�ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ ΟΡΙΩΝ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ��ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ�

Γ Ι. ΜΟΥΣΣΑΣ

Επ. Καθηγητής Ψυχιατρικής

Συντονιστής Διευθυντής ΕΣΥ

Τι σημαίνει προαγωγή ψυχικής υγείας

• Η προαγωγή ψυχικής υγείας αφορά διαδικασίες ενδυνάμωσης της ικανότητας των ατόμων να προσδιορίζουν αυτόνομα τη ζωή τους και να προωθούν την ψυχική τους υγεία.
• Οι διαδικασίες αυτές αφορούν άτομα και κοινότητες. Οι παρεμβάσεις προαγωγής ψυχικής υγείας εφαρμόζουν στρατηγικές τέτοιες που να ενθαρρύνουν την ύπαρξη υποστηρικτικού περιβάλλοντος και να καλλιεργούν την ικανότητα του ατόμου να ανταποκρίνεται ικανοποιητικά στις αντίξοες συνθήκες.
• Θα πρέπει να διευκρινιστεί πως οι παρεμβάσεις αυτές δε ταυτίζονται με την πρόληψη της εμφάνισης των ψυχικών διαταραχών.
• Η φιλοσοφία και το περιεχόμενο τους αποβλέπουν στην εξασφάλιση εκείνων των συνθηκών που θα επιτρέψουν τη θετική προσωπική και κοινωνική ανάπτυξη του ατόμου (Orley & Weisen, 2).

​

Τι σημαίνει ψυχική υγεία;

• Η έννοια της ψυχικής υγείας είναι αφαιρετική, ευρεία, πολυδιάστατη και υποκειμενική και επομένως δύσκολο να προσδιοριστεί εννοιολογικά.
• Δεν αναφέρεται μόνο στην απουσία ψυχικής διαταραχής αλλά βασικά στατιστικά της αφορούν:
• θετική αυτο-εικόνα, ικανότητα αυτό-προσδιορισμού, αίσθημα αυτο-αποτελεσματικότητας και αυτο-ελέγχου, αισιοδοξία, ικανότητα θετικής ανταπόκρισης σε προσκλήσεις της ζωής, ικανότητα να ζητάει κανείς βοήθεια ή υποστήριξη αλλά και να την προσφέρει.
• Σύμφωνα με Βρετανικό Κυβερνητικό ορισμό (British Health Education Authority, )
• Η ψυχική υγεία είναι η συναισθηματική και η διανοητική εκείνη κατάσταση που επιτρέπει στα άτομα να χαίρονται τη ζωή και να αντεπεξέρχονται στις απογοητεύσεις αλλά και στις δύσκολες συνθήκες. Είναι το θετικό συναίσθημα της ψυχολογικής ευεξίας και της πίστης μας στη δική μας αξία αλλά και των άλλων

​

• Δύο πρόσφατες μελέτες (Wittchen & συν 2011, Gustavvson & συν 2011), συνδύασαν τα επιδημιολογικά δεδομένα από 30 χώρες της Ευρώπης (27 χώρες της ΕΕ, Ελβετία, Νορβηγία, Ισλανδία) των ψυχικών και νευρολογικών διαταραχών,
• Προκειμένου να προσδιορίσει τον επιπολασμό των διαταραχών αυτών, την κοινωνική επιβάρυνση που προκαλούν,
• Καθώς και το ετήσιο οικονομικό κόστος που συνεπάγεται η φροντίδα τους.

• Επίπτωση (Incidence): μετρά συχνότητα NΕΩΝ περιπτώσεων σε καθορισµένη χρονική περίοδο

​

• Επιπολασµός (Prevalence): μετρά συχνότητα νοσημάτων που ΥΠΑΡΧΟΥΝ σε καθορισµένο χρονικό σηµείο

​

ΠΙΝΑΚΑΣ 5

Επιπολασμός 12 Μηνών των ψυχικών διαταραχών με έναρξη κατά την παιδική και εφηβική ηλικία, σε 30 χώρες της Ευρώπης

* Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερδραστηριότητας

** Στον πληθυσμό παιδιών και εφήβων

• Στη μελέτη των Gustavvson και συνεργατών (2011), το συνολικό ετήσιο κόστος των «νόσων του εγκεφάλου» στις 30 ευρωπαϊκές χώρες υπολογίσθηκε σε 798 δις €.
• Από αυτό, 37% αφορά σε άμεσο υγειονομικό κόστος, το 23% σε άμεσο μη υγειονομικό κόστος και το 40% σε έμμεσο κόστος που προκύπτει από την απώλεια παραγωγικότητας.

