บทที่ ๕

สัญญาเช่าซื้อ

สัญญาเช่าซื้อ

สัญญาเช่าซื้อเป็นอีกเรื่องหนึ่งที่สำคัญสำหรับชีวิตประจำวันของเรา เช่าซื้อรถจักรยานยนต์ , เช่าซื้อรถยนต์

ดังนั้น จึงจำเป็นที่นักศึกษาจะต้องทราบหลักการของสัญญาเช่าซื้อ

เช่าซื้อ

บทบัญญัติเรื่องเช่าซื้อตามประมวลกฎหมายเพ่งและพาณิชย์มีเพียง ๓ มาตรา เห็นได้ชัดว่าในสมัยก่อนยังไม่นิยมแพร่หลายดังเช่นปัจจุบันนี้ที่นิยมทำสัญญาประเภทนี้กันอย่างมาก

สัญญาเช่าซื้อใกล้เคียงกับสัญญาเช่าทรัพย์กับสัญญาซื้อขาย โดยจะเห็นได้ว่ามีคำว่า “เช่า” และมีคำว่า “ซื้อ”

ลักษณะของสัญญาเช่าซื้อ ก็คือ การนำทรัพย์สินออกให้เช่าแต่ในตอนหลังมีการซื้อได้ แต่ไม่ใช่ว่า เช่ากันไปแล้วมาขอซื้อภายหลัง ต้องมีการตกลงกันเสียตั้งแต่ต้นว่าสัญญานี้จะเช่ากันแล้ว วันหลัง อาจจะเปลี่ยนใจขอซื้อได้

๑.ความหมายของสัญญาเช่าซื้อ

สัญญาเช่าซื้อ คือ สัญญาซึ่งเจ้าของเอาทรัพย์สินออกให้เช่า และให้คำมั่นว่าจะขายทรัพย์สินนั้น หรือ ว่าจะให้ทรัพย์สินนั้นตกเป็นสิทธิแก่ผู้เช่าโดยเงื่อนไขที่ผู้เช่าได้ใช้เงินเป็นจำนวนเท่านั้นเท่านี้คราว (ปพพ.มาตรา๕๗๒)

๒. ลักษณะของสัญญาเช่าซื้อ

เราสามารถจำแนกลักษณะสำคัญของสัญญาเช่าซื้อได้ ๔ ประการ คือ

๑. ผู้ให้เช่าซื้อต้องเป็นเจ้าของทรัพย์สินที่ให้เช่าซื้อ

คำว่า “เจ้าของ” หมายถึง เจ้าของกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สิน หากไม่ใช่เจ้าของกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินมาทำสัญญาเช่าซื้อ สัญญาเช่าซื้อจะไม่ชอบด้วยกฎหมายและตกเป็นโมฆะ(ฎีกา ๔๕๔๔/๒๕๓๓)

๒. เป็นสัญญาซึ่งเจ้าของทรัพย์สินนำทรัพย์สินออกให้เช่า

กล่าวคือ การทำสัญญาเช่าซื้อต้องเริ่มต้นจากการเช่าและจบลงด้วยการซื้อเสมอ

ทั้งนี้ เพราะสัญญาเช่าซื้อ เมื่อทำสัญญาแล้วกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินที่ทำสัญญาไม่โอนไปยังผู้เช่าซื้อทันที

ดังนั้น เมื่อทำสัญญาเช่าซื้อ ผู้ให้เช่าซื้อเพียงแต่ส่งมอบการครอบครองทรัพย์ให้แก่ผู้เช่าซื้อเท่านั้น โดยผู้เช่าซื้อยังไม่ได้กรรมสิทธิ์ไปในทันที

​

๓. ต้องเป็นกรณีที่ผู้ให้เช่าซื้อให้คำมั่นว่าจะขายทรัพย์สิน หรือจะให้ทรัพย์สินตกเป็นสิทธิแก่ผู้เช่าซื้อ

กล่าวคือ ต้องมีข้อตกลงขณะทำสัญญาเช่าซื้อว่า ผู้ให้เช่าซื้อให้คำมั่นว่าจะขายหรือจะให้ทรัพย์สินตกเป็นสิทธิแก่ผู้เช่าซื้อ(คำมั่นต้องเกิดขึ้นขณะทำสัญญาเช่าซื้อเท่านั้น)

​

๔. ต้องมีเงื่อนไขว่าผู้เช่าซื้อ ได้ใช้เงินค่าเช่าซื้อเป็นจำนวนเท่านั้นเท่านี้คราว

คำว่า “ใช้เงินเป็นจำนวนเท่านั้นเท่านี้คราว” หมายถึง การใช้เงินเป็นงวดๆ หรือตามคราวที่กำหนดไว้ เช่น ทำสัญญาเช่าซื้อรถยนต์ กำหนดชำระเงินเป็นงวดรวม ๑๒ งวด หากผู้เช่าซื้อชำระค่าเช่าซื้อครบ ๑๒ งวด ก็จะได้กรรมสิทธิ์ในรถยนต์ที่เช่าซื้อทันที

