1. Ауаның сапасы
2021 жылдың 8 қазанында БҰҰ-ның Адам құқықтары жөніндегі кеңесі 48/13 қарарын қабылдап, таза, салауатты және тұрақты қоршаған орта адам құқығы екенін мойындады.
Таза, салауатты және тұрақты қоршаған орта
Тыныс алатын ауа
Жейтін тамақ
Ішетін су
Деңсаулық
Әл-ауқат
2. Ауаның сапасынің индексі
Дүниежүзінде ауа сапасын сипаттауда ауа сапасының индексі қолданылады.
Ауа сапасының индексі бөлшектердің (PM2.5 және PM10), озон (O3), азот диоксиді (NO2), күкірт диоксиді (SO2) және көміртегі тотығы (СО) шығарындыларын өлшеуге негізделген.
Ауа сапасының индексіның формуласы
Мысалы, 8 сағаттық озон мәні 0,07853333 делік
2. Ауаның сапасынің индексі
AQI | Ауаның ластану деңгейі | Денсаулық әсер ету деңгейі | Ескерту мәлімдемесі (PM2.5 үшін) |
0-50 | Жақсы | Ауаның сапасы қанағаттанарлық деп саналады және адам деңсаулығына аз немесе мүлдем қауіп төндірмейді | Жоқ |
51-100 | Орташа | Ауа сапасы қолайлы; дегенмен, кейбір ластаушы заттар үшін ауаның ластануына әдеттен тыс сезімтал адамдардың денсаулығына алаңдаушылық тудыруы мүмкін. | Белсенді балалар мен ересектер, демікпе сияқты респираторлық аурулары бар адамдар ашық ауада ұзақ болмауы керек. |
101-10 | Деңсаулығы әлсіз топтар үшін зиянды | Деңсаулығы нашар топтардың денсаулықтарына әсер етуі мүмкін. Жалпы жұртшылыққа әсер ете қоймас. | Белсенді балалар мен ересектер, демікпе сияқты респираторлық аурулары бар адамдарға ашық ауада ұзақ жүруді шектеуі керек. |
151-200 | Деңсаулыққа зиян | Әрбір адам денсаулығына әсер ете бастауы мүмкін; сезімтал топтардың мүшелердің денсаулығына аса ауыр әсер етуі мүмкін | Белсенді балалар мен ересектер, демікпе сияқты респираторлық аурулары бар адамдар ашық ауада ұзақ жұрмеуі керек; қалғандары, әсіресе балалар, ұзақ уақыт ашық ауада жаттығуларды шектеуі керек |
201-300 | Деңсаулыққа өте зиян | Денсаулыққа қауіпті. Бүкіл халық зардап шегуі ықтимал. | Белсенді балалар мен ересектер, демікпе сияқты респираторлық аурулары бар адамдар ашық ауада жүрмеуі керек; қалғандары, әсіресе балалар, ашық ауада жаттығуларды шектеуі керек. |
300+ | Қауіпті | Денсаулыққа қатысты ескерту: әрбір адам денсаулығына аса ауыр әсер етуі мүмкін | Әр адам сыртқа шығудан аулақ болуы керек |
3. Дүниежүзіндегі ауа сапасы
3. Дүниежүзіндегі ауа сапасы
Елдер, аймақтар және аумақтар бойынша 2021 жылғы орташа PM2,5 концентрациясы (мкг/м³)
3. Қазақстанның ауа сапасы
Еліміздің ауа сапасын тексеруге мүмкіндік беретін негізгі платформалардың бірі AirKaz.org (https://airkaz.org/index.php)
Алматы қаласының орташа тәуліктік PM2.5 концентрациясы (2017 жылдың наурызы – 2020 жылдың қыркүйегі)
3. Қазақстанның ауа сапасы
Қалалық және ауылдық елді мекендердегі атмосфералық ауасының гигиеналық нормативтерін бекіту туралы бұйрық- негізгі ластаушы заттардың шекті межесін көрсететін құжат (Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің 2015 жылғы 28 ақпандағы № 168 бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2015 жылы 13 мамырда № 11036 тіркелді).
ДДҰ мен Қазақстанның ауадағы ластаушы заттардың деңгейінің шекті мәндері
Ластаушы зат | Бір жолғы шекті рұқсат етілген концентрациялар, мкг/м−3 | Орташа тәуліктік шекті рұқсат етілген концентрациялар, мкг/м−3 | Орташа жылдық шекті рұқсат етілген концентрациялар, мкг/м−3 | |||
Қазақстан | ДДСҰ | Қазақстан | ДДСҰ | Қазақстан | ДДСҰ | |
Жалпы PM | 500 | - | 150 | - | - | - |
PM10 | 300 | - | 60 | 50 | - | 20 |
PM2.5 | 160 | - | 35 | 25 | - | 10 |
SO2 | 500 | - | 50 | 20 | - | - |
NO2 | 200 | - | 40 | - | - | 40 |
3. Қазақстанның ауа сапасы
2019 жылғы ауаның ластану индексі және жалпы РМ-нің орташа жылдық көрсеткіші, мкг м−3
Ластану деңгейі | API деңгейі | |
Төмен | 0 | 4 |
Орташа | 5 | 6 |
Жоғары | 7 | 13 |
Өте жоғары | 14 | < |