Σεξουαλική διαπαιδαγώγηση παιδιών σχολικής ηλικίας

Ορισμός σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης

• Η διαδικασία ενημέρωσης του παιδιού σχετικά με την ανατομία των γεννητικών οργάνων, τις ομοιότητες και τις διαφορές των δύο φύλων, τη σεξουαλική ταυτότητα, τη συνουσία και την αναπαραγωγική διαδικασία
• Μέσω αυτής της διαδικασίας το παιδί σχηματίζει τη στάση, τα πιστεύω και τις αξίες που θα έχει ως ενήλικας αναφορικά με τη σεξουαλική συμπεριφορά
• Στόχος: το παιδί να αποκτήσει δεξιότητες που αφορούν τoν ασφαλή τρόπο επικοινωνίας και επιλογής αποφάσεων αναφορικά με τη μετέπειτα σεξουαλική του ζωή

(Martin et al., 2020)

Μοτίβο διδασκαλίας σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης

• Οι μαθητές και ο μαθήτριες καλούνται να διαμορφώσουν και να εξελίξουν αρχές, σκέψεις και πεποιθήσεις, οι οποίες θα ενισχύσουν τη σύναψη ερωτικών σχέσεων με βασικό κριτήριο την υπεύθυνη στάση και τη διατήρηση της καλής υγείας (Frazer, 2001)
• Η διδακτική παρέμβαση εντοπίζεται σε τρία πεδία, το γνωστικό, το συναισθηματικό και το συμπεριφοριστικό (Deasaulnies, 1995)

Μοτίβο διδασκαλίας σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης

Γνωστικό πεδίο

• Βιολογική εξέλιξη, ανατομικές πληροφορίες
• Τα περισσότερα προγράμματα διδασκαλίας σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης επικεντρώνονται στο γνωστικό στάδιο των σκοπών (Κρεατσάς, 2003)

Μοτίβο διδασκαλίας σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης

Συναισθηματικό πεδίο

• Δημιουργία αξιολογικών αρχών, πεποιθήσεων και ενδιαφέροντος σχετικά με την σεξουαλική ζωή του ατόμου και τη σεξουαλικότητα του.
• Αλληλοσεβασμός, χαλιναγώγηση ορμών, υπεύθυνη επιλογή συντρόφου, σύναψη σχέσεων αλληλοεκτίμησης
• Κοινωνική και ψυχολογική παράμετρος σεξουαλικότητας

​

​

(Κρεατσάς, 2003)

​

Μοτίβο διδασκαλίας σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης

Συμπεριφοριστικό πεδίο

• Μεθοδολογίες, εφαρμόσιμες τεχνικές, επικοινωνιακά μέσα που το άτομο να�χρησιμοποιεί για να εκδηλώσει ορθά τη σεξουαλικότητα του
• Απόκτηση επικοινωνιακών δεξιοτήτων, η εξέλιξη της σύναψης σχέσεων, ενίσχυση συζήτησης, έννοια συντροφικότητας

​

​

​

​

(Κρεατσάς, 2003)

​

Σημαντικές ορολογίες

• Σεξ (sex): Διττή σημασία. Από τη λέξη sexus, που σημαίνει φύλο, παραπέμπει στις ανατομικές διαφορές των δύο φύλων. Περιγράφει τη σεξουαλική πράξη μεταξύ των ανθρώπων (Giddens, 1997)
• Φύλο (gender): Τυπικά αναφέρεται μόνο στα συμπεριφορικά, κοινωνικά και ψυχολογικά χαρακτηριστικά των δύο φύλων. Η αναφορά στο φύλο εξετάζει κοινωνικά και ψυχολογικά μοτίβα και συμπεριφορές (Pryzgoda & Chrisler, 2000)
• Ταυτότητα φύλου: αναφέρεται αποκλειστικά στην ατομική και βαθιά εσωτερική και αισθητή εμπειρία του φύλου ενός ανθρώπου, η οποία�μπορεί να διαφέρει από την φυσιολογία ή το φύλο με το οποίο γεννήθηκε (WHO, 2019)