ส่วนจะตกลงกันกี่งวดนั้น ขึ้นอยู่กับคู่สัญญา

​

ตัวอย่าง

ตัวอย่างที่ ๑

นายดำ ตกลงให้นายแดง เช่าแท็กซี่เพื่อวิ่งรับบริการ โดยกำหนดค่าเช่าวันละ ๖๐๐ บาท ดังนี้ สัญญาดังกล่าวเป็นสัญญาประเภทใด

ตัวอย่างที่ ๒

นาย ก. ตกลงขายรถแท็กซี่ให้นาย ข. ในราคา ๖๐๐,๐๐๐ บาท โดยนายก. โอนกรรมสิทธิ์ในรถคันดังกล่าวให้เป็นของนาย ข. ทันที และตกลงชำระราคากันเป็นจำนวน ๖๐ งวด งวดละ ๑๐,๐๐๐ บาท ดังนี้ สัญญาดังกล่าวเป็นสัญญาประเภทใด

​

ตัวอย่างที่ ๓

นายเอก ตกลงให้นายโทเช่ารถจักยานยนต์ และคิดค่าเช่าเดือนละ ๓,๐๐๐ บาท โดยตกลงกันขณะทำสัญญาเช่าว่า หากนายโท ชำระค่าเช่าครบ ๑๒ งวด จะให้กรรมสิทธิ์ในรถจักรยานยนต์ตกเป็นของนายโท ดังนี้ สัญญาดังกล่าวเป็นสัญญาประเภทใด

​

แบบของสัญญาเช่าซื้อ

สัญญาเช่าซื้อนั้นถ้าไม่ทำเป็นหนังสือจะตกเป็นโมฆะ คือ ทำเป็นหนังสือลงลายมือ ของทั้งสองฝ่าย ไม่ต้องไปทำต่อหน้าพนักงานเจ้าหน้าที่ก็ใช้บังคับได้ ฉะนั้น สัญญาเช่าซื้อ ต้องทำเป็นหนังสือ

หน้าที่ของผู้ให้เช่าซื้อกับของผู้เช่าซื้อ จะมีลักษณะใกล้เคียงกับหน้าที่ของผู้ขายกับผู้ซื้อ ในลักษณะซื้อขาย กล่าวคือ ผู้เช่าซื้อมีหน้าที่ต้องชำระค่าเช่าซื้อ เป็นต้น

ความสำคัญของสัญญาเช่าซื้ออยู่ที่การบอกเลิกสัญญา เพราะในระหว่างที่ยังไม่มีการเลิก สัญญาหรือในระหว่างที่ยังไม่มีการตกลงว่าซื้อขายกัน ก็คือการเช่าธรรมดานั่นเอง ฉะนั้นต้อง นำหลักเรื่องรอนสิทธิหรือความรับผิดในการชำรุดบกพร่องในเรื่องเช่าทรัพย์มาใช้โดยอนุโลมด้วย

ความแตกต่างระหว่างเช่าซื้อและเช่าทรัพย์

๑. สัญญาเช่าซื้อ ผู้ให้เช่าซื้อจำต้องเป็นเจ้าของทรัพย์สินที่ให้เช่าซื้อ ส่วนสัญญาเช่าทรัพย์ผู้ให้เช่าไม่จำต้องเป็นเจ้าของทรัพย์สินที่ให้เช่า

๒. สัญญาเช่าซื้อ เป็นสัญญาที่ตกลงโอนกรรมสิทธิ์ให้ผู้เช่าซื้อเมื่อชำระเงินเท่านั้นเท่านี้คราวครบตามสัญญา แต่สัญญาเช่าทรัพย์เป็นสัญญาที่ไม่มีการโอนกรรมสิทธิ์

๓. สัญญาเช่าซื้อทรัพย์สินทุกชนิดต้องทำเป็นหนังสือ ส่วนสัญญาเช่าทรัพย์กฎหมายไม่ได้กำหนดแบบไว้ กำหนดเรื่องหลักฐานการฟ้องร้องบังคับคดีไว้เท่านั้น

๔. สัญญาเช่าซื้อ ผู้เช่าซื้อตกลงค่าเช่าซื้อเป็นเงิน ส่วนสัญญาเช่าทรัพย์ ผู้เช่าไม่จำเป็นต้องตกลงชำระค่าเช่าเป็นเงิน อาจตกลงชำระค่าเช่าเป็นอย่างอื่นก็ได้

