanh nam châm lên kim nam châm
C1. Trong thí nghiệm ở hình 15.1, khi đưa kim nam châm lại gần thanh nam châm, hướng của kim nam châm có thay đổi so với hướng ban đầu không?
Đáp án
Khi đưa kim nam châm lại gần thanh nam châm thì hướng của kim nam châm không thay đổi.
KẾT LUẬN
2. Từ phổ
Thí nghiệm tạo từ phổ
Hình 15.2.
Bộ dụng cụ tạo từ phổ
2. Từ phổ
Thí nghiệm tạo từ phổ
Hình 15.3.
Hình ảnh sắp xếp mạt sắt trong từ trường của một thanh nam châm
2. Từ phổ
Trả lời
Trả lời
KẾT LUẬN
🡪 Từ phổ là hình ảnh trực quan về từ trường
3. Đường sức từ
Nhiệm vụ: Dùng bút tô dọc theo các đường mạt sắt ở kết quả thí nghiệm hình 15.3 , nối từ cực này sang cực kia của thanh nam châm
Hình 15.3.
Hình ảnh sắp xếp mạt sắt trong từ trường của một thanh nam châm
3. Đường sức từ
Hình 15.4.
Đường sức từ của một thanh nam châm được vẽ theo quy ước
Luyện tập 2 ( SGK – tr81).
Biết chiều đường sức từ của hai thanh nam châm như hình 15.5. Hãy xác định tên các cực từ của hai nam châm.
Hình 15.5.
Bên ngoài nam châm, đường sức từ có chiều đi ra từ cực bắc, đi vào cực nam của nam châm. Từ đó ta xác định được các cực từ của nam châm.
S
S
N
N
4. Chế tạo nam châm điện
Nam châm điện trong cuộc sống
Nam châm điện có cấu tạo như thế nào?
Hình 15.6.
Cần cẩu có nam châm điện
Cấu tạo của nam châm điện: nam châm điện gồm dây dẫn điện quấn quanh 1 lõi sắt có dòng điện chạy trong dây dẫn.
HOẠT ĐỘNG NHÓM
THỰC HÀNH LÀM NAM CHÂM ĐIỆN VÀ THAY ĐỔI TỪ TRƯỜNG CỦA NAM CHÂM ĐIỆN
Dụng cụ: Công tắc (1), lõi nhựa (2), lõi sắt (3), đế và pin (4), cuộn dây điện (5), viên bi sắt (6) (Hình 15.7)
* Thí nghiệm làm nam châm điện
Hình 15.7.
Bộ dụng cụ chế tạo nam châm điện
Tiến hành:
- Nối hai đầu cuộn dây với chốt 1 và chốt 4. Dùng kim nam châm để kiểm tra từ trường trong không gian xung quanh nam châm điện vừa làm được.
- Đưa viên bi sát lại gần một đầu cuộn dây để nó được hút dính vào đó.
* Thí nghiệm làm nam châm điện
Hình 15.8.
Nam châm điện đơn giản
Tiến hành:
- Để thay đổi từ trường của nam châm điện, giữ nguyên đầu dây ở chốt 4, ngắt công tắc, chuyển đầu dây ở chốt 1 sang chốt 3, đóng lại công tắc.
- Tiếp tục đưa viên bi lại sát đầu cuộn dây.
- Rút ra nhận xét về khả năng hút viên bi của nam châm điện trước và sau khi thay đổi từ trường của nó.
* Thí nghiệm làm nam châm điện
Hình 15.8.
Nam châm điện đơn giản
KẾT LUẬN
LUYỆN TẬP
Bắt đầu
Câu 1: Phát biểu nào sau đây là đúng?
A. Mỗi thanh nam châm thẳng có hai cực.
C. Mỗi thanh nam châm chữ U chỉ có một cực.
B. Ở thanh nam châm thẳng, lực từ mạnh nhất ở giữa thanh.
D. Ở thanh nam châm chữ U, lực từ mạnh nhất ở giữa chữ U (phần cong nhất).
A. Qua bất kì điểm nào trong từ trường ta cũng có thể vẽ được một đường sức từ.
B. Đường sức từ do nam châm thẳng tạo ra xung quanh nó là những đường thẳng.
Phát biểu nào sau đây không đúng ?
C. Đường sức từ mau hơn ở nơi có từ trường lớn, đường sức thưa hơn ở nơi có từ trường nhỏ hơn.
D. Các đường sức từ là những đường cong kín.
Câu 2
Câu 3: Chọn phát biểu sai khi mô tả từ phổ của một nam châm thẳng.
A. Các mạt sắt xung quanh nam châm được sắp xếp thành những đường cong.
B. Các đường cong này nối từ cực này sang cực kia của thanh nam châm.
C. Dùng mạt sắt hay mạt nhôm thì từ phổ đều có dạng như nhau.
D. Các mạt sắt được sắp xếp dày hơn ở hai cực của nam châm.
Câu 4: Trong bức tranh các đường sức từ, từ trường mạnh hơn được diễn tả bởi
A. Các đường sức từ dày đặc hơn.
B. Các đường sức từ nằm cách xa nhau.
C. Các đường sức từ gần như song song nhau.
D. Các đường sức từ nằm phân kì nhiều.
A. Hình ảnh của các đường mạt sắt cho ta hình ảnh của các đường sức từ của từ trường.
B. Hình ảnh tương tác của hai nam châm với nhau.
C. Hình ảnh tương tác giữa dòng điện và nam châm.
D. Hình ảnh tương tác của hai dòng điện chạy trong hai dây dẫn thẳng song song.
Câu 5. Từ phổ là
VẬN DỤNG
1. Ở thí nghiệm trên hình 15.8, dùng viên bi đã cho, em làm thế nào để kiểm tra từ trường của nam châm thay đổi khi giữ nguyên đầu dây ở chốt 1 và chuyển đầu dây nối từ chốt 4 sang chốt 2?
Trả lời
Khi chuyển đầu dây nối từ chốt 4 sang chốt 2, lực hút lên viên bi sắt bị giảm, vì vậy nếu ta dùng 1 lực kéo nhỏ hơn là có thể kéo viên bi ra khỏi nam châm điện trên.
VẬN DỤNG
2. Hình dưới đây mô tả cấu tạo một thiết bị tự động ngắt mạch điện khi dòng điện trong mạch tăng quá mức cho phép (được gọi là rơ le dòng). Nam châm điện N ở thiết bị này có chức năng sau: Khi dòng điện qua nam châm điện ở mức cho phép thì thanh sắt S bị lò xo L kéo sang phải làm đóng các tiếp điểm 1, 2.
Hãy giải thích tại sao khi dòng điện chạy trong mạch điện có lắp thiết bị điện M (ví dụ như động cơ điện) tăng quá mức cho phép thì dòng điện bị ngắt, do đó, động cơ được bảo vệ.
VẬN DỤNG
Trả lời
2. Khi dòng điện chạy trong mạch điện có lắp thiết bị điện M (ví dụ như động cơ điện) tăng quá mức cho phép thì lực từ của nam châm N hút thanh sắt S thắng lực tác dụng của lò xo nên S bị kéo sang trái.
Do đó làm ngắt dòng điện (tại vị trí 2 và tại khóa K). Động cơ được bảo vệ, không có dòng điện quá tải chạy qua.
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
Ghi nhớ kiến thức đã học trong bài
Hoàn thành các bài tâp trong SBT
Đọc và tìm hiểu trước “Bài 16: Từ trường Trái Đất”
HẸN GẶP LẠI CÁC EM TRONG TIẾT HỌC SAU!