​

​

Σημαντικές ορολογίες

• Σεξουαλικότητα: μια βασική διάσταση του ανθρώπου που περιλαμβάνει την κατανόηση και τη σχέση με το ανθρώπινο σώμα, τη συναισθηματική προσκόλληση και την αγάπη, το φύλο, το γένος, τη ταυτότητα φύλου,�το σεξουαλικό προσανατολισμό, τη σεξουαλική οικειότητα, ευχαρίστηση και�αναπαραγωγή. Η σεξουαλικότητα είναι περίπλοκη και περιλαμβάνει βιολογικές, κοινωνικές, ψυχολογικές, πνευματικές, θρησκευτικές, πολιτικές, νομικές, ιστορικές, ηθικές και πολιτισμικές διαστάσεις που εξελίσσονται σε μια διάρκεια ζωής (UNESCO, 2017)
• Σεξουαλική συμπεριφορά: Όλες οι ενέργειες στις οποίες προβαίνουν οι άνθρωποι για να εκφράσουν τη σεξουαλικότητά τους. Επηρεάζεται από το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον στο οποίο εκδηλώνεται (Γερούκη, 2011)

Σημαντικές ορολογίες

• Σεξουαλικά δικαιώματα: Ενσωματώθηκαν στα δικαιώματα των παιδιών. Ανάγκη εφαρμογής μιας ολοκληρωμένης σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης. Υποχρέωση των αρμόδιων φορέων του κάθε κράτους για την παροχή ενός τέτοιου προγράμματος (European Commission, 2020)
• Η σεξουαλική εκπαίδευση αποτελεί ανθρώπινο δικαίωμα και επηρεάζει σε σημαντικό βαθμό τόσο τη κοινωνική όσο και την ψυχική υγεία του ατόμου (Καρδιγιαννόπουλος et al., 2020)

Σημαντικές ορολογίες

• Διαπροσωπικές σχέσεις: ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι αισθάνονται και συμπεριφέρονται μεταξύ τους. Επομένως, στο πλαίσιο της σεξουαλικότητας, οι διαπροσωπικές σχέσεις αναφέρονται σε όλα τα συναισθήματα και τις συμπεριφορές που βοηθούν τον άνθρωπό να εξερευνήσει, να αναπτύξει και να ικανοποιήσει την προσωπική του αντίληψη ως προς τη σεξουαλικότητα του (Γερούκη, 2011)
• Σεξουαλική υγεία: Η προαγωγή της σεξουαλικότητας πρέπει να γίνεται με υγιή τρόπο, όχι μόνο στο πλαίσιο της πράξης, αλλά και σχετικά με το ήθος και τα δικαιώματα των ανθρώπων. εν στοχεύει μόνο στην πρόληψη από τυχόν νόσο ή αναπηρία ή�κάποια δυσλειτουργία των ανθρώπων, αλλά σχετίζεται και με θέματα που αφορούν την�θετική προσέγγιση της σεξουαλικότητας, την ασφαλή σεξουαλική εμπειρία, μέσα από�την οποία τα άτομα βιώνουν αισθήματα ευχαρίστησης, χωρίς βία και εξαναγκασμό και�πάντα με γνώμονα το σεβασμό και την προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων�(WΗΟ, 2010)

Κατάλληλη ηλικία έναρξης σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης

• Όσο νωρίτερα τόσο καλύτερα
• Αποτελεί ένα συνεχή διάλογο που ξεκινά από πολύ νωρίς (τα μικρά παιδιά ξεκινούν να κάνουν ερωτήσεις για το σώμα τους, τις ανατομικές διαφορές των φύλων, το πώς έρχονται στον κόσμο τα μωρά)
• Το παιδί που θα αρχίσει να κάνει σχετικές ερωτήσεις είναι έτοιμο να λάβει τις αντίστοιχες απαντήσεις (Martin & Torres, 2013)
• Δεν υπάρχει συγκεκριμένο μέρος ή συγκεκριμένη ώρα που να θεωρούνται κατάλληλα για τη συζήτηση. Οποιαδήποτε καθημερινή στιγμή μπορεί να αποτελέσει αφορμή για συζήτηση (Mayo Clinic, 2019)
• Οικοδομούμε ήδη από την προσχολική ηλικία την υγιή ανάπτυξη του και το βοηθάμε να προστατευτεί από κινδύνους μιλώντας στο παιδί μας για τη σεξουαλικότητα

​

​

Σκοποί σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης�(Γκούβρα, Κυρίδη &Μαυρικάκη, 2001)

