1 of 23

DERS: FEN BİLGİSİ

ÜNİTE : ELEKTRİK YÜKLERİ VE

ELEKTRİK ENERJİSİ

KONU : Elektrik Yülü Cisimler

FENBİL AKADEMİ

YouTube

2 of 23

ELEKTRİK YÜKLÜ CİSİMLER

Elektrik Yülü Cisimler

  • Bilinen iki çeşit elektriksel yük vardır. Bunlar, pozitif ve negatif yüklerdir.
  • Negatif yükler hareketlidir ve bir cisimden başka bir cisme geçebilir
  • Cisimler yük durumlarına göre 3’e ayrılırlar.

Cisimlerin Yük Durumları

Pozitif Yüklü Cisim

Negatif Yüklü Cisim

Nötr Cisim

Pozitif yük sayısı negatif yük sayısından fazla olan cisimlerdir.

Negatif yük sayısı pozitif yük sayısından fazla olan cisimlerdir.

Pozitif yük sayısı negatif yük sayısına eşit olan cisimlerdir.

3 of 23

ELEKTRİK YÜKLÜ CİSİMLER

Aşağıda verilen cisimleri yük durumlarına göre sınıflandırınız?

ETKİNLİK-1

4 of 23

ELEKTRİK YÜKLÜ CİSİMLER

Aşağıdaki grafiği kullanarak cisimlerle ilgili tabloda verilen bilgilerin doğru ya da yanlış olduklarını belirtiniz.

ETKİNLİK-2

5 of 23

ELEKTRİK YÜKLÜ CİSİMLER

Elektroskop

  • Cisimlerin yüklü olup olmadığını, yüklü ise yük cinsini anlamamızı sağlayan araçlara elektroskop denir.
  • Elektroskop; iletken topuz, yalıtkan tıpa, cam fanus, metal gövde, metal yapraklar ve yalıtkan ayaktan oluşur.

6 of 23

ELEKTRİK YÜKLÜ CİSİMLER

  • İletken topuz, metalden yapılır. Yük cinsi ve miktarını belirlenmek istenen cisim bu kısma dokundurulur ya da yaklaştırılır.
  • Yalıtkan tıpa, elektroskopun iç kısmını dışardaki yüklerden koruyan kısımdır.
  • Cam fanus, elektroskobun iç kısmını hava akımından koruyan bölümdür.
  • İletken çubuk, topuzdan alınan yüklerin iletken yapraklara iletilmesini sağlayan kısımdır.
  • Yapraklar, ağırlıkları çok az ve ince metalden yapılmış kısımdır. Yaprakların hareketi ile cisimlerin yüklü olup olmadığını, yüklü ise hangi cins yükle yüklü olduğunu anlamamızı sağlar.

7 of 23

ELEKTRİK YÜKLÜ CİSİMLER

  • Nötr bir elektroskopun yaprakları kapalıdır.

Nötr Elektroskop

8 of 23

ELEKTRİK YÜKLÜ CİSİMLER

  • Yüklü olan elektroskopun yaprakları açıktır.
  • Yüklü olan elektroskopun, yapraklarında da aynı cins yükler olduğundan birbirlerini iterek açılırlar.

+

+

+

+

+

(+) Yüklü Elektroskop

(-) Yüklü Elektroskop

-

-

-

-

-

9 of 23

ELEKTRİK YÜKLÜ CİSİMLER

  • Elektroskobun yapraklarındaki yük fazlalığı artarsa yapraklar biraz daha açılır, yük fazlalığı azalırsa yapraklar biraz kapanır.
  • Nötr elektroskoba yaklaştırılan cisim nötr ise elektroskobun yaprakları hareket etmez, yüklü ise yapraklar açılır.

10 of 23

ELEKTRİK YÜKLÜ CİSİMLER

  • Yüklü bir elektroskoba yüklü bir cisim yaklaştırıldığında;
    • Cisim elektroskopla aynı cins yüklü ise elektroskobun yaprakları biraz daha açılır.
    • Cisim elektroskopla zıt cins yüklü ise elektroskobun yaprakları biraz kapanır.
  • Nötr elektroskoba yüklü bir cisim dokundurulursa elektroskop, cisimle aynı cins yükle yüklenir ve yaprakları açılır.

11 of 23

ELEKTRİK YÜKLÜ CİSİMLER

Aşağıda verilen elektroskobun bölümlerini belirtiniz

ETKİNLİK-3

12 of 23

ELEKTRİK YÜKLÜ CİSİMLER

Aşağıda nötr bir elektroskobun topuzuna pozitif yüklü K cismi dokunduruluyor. Buna göre tabloda verilen ifadelerin doğru ya da yanlış olduklarını belirtiniz.

ETKİNLİK-4

13 of 23

ELEKTRİK YÜKLÜ CİSİMLER

Aşağıda verilen ifadelerin doğru ya da yanlış olduklarını belirtiniz

ETKİNLİK-5

14 of 23

ELEKTRİK YÜKLÜ CİSİMLER

Topraklanma

  • Elektrik yüklü bir cismi iletken bir tel ile toprağa bağlayarak nötr hale getirme işlemine topraklama denir.
  • Cismin yük durumu ne olursa olsun, cisim toprağa iletken bir tel ile temas ettiğinde cisim nötrleşir.
  • Her zaman negatif (-) yükler hareket eder. Bunda dolayı da;
  • Cisim (+) yüklü ise topraktan cisme (-) yük geçişi olur,
  • Cisim (-) yüklü ise cisimden toprağa (-) yük geçişi olur.