๕. สัญญาเช่าซื้อ ผู้เช่าซื้อผิดนัดไม่ชำระค่าเช่าซื้อ ๒ คราวติดกัน ผู้ให้เช่าซื้อจึงจะบอกเลิกสัญญาได้ ส่วนสัญญาเช่าทรัพย์ ผู้เช่าผิดนัดไม่ชำระค่าเช่าเพียงครั้งเดียว ผู้ให้เช่าอาจบอกเลิกสัญญาได้

๖. สัญญาเช่าซื้อ เมื่อผู้เช่าซื้อตาย สัญญาเช่าซื้อไม่ระงับ ส่วนสัญญาเช่าทรัพย์เมื่อผู้เช่าตาย สัญญาเช่าระงับ

๖. ความระงับแห่งสัญญาเช่าซื้อ

๑. เมื่อผู้เช่าซื้อบอกเลิกสัญญาเช่าซื้อโดยลำพังฝ่ายเดียว กล่าวคือ โดยการบอกเลิกสัญญาเช่าซื้อในเวลาใดเวลาหนึ่งก็ได้ ด้วยการส่งมอบทรัพย์สินกลับคืนให้แก่เจ้าของโดยเสียค่าใช้จ่ายของตนเอง

๒. เมื่อผู้ให้เช่าซื้อบอกเลิกสัญญาเช่าซื้อ ด้วยเหตุดังต่อไปนี้

๒.๑ ผู้เช่าซื้อผิดนัดไม่ชำระเงิน ๒ คราวติดต่อกัน

๒.๒ ผู้เช่าซื้อทำผิดสัญญาในข้อสำคัญ

๓. เมื่อทรัพย์สินที่เช่าซื้อสูญหายหรือถูกทำลาย ซึ่งมิใช่ความผิดผู้เช่าซื้อ

ความระงับแห่งสัญญาเช่าซื้อ

สำหรับธุรกิจการให้เช่าซื้อรถยนต์และรถจักรยานยนต์นั้น ถูกควบคุมโดยประกาศ ของคณะกรรมการว่าด้วยสัญญา พ.ศ. ๒๕๔๓ โดยกำหนดให้ผู้ให้เช่ามีสิทธิบอกเลิกสัญญาเช่าซื้อ ได้ในกรณีที่ผู้เช่าซื้อผิดนัดชำระค่าเช่าซื้อ รายงวด ๓ งวดติดๆ กัน และผู้ให้เช่าซื้อมีหนังสือ บอกกล่าวผู้เช่าซื้อให้ชำระค่าเช่าซื้อภายในเวลาไม่น้อยกว่า ๓๐ วันแล้ว และผู้เช่าซื้อละเลยไม่ชำระค่าเช่าซื้อ ตามหนังสือดังกล่าว

ผลของการบอกเลิกสัญญาเช่าซื้อ

เมื่อมีการบอกเลิกสัญญาเช่าซื้อโดยเป็นความรับผิดของผู้เช่าซื้อแล้ว ผู้ให้เช่าซื้อสามารถ กลับเข้าครอบครองทรัพย์สิน และริบเงินค่าเช่าซื้อบรรดาที่ชำระมาแล้วทั้งหมดได้ เช่น ผู้เช่าซื้อผิดนัดชำระค่าเช่าซื้อ ๒ งวดติดกัน เป็นเหตุให้สัญญาเช่าซื้อสิ้นสุดลงโดยผลของสัญญา เนื่องจากเป็นความผิด ของผู้เช่าซื้อ

แต่อย่างไรก็ตามเมื่อสัญญาเช่าซื้อเลิกกันแล้ว ผู้เช่าซื้อมีหน้าที่ต้องส่งมอบทรัพย์สินที่เช่าซื้อคืนผู้ให้เช่าซื้อโดยสภาพปกติ หากว่าไม่ส่งมอบคืนต้องชดใช้ราคาแทน และหากผู้เช่าซื้อได้นำทรัพย์สิน ที่เช่าซื้อไปขายให้แก่บุคคลภายนอก เช่าซื้อจะต้องมีความรับผิดตามกฎหมายอาญาฐานยักยอกทรัพย์อีกด้วย

อายุความเช่าซื้อ

๑. อายุความฟ้องเรียกค่าเช่าซื้อ

๑.๑ กรณีผู้ให้เช่าซื้อเป็นผู้ประกอบธุรกิจ

- ถ้าเป็นสังหาริมทรัพย์ ต้องใช้สิทธิเรียกร้องภายใน ๒ ปี

- แต่ถ้าเป็นอสังหาริมทรัพย์ ต้องใช้สิทธิเรียกร้องภายใน ๕ ปี

๑.๒ กรณีผู้เช่าซื้อไม่ได้เป็นคนธรรมดา

- ไม่ว่าจะเป็น สังหาริมทรัพย์ หรือ อสังหาริมทรัพย์ จะมีอายุความในการเรียกร้อง ๑๐ ปี

จบ

สัญญาเช่าซื้อ