• Μείωση της άγνοιας
• Αύξηση της κατανόησης
• Καταπολέμηση της ενοχής και�της ανησυχίας
• Προαγωγή της υπευθυνότητας
• Καταπολέμηση της σεξουαλικής εκμετάλλευσης
• Καλλιέργεια της ικανότητας λήψης αποφάσεων
• Διευκόλυνση της επικοινωνίας επί των σεξουαλικών θεμάτων
• Ανάπτυξη των παιδαγωγικών δεξιοτήτων για τους μετέπειτα γονείς και�εκπαιδευτικούς
• Προαγωγή της κατανόησης της σημαντικότητας του σεβασμού�των υπολοίπων ανθρώπων αλλά και του εαυτού τους κατά τη σύναψη ποικίλλων�σχέσεων

Απαραίτητα χαρακτηριστικά διαλόγου γονέα παιδιού όσον αφορά στη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση

• Η υγιής επικοινωνία γονέα παιδιού οδηγεί σε υγιή και ειλικρινή διάλογο
• Όσοι εμπλέκονται με τη διαπαιδαγώγηση του παιδιού οφείλουν να τηρούν κοινή στάση
• Τα παιδιά μαθαίνουν για τη σεξουαλικότητα από τη στάση των γονέων (π.χ. ένας γονέας που θα επιχειρήσει να μιλήσει ειλικρινά στο παιδί, όμως αισθάνεται άβολα ή κωλύεται από στερεότυπα, ίσως τελικά περάσει το λάθος το μήνυμα στο παιδί και ενοχοποιήσει τελικά το φυσιολογικό αυτό γεγονός της σεξουαλικής ανάπτυξης)
• Ενθαρρύνουμε το παιδί μας να μας μιλήσει και απαντάμε με τρόπο απλό, ξεκάθαρο, καθησυχαστικό στις ερωτήσεις του
• Δίνουμε προσοχή στο αναπτυξιακό του επίπεδο επιλέγοντας απαντήσεις που ταιριάζουν σε αυτό και θα γίνουν κατανοητές

Απαραίτητα χαρακτηριστικά διαλόγου γονέα παιδιού όσον αφορά στη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση

• Χρησιμοποιούμε την επίσημη ονομασία για τη γνωριμία με όλα τα μέλη του ανδρικού και του γυναικείου σώματος (μύτη, μάτια, πέος, πόδι, στήθος κτλ.) καθώς η χρήση σωστής ονομασίας δίνει στα παιδιά το μήνυμα ότι πρόκειται για απλά μέρη τους σώματος
• Αποφεύγουμε τη χρήση υποκοριστικών (π.χ. πιπί, λιλί, πουλάκι), ώστε να μην μπερδευτεί το παιδί και για να μπορεί να δίνει ακριβείς περιγραφές όταν μιλάει με έναν ενήλικα και θέλει να περιγράψει κάποιο πρόβλημα, όπως πόνο ή φαγούρα. Επιπλέον, η χρήση υποκοριστικών προσδίδει χαρακτήρα ταμπού
• Εξηγούμε στο παιδί ότι κανείς δεν έχει το δικαίωμα να δει ή να αγγίξει τα ιδιωτικά μας μέρη ή εμείς τα δικά τους, εκτός από συγκεκριμένα άτομα με συγκεκριμένο τρόπο
• Αναφέρουμε αναλυτικά τις εξαιρέσεις (γονέας, γιατρός)
• Οι διαδικασίες ασφαλείας όπως μια επίσκεψη στο γιατρό αποτελούν εξαίρεση, όμως ξεκαθαρίζουμε πως ακόμα και τότε θα πρέπει να το ρωτήσουν και να του εξηγήσουν από πριν γιατί το αγγίζουν ή βλέπουν τα ιδιωτικά του μέρη και ότι ακόμα και τότε, έχει το δικαίωμα να ζητήσει την παρουσία γονέα/κηδεμόνα.

​

Περίοδοι σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης

• Α΄ περίοδος: Προσχολική ηλικία (από 2-3 ετών). Ερωτήσεις κυρίως ανατομικές ή ερωτήσεις τύπου από πού έρχονται τα μωρά. Απλές, ειλικρινείς απαντήσεις, που επικεντρώνονται στην ερώτηση και μόνο (Τσαρμακλής, 2007)