Pozitif (+) yüklü bir cisim topraklanırsa, topraktan cisme negatif (-) yük geçer ve cisim nötr olur.

Negatif (-) yüklü bir cisim topraklanırsa, cisimden toprağa pozitif (+) yük geçer ve cisim nötr olur.

15 of 23

ELEKTRİK YÜKLÜ CİSİMLER

  • Nötr bir cisim topraklama sayesinde yüklü duruma da getirilebilir.
  • Toprağa bağlı olan nötr bir cisme (+) yüklü cisim yaklaştırılırsa nötr cisme topraktan (-) yükler geçer.
  • Cisimler birbirinden ayrılmadan toprak bağlantısı kesilirse nötr cisim (-) yüklü duruma geçmiş olur.
  • Toprağa bağlı olan nötr bir cisme (-) yüklü cisim yaklaştırılırsa nötr cisimden toprağa (-) yükler geçer.
  • Cisimler birbirinden ayrılmadan toprak bağlantısı kesilirse nötr cisim (+) yüklü duruma geçmiş olur.

16 of 23

ELEKTRİK YÜKLÜ CİSİMLER

Günlük Hayata Topraklanma Örnekleri

  • Elektrik yüklerinin olumlu yönde etkileri olduğu gibi olumsuz yönleri de vardır.
  • Fazla yükler;
    • Elektronik devrelerin zarar görmesi,
    • Evlerde yangın çıkması,
    • Yanıcı madde taşıyan kamyonların patlaması gibi olumsuzluklar meydana gelebilir.

Bundan dolayı da topraklama çok önemlidir.

 

  • Binaların çatılarına yerleştirilen paratonerin (yıldırımsavar) bir ucu toprağa gömülüdür.
  • Yıldırım düşmesi sonucu binanın ya da binada bulunan elektrikli aletlerin zarar görmesini engeller.

17 of 23

ELEKTRİK YÜKLÜ CİSİMLER

  • Ameliyathanelerde ve laboratuvarlarda zeminlerin özel bir iletken madde ile kaplanıp, ortamda fazla yük birikmesi engellenir.
  • Petrol taşıyan tankerlerin arkasına yere değecek şekilde iletken zincirler takılır.
  • Bu durum tankerlerin hava ile sürtünmesi sonucu yük birikmesini engeller.

18 of 23

ELEKTRİK YÜKLÜ CİSİMLER

  • Evlerimizde elektrik tesisatlarında elektronik cihazların zarar görmemesi için, prizlerde toprağa bağlı 3. iletken bir tel bulunur
  • Çıplak ayak ile toprağa ya da çimene bastığımızda üzerimizdeki yükleri toprağa basarak boşaltabiliriz.
  • Akaryakıt istasyonlarında yangın çıkmasını engellemek için LPG’li araçlara dolum esnasında topraklama yapılır.

19 of 23

ELEKTRİK YÜKLÜ CİSİMLER

Aşağıda (+) yüklü K cismi, iletken bir tel ile toprağa bağlı () L cismine yaklaştırılıyor. Buna göre aşağıda verilen ifadelerin doğru ya da yanlış olduklarını belirtiniz?

ETKİNLİK-6

20 of 23

ELEKTRİK YÜKLÜ CİSİMLER

Aşağıda pozitif yüklü elektroskop topuzundan iletken bir tel ile toprağa bağlanmaktadır.

Buna göre aşağıda verilen ifadelerin doğru ya da yanlış olduklarını belirtiniz?

ETKİNLİK-7

21 of 23

ELEKTRİK YÜKLÜ CİSİMLER

Aşağıda verilen ifadelerin doğru ya da yanlış olduklarını belirtiniz?

ETKİNLİK-8

İfade

Doğru

Yanlış

1.

Günlük yaşamda topraklama bir çok alanda kullanılmaktadır.

​

​

2.

Yakıt taşıyan tankerlere topraklama yapılarak patlama tehlikesi ortadan kaldırılabilir.

​

​

3.

Pozitif yüklü cisimler toprağa temas ettirildiğinde topraktan cisme (-) yük geçişi olur.

 

​

4.

Topraklanan elektroskobun yaprakları açılır.

​

 

5.

Ameliyathanelerin zeminleri iletken bir madde ile kaplanmasının nedeni ortamda yük birikmesini engellemektir.

​

 

6.

İnsanlar elektrik ile yüklü olduklarında çıplak ayak ile toprağa bastıklarında üzerlerindeki fazla yükü boşaltırlar.

​

 

7.

Topraklama olayında cisimden toprağa ya da topraktan cisme geçen yük (-) yüklerdir.

 

​

22 of 23

ELEKTRİK YÜKLÜ CİSİMLER

Aşağıda verilen ifadelerin doğru ya da yanlış olduklarını belirtiniz?

ETKİNLİK-8

İfade

Doğru

Yanlış

8.

Yerküre çok büyük nötr bir küre gibidir. Yer küreye temas eden cisimler nötr olurlar.

​

​

9.

Yüksek binaların çatılarına yerleştirilen sivri uçlu metallere paratoner denir.

​

​

10.

Topraklama ile elektronik cihazların arızalanması, yangın çıkması gibi olumsuz olayların yaşanması engellenebilir.

 

​

23 of 23