Περίοδοι σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης

• Β’ Περίοδος: Σχολική ηλικία. Οι ηλικίες 8-12 ετών θεωρούνται οι καλύτερες ηλικίες για μαθήματα σεξουαλικής εκπαίδευσης. Τα παιδιά σχολικής ηλικίας αναγνωρίζουν πλέον τις αλλαγές στα σώματά τους και θέτουν πιο σύνθετες ερωτήσεις. Το άτομο που είναι υπεύθυνο για την ενημέρωση πρέπει να είναι σοβαρό, υπεύθυνο, αληθινό και να εμπνέει εμπιστοσύνη. Σε αντίθετη περίπτωση, το παιδί ίσως στραφεί σε άλλες πηγές ενημέρωσης που μπορεί να είναι ακατάλληλες(Τσαρμακλής, 2007)

​

Περίοδοι σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης

• Γ’ Περίοδος: Πρώιμη, μέση και ύστερη εφηβεία. Θεωρείται η πιο δύσκολη ηλικιακή ομάδα. Τα παιδιά κατά την εφηβική τους ηλικία είναι πιο αυθόρμητα, ανώριμα και έχουν έντονο το αίσθημα της αμφισβήτησης και της επανάστασης. Για αυτό το λόγο, ο τρόπος προσέγγισης πρέπει να εμπνέει εμπιστοσύνη, ενώ το άτομο που ενημερώνει να έχει υπομονή και επιμονή(Τσαρμακλής, 2007)
• Στην εφηβεία τα παιδιά εκτός των απαραίτητων γνώσεων για�την αναπαραγωγική διαδικασία, την ανατομία ή λειτουργία των γεννητικών οργάνων�και τους τρόπους υγιεινής, έχουν ανάγκη να μάθουν για τα συναισθήματα που�συνδέονται με τις σεξουαλικές τους ορμές, την αξία της αγάπης, τις υποχρεώσεις που�πρέπει να φέρει μια μόνιμη σχέση και την αποδοχή των περιορισμών στην�συμπεριφορά τους ως μέλη μιας κοινωνίας και κυρίως να αντιληφθούν πως οι πράξεις�τους επηρεάζουν την ζωή των άλλων (Τσαρμακλής, 2007)

​

​

​

Χαρακτηριστικά αποτελεσματικής σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης

• Απευθύνεται σε όλους τους μαθητές χωρίς διακρίσεις ως προς το φύλο, τις�θρησκευτικές πεποιθήσεις, την εθνικότητα, τη σεξουαλικότητα και την επίδοση στο σχολείο.
• Οι μαθητές και οι μαθήτριες αποκτούν θετική και ολοκληρωμένη άποψη για τη�σεξουαλικότητα τους και το σεξ γενικότερα, ενώ ταυτόχρονα εκτιμούν τον�εαυτό τους.
• Στοχεύει στα ευάλωτα παιδιά ως προς την κοινωνική και οικονομική τους�κατάσταση.
• Καλλιεργεί θετικές αρχές και αξίες και στοχεύει στην ελαχιστοποίηση των�κινδύνων.
• Πραγματοποιείται βιωματική προσέγγιση και οι μαθητές/ τριες είναι ενεργά�μέλη της εκπαιδευτικής διαδικασίας.
• Διασφαλίζει πως οι νέοι θα μάθουν να αντιλαμβάνονται με κριτική σκέψη τις�πληροφορίες που λαμβάνουν από τα ΜΜΕ σχετικά με το σεξ και τη�σεξουαλικότητα.

Blake (2002)

Περιεχόμενο σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης

• Εκτός των απαραίτητων στοιχείων προς ενημέρωση όπως, αναπαραγωγική�ανατομία και φυσιολογία του ανθρώπου, έμμηνος ρύση, σύγχρονη αντισύλληψη, εγκυμοσύνη και σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, προεκτείνεται στην παροχή πληροφορίων σχετικά με την ενίσχυση επικοινωνιακών ή άλλων δεξιοτήτων ως προς τα ανθρώπινα δικαιώματα, την ισότητα των ανθρώπων χωρίς διακρίσεις, τους κοινωνικούς κανόνες που οφείλουν να ακολουθούν με γνώμονα ότι η δική τους συμπεριφορά επηρεάζει τις ζωές των άλλων και τον σεβασμό στη σωματική ακεραιότητα.
• Περιλαμβάνει ζητήματα που πρέπει να γνωρίζουν όλοι οι μαθητές, ακόμη και εκείνοι που ανήκουν σε ειδικές κοινωνικές ομάδες, όπως ο πρόωρος και αναγκαστικός γάμος ή ο ακρωτηριασμός των γεννητικών οργάνων (UNESCO, 2017)

Περιεχόμενο σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης (οι 8 προτεινόμενες θεματικές της UNESCO)

(Απευθύνονται σε ηλικίες 5-18 ετών. Πρέπει να προσαρμόζονται με βάση την ηλικία των παιδιών)

• Σχέσεις
• Αξίες, δικαιώματα, κουλτούρα και σεξουαλικότητα
• Βία και εξασφάλιση ασφάλειας
• Δεξιότητες υγείας και ευ ζην
• Ανάπτυξη ανθρώπινου σώματος
• Σεξουαλικότητα και σεξουαλική συμπεριφορά
• Σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία

​

Περιεχόμενο σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης (οι 8 προτεινόμενες θεματικές της UNESCO)

Σεξουαλικές συμπεριφορές στην παιδική ηλικία

0-4 ετών

• Εξερεύνηση και άγγιγμα γεννητικών οργάνων δημοσίως και ιδιωτικά
• Αντανακλαστικός αυνανισμός
• Δείχνουν τα γεννητικά τους όργανα στους άλλους
• Αγγίζουν το στήθος της μητέρας ή άλλων γυναικών
• Βγάζουν τα ρούχα και θέλουν να είναι γυμνά
• Προσπαθούν να δουν άλλους γυμνούς
• Ρωτούν για τις δικές τους – και των άλλων- σωματικές λειτουργίες
• Μιλούν με συνομήλικα παιδιά για σωματικές λειτουργίες, όπως η χρήση της τουαλέτας

Λούγκλου, Φ. (2017)

Σεξουαλικές συμπεριφορές στην παιδική ηλικία

4-6 ετών

• Ο αυνανισμός είναι συνειδητός και πολλές φορές συμβαίνει ακόμα δημοσίως
• Προσπαθούν να δουν άλλους γυμνούς
• Μιμούνται ενήλικες συμπεριφοράς (φιλούν ή κρατούν το χέρι)
• Μιλούν για τα γεννητικά όργανα χρησιμοποιώντας «κακές» λέξεις, ακόμα κι όταν δεν καταλαβαίνουν τι ακριβώς σημαίνουν
• Εξερεύνηση γεννητικών οργάνων με άλλα συνομήλικα παιδιά

Λούγκλου, Φ. (2017)

​

Σεξουαλικές συμπεριφορές στην παιδική ηλικία

7-12 ετών

• Ο αυνανισμός γίνεται αποκλειστικά ιδιωτικός.
• Παιχνίδια με συνομηλίκους με πιθανό σεξουαλικό περιεχόμενο (π.χ. «αλήθεια ή ψέματα», «μπουκάλα» κτλ.
• Ενδιαφέρον για υλικό με σεξουαλικό περιεχόμενο
• Αποζητούν να είναι μόνα όταν ντύνονται ή γδύνονται, όταν κάνουν μπάνιο κτλ.
• Ξεκινά το σεξουαλικό ενδιαφέρον και η έλξη προς τους άλλους

​

Λούγκλου, Φ. (2017)

​

Σεξουαλικό παιχνίδι στην παιδική ηλικία

• Τα παιδιά μέσα από το παιχνίδι προσπαθούν να κατανοήσουν και να εξερευνήσουν τη σεξουαλικότητα και τα όριά της.
• Εντάσσεται στη γενικότερη παιδική διερεύνηση και αποτελεί έκφραση της παιδική περιέργειας.  
• Το «τυπικό» σεξουαλικό παιχνίδι συμβαίνει ανάμεσα σε παιδιά περίπου ίδιας ηλικίας που παίζουν συχνά μαζί και γνωρίζονται καλά. 
• Είναι αυθόρμητο, δεν είναι συχνό, είναι συναινετικό και σταματά εύκολα όταν εξηγηθεί ότι κάποια σημεία του σώματος είναι ιδιωτικά.
• Συνήθως δεν αποτελεί σημείο ανησυχίας. Οι γονείς θα πρέπει να ανησυχήσουν όταν το σεξουαλικό παιχνίδι περιλαμβάνει συμπεριφορές που δεν ταιριάζουν με τη  ηλικία του παιδιού, όταν υπάρχουν απειλές, επιβολή δύναμης ή επιθετικότητας και όταν υπάρχει μεγάλη διαφορά ηλικίας.  Επίσης ένα μη φυσιολογικό σεξουαλικό παιχνίδι μπορεί να προκαλέσει υπερβολικά άγχος ή θυμό, ενώ δε σταματά, αν και έχουν εξηγηθεί οι κανόνες

Λούγκλου (2017)

​

Βασικές πληροφορίες για κάθε ηλικία και πρόληψη (0-4 ετών) �Λούγκλου, Φ. (2017)�

Βασικές πληροφορίες

• Τα αγόρια και τα κορίτσια είναι διαφορετικά
• Σωστά ονόματα για τα γεννητικά όργανα
• Τα μωρά έρχονται από τη μαμά
• Κανόνες για προσωπικά όρια (π.χ. ότι είναι καλυμμένο, είναι ιδιωτικό, δεν αγγίζουν τα γεννητικά όργανα των άλλων)
• Απλές απαντήσεις στις ερωτήσεις για το σώμα και τις σωματικές λειτουργίες

​

Πρόληψη

• Διαχωρισμός καλών και κακών αγγιγμάτων (τα καλά αγγίγματα προκαλούν θετικά συναισθήματα, τα κακά αγγίγματα προκαλούν αρνητικά συναισθήματα)
• Το σώμα σου ανήκει σε σένα
• Όλοι έχουν δικαίωμα να πουν όχι σε ένα άγγιγμα, ακόμα και οι ενήλικες
• Κανείς – παιδί ή ενήλικας – δεν έχει δικαίωμα να αγγίξει τα γεννητικά σου όργανα
• Μπορείς να πεις όχι, αν κάποιος σου ζητήσει να κάνεις κάτι που νομίζεις ότι δεν είναι σωστό
• Υπάρχουν «καλά» και «κακά» μυστικά
• Σε ποιον να μιλήσεις όταν κάποιος κάνει κάτι «κακό» ή σου ζητήσει να κάνεις εσύ κάτι «κακό»

​

Βασικές πληροφορίες για κάθε ηλικία και πρόληψη (4-6 ετών) �Λούγκλου, Φ. (2017)

Βασικές πληροφορίες

• Το σώμα αλλάζει καθώς μεγαλώνουμε
• Απλές εξηγήσεις για το πώς μεγαλώνουν τα μωρά στη μήτρα και για τη γέννα
• Κανόνες για προσωπικά όρια
• Απλές απαντήσεις για το σώμα και τις σωματικές λειτουργίες
• Το άγγιγμα των γεννητικών οργάνων μας κάνει να νιώθουμε ωραία, αλλά δεν το κάνουμε μπροστά σε άλλους

​

Πρόληψη

• Σεξουαλική κακοποίηση είναι όταν κάποιος αγγίζει τα γεννητικά σου όργανα ή σου ζητά να αγγίξεις τα δικά του
• Είναι σεξουαλική κακοποίηση ακόμα κι αν ξέρεις αυτό το άτομο
• Δεν φταις ποτές εσύ για την σεξουαλική κακοποίηση
• Αν κάποιος άγνωστος σου ζητήσει να πας μαζί του, τρέξε και πες το σε κάποιον μεγάλο που εμπιστεύεσαι
• Σε ποιον να μιλήσεις όταν κάποιος κάνει κάτι «κακό» ή σου ζητήσει να κάνεις εσύ κάτι «κακό»

​

Βασικές πληροφορίες για κάθε ηλικία και πρόληψη (7-12 ετών) �Λούγκλου, Φ. (2017)

Βασικές πληροφορίες

• Τι να περιμένει και πώς να αντιμετωπίσει τις αλλαγές που συμβαίνουν στην εφηβεία
• Τα βασικά για την αναπαραγωγή, την εγκυμοσύνη και τον τοκετό
• Τους κινδύνους της σεξουαλικής δραστηριότητας
• Τα βασικά για την αντισύλληψη
• Ο αυνανισμός είναι φυσιολογικός και δεν συνδέεται με μακροπρόθεσμα προβλήματα υγείας, αλλά γίνεται ιδιωτικά

​

Πρόληψη

• Σεξουαλική κακοποίηση μπορεί να υπάρξει και χωρίς επαφή(π.χ. έκθεση σε πορνογραφικό υλικό )
• Πώς να διατηρούνται τα προσωπικά όρια και η ασφάλεια όταν μιλούν με άλλους στο διαδίκτυο
• Πώς να αναγνωρίζουν και να αποφεύγουν επικίνδυνες κοινωνικές καταστάσεις
• Κανόνες για τις σχέσεις

​

Χαρακτηριστικά που φέρει ένα σεξουαλικά κακοποιημένο παιδί

Πρέπει να παρατηρούμε τη συμπεριφορά του παιδιού μας και να είμαστε σε θέση να διακρίνουμε αλλαγές που δε συνάδουν με τις αλλαγές που επιφέρει το αναπτυξιακό στάδιο που διανύει,

• Καταθλιπτικό συναίσθημα
• Χαμηλή αυτοεκτίμηση
• Ξαφνική εσωστρέφεια (απόσυρση και απομόνωση)
• Χαμηλές έως ανύπαρκτες προσδοκίες από τους άλλους
• Φόβο για συγκεκριμένο άτομο
• Μυστικοπάθεια
• Γνώση γύρω από σεξουαλικές πράξεις δυσανάλογες προς την ηλικία του παιδιού
• Προσήλωση στο κινητό τηλέφωνο (σε συνδυασμό με φόβο του παιδιού μην αποκαλυφθεί το περιεχόμενο)
• Σεξουαλικοποιημένο παιχνίδι με συνομήλικους
• Αυτοτραυματισμοί ή απόπειρες αυτοκτονίας
• Αποπλανητική συμπεριφορά

Χαρακτηριστικά που φέρει ένα σεξουαλικά κακοποιημένο παιδί

• Ένταση, ευερεθιστότητα, υπερκινητικότητα, έντονη εγρήγορση
• Ξεσπάσματα επιθετικότητας
• Διαταραχές στον ύπνο (αϋπνία, καθημερινούς εφιάλτες, νυχτερινή ενούρηση και φόβο για το σκοτάδι)
• Διαταραχές πρόσληψης τροφή (ψυχογενή ανορεξία ή σημαντικές αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες)
• Παραβατικότητα
• Απόκτηση χρημάτων ή αντικειμένων που δεν δικαιολογείται
• Σχολική διαρροή ή ξαφνική πτώση στην σχολική επίδοση
• Αίσθηση ότι το παιδί είναι βρώμικο και κακό
• Πόνος στην γεννητική ή πρωκτική περιοχή - σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα
• Παλινδρόμηση σε συμπεριφορές που αντιστοιχούν σε μικρότερες ηλικίες
• Δείχνει ότι έχει χάσει την εμπιστοσύνη του στους μεγαλύτερους

​

​

Συμβούλιο Ευρώπης: Εργαλεία αφύπνισης και προστασίας των παιδιών και των εφήβων από τη σεξουαλική εκμετάλλευση και κακοποίηση �https://www.coe.int/en/web/children/end-child-sex-abuse-day �

3-7 ετών:

• https://www.coe.int/en/web/children/kiko-and-the-hand
• https://www.coe.int/en/web/children/kiko-and-the-manymes

Ο κανόνας των εσωρούχων

• Ο Κανόνας αποτελεί ένα απλό μέσο που βοηθά τους γονείς να εξηγήσουν στα παιδιά τους ποια είναι τα σημεία του σώματος που δεν πρέπει να τα αγγίζουν οι άλλοι, πώς πρέπει να αντιδράσουν το παιδιά και που να στραφούν για βοήθεια.
• Κανείς δεν μπορεί να αγγίξει ή να χαϊδέψει το παιδί στα σημεία του σώματός του που συνήθως καλύπτονται από τα εσώρουχά τους. Και ούτε τα παιδιά επιτρέπεται να αγγίξουν το σώμα άλλων σε αυτά τα σημεία.
• Βοηθάει να εξηγήσουμε στα παιδιά ότι το σώμα τους τούς ανήκει, ότι υπάρχουν καλά και κακά μυστικά και ότι υπάρχει καλό αλλά και κακό χάδι ή άγγιγμα.

https://www.coe.int/t/dg3/children/underwearrule/underwear_gr1.asp

​

�

Συμβούλιο Ευρώπης: Εργαλεία αφύπνισης και προστασίας των παιδιών και των εφήβων από τη σεξουαλική εκμετάλλευση και κακοποίηση �https://www.coe.int/en/web/children/end-child-sex-abuse-day �

9-ετών:

• "Tell someone you trust"

​

​

Συμβούλιο Ευρώπης: Εργαλεία αφύπνισης και προστασίας των παιδιών και των εφήβων από τη σεξουαλική εκμετάλλευση και κακοποίηση �https://www.coe.int/en/web/children/end-child-sex-abuse-day

12 ετών κ άνω:

• https://www.coe.int/en/web/children/so-this-is-sexual-abuse-

Βιβλιογραφικές αναφορές

• Blake, S., (2002). Sex and Relationships education - A step-by-step guide for teachers.�David Fulton Publishers
• Γερούκη, Μ. (2006). Σεξουαλική Διαπαιδαγώγηση και Διαφυλικές Σχέσεις στην�Πρωτοβάθμια. Πρακτικά 18ου Πανελλήνιου Συνεδρίου Ελληνικής Εταιρίας Κοινωνικής�Παιδιατρικής και Προαγωγής της Υγείας ́ ́Παιδί, Υγεία και Πολιτισμός ́ ́. Ηράκλειο�Κρήτης: Τμήμα Ιατρικής πανεπιστημίου Κρήτης
• Γκούβρα, Μ., Κυρίδης, Α., & Μαυρικάκη, Ε. (2001). Αγωγή υγείας και σχολείο: παιδαγωγική και βιολογική προσέγγιση. Τυποθήτω.
• Desaulniers, M. (1995). Faire l’ éducaion sexuelle à l’ école. Édiions Nouvelles
• European Commission, (2020). Sexuality Education across the European Union: an overvie. Publications Office of the European Union.
• Frazer, J. (2001). Sex Education in Scottish Schools. Scottish Executive
• Giddens, A. (1997). Sociology, Polity Press (Μτφρ. Σ. Τσαούσης). Gutenberg

Βιβλιογραφικές αναφορές

• Καδιγιαννόπουλος, Γ., Καραβίδα, Μ., Γαλανοπούλου, Ε., & Γαλανόπουλος, Α. (2020). Η�σεξουαλική αγωγή στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση στον ελλαδικό χώρο. Αρχεία Ελληνικής Ιατρικής, 37(2), 267-272.
• Κρεατσάς, Γ. (2003). Σεξουαλική Διαπαιδαγώγηση. Β’ έκδοση. Δωρικός.
• Λούγκλου, Φ. (2017). Σεξουαλική διαπαιδαγώγηση. https://psychopedia.gr/sexoualiki-diapedagogisi/
• Martin, K. A., & Torres, J. M. (2013). Where did I come from? US parents’ and preschool children’s participation in sexual socialisation. Sex Education, 14(2), 174–190. doi.org/10.1080/14681811.2013.856291.
• Martin, J., Riazi, H., Firoozi, A., & Nasiri, M. (2020). A sex education program for teachers of preschool children: a quasi-experimental study in Iran. BMC Public Health, 20(1). doi.org/10.1186/s12889-020-08826-y.
• Mayo Clinic. (2019, June 21). Sex education: Talking to toddlers and preschoolers about sex. www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/sexual-health/in-depth/sex-education/art-20044104?reDate=21062021.

​

Βιβλιογραφικές αναφορές

• Pryzgoda, J., Chrisler, J.C. Definitions of Gender and Sex: The Subtleties of Meaning. Sex Roles 43, 553–569 (2000). https://doi.org/10.1023/A:1007123617636
• Τσαρμακλής, Γ. (2007). Σεξουαλική διαπαιδαγώγηση παιδιών και εφήβων. Δελτίο Α'�Παιδιατρικής Κλινικής Πανεπιστημίου Αθηνών, 54, 95-98. https://www.iatrikionline.gr/Deltio_54a_2007/08.pd
• UNESCO (2017). International technical guidance on sexuality education: An evidence-�informed approach. Paris. �https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000260770/PDF/260770eng.pdf.multi
• WHO Regional Office for Europe (2010). Standards for sexuality in Europe. A framework�for policy makers, educational and health authorities and specialists. World Health�Organization, Regional Office for Europe and BZgA, Federal Centre for Health�Education. https://www.icmec.org/wp-�content/uploads/2016/06/WHOStandards-forSexuality-Ed-in-Europe.pdf
• World Health Organization (2019). Gender and Health: an overview. �from: https://www.who.int/health-topics/gender#tab=tab_1
• Wyckoff, S. C., Miller, K. S., Forehand, R., Bau, J. J., Fasula, A., Long, N., & Armistead, L. (2007). Patterns of Sexuality Communication Between Preadolescents and Their Mothers and Fathers. Journal of Child and Family Studies, 17(5), 649-662. doi.org/10.1007/s10826-007-9179-5.
• https://www.coe.int/t/dg3/children/underwearrule/underwear_gr1.asp

​

​

Σας ευχαριστώ.��Κέντρο Κοινότητας Δήμου Πεντέλης