• Παλαιότερες σχετικές έρευνες έχουν δείξει ότι ένα ποσοστό 14 -16% του γενικού πληθυσμού στην Ελλάδα πάσχει από κάποια ψυχική διαταραχή (Mavreas et al, 1986; Μαδιανός, 2003).
• Επίσης, τα αποτελέσματα μελέτης (2004) έδειξαν ότι από σχιζοφρένεια πάσχουν περίπου 100.000 άτομα, από κατάθλιψη 200.000 άτομα, ενώ συνολικά από κάποια ψυχονοητική διαταραχή πάσχουν περί τα 750.000 άτομα.
• Σε έρευνα στο γενικό πληθυσμό, στο πλαίσιο πολυκεντρικής μελέτης από συνεργαζόμενο κέντρο του ΠΟΥ, σε δείγμα 50.000 ατόμων, βρέθηκε ότι το 29% έπασχε από τουλάχιστον μία ψυχική διαταραχή (Stylianidis et al, 2005 ).

Οι απόπειρες αυτοκαταστροφής παγκόσμια αποτελούν ένα μείζον ζήτημα ψυχικής υγείας και

σε παγκόσμιο επίπεδο

​

Υπάρχουν περίπου ένα εκατομμύριο ολοκληρωμένες αυτοκτονίες σε ετήσια βάση

​

Σύμφωνα με τα ίδια δεδομένα η συχνότητα των αποπειρών αυτοκτονίας χωρίς μοιραία κατάληξη είναι περίπου 20πλασιες

​

• Τα αυτοκαταστροφικά φαινόμενα διαιρούνται σε τρεις μεγάλες κατηγορίες:

​

1. Επιτυχείς αυτοκτονίες
2. Απόπειρες αυτοκαταστροφής
3. Αυτοκτονικές τάσεις – Αυτοκτονικός ιδεασμός

​

Συμμετέχουν σε ένα συνεχές του οποίου αποτελούν ποσοτικές διαβαθμίσεις

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση η Φινλανδία είχε το υψηλότερο ποσοστό αυτοκτονίας, ενώ η Ελλάδα το χαμηλότερο και αυτό έχει αποδοθεί σε πολιτιστικές παραμέτρους, καθώς και στους ισχυρούς δεσμούς της οικογένειας.

Παράγοντες κινδύνου

• Προηγούμενη απόπειρα αυτοκτονίας
• Ιδέες αυτοκτονίας
• Απελπισία, απόγνωση, ενοχή, αϋπνία
• Ψυχοκινητική ανησυχία
• Διαταραχή προσωπικότητας
• Μόνιμοι ψυχοκινητικοί στρεσογόνοι παράγοντες
• Πρόσφατες ανεπιθύμητες συνθήκες ζωής( L-E )
• Οικογενειακό ιστορικό αυτοκτονίας
• Απουσία οικογενειακής/κοινωνικής και ιατρικής υποστήριξης
• Ουσιοεξαρτήσεις
• Βαριά σωματική νόσος

Sokero et al 2005

Rhimer et al 2007

Gonda et al 2007

Παραυτοκτονικές συμπεριφορές

• Είναι ιδιαίτερα σημαντικό, να επισημανθεί, ότι στην εφηβική ηλικία οι απόπειρες αυτοκαταστροφής, δεν αναφέρονται πάντοτε και υποαντιπροσωπεύονται,

​

• διότι αρκετά συχνά αναφέρονται σαν ατυχήματα, και σχετίζονται με παρά- αυτοκτονικές συμπεριφορές, οι οποίες οι οποίες ενώ οδηγούν στον θάνατο, ταυτόχρονα συγκαλύπτουν την πραγματικότητα

• Η Παραβατική Συμπεριφορά των εφήβων (συχνή) δεν αποκαλύπτεται στους γονείς και τους καθηγητές.

​

• Οι επαγγελματίες υγείας που ασχολούνται με την πρόληψη αυτών των συμπεριφορών μέσω της καθημερινής ρουτίνας προτείνουν τα παρακάτω ως σημεία επαγρύπνησης.

Πλέον πιθανά για ανίχνευση

• Συμπεριφορά στο σχολείο σε σχέση με συμμαθητές
• Προφανές αίσθημα ανίας στο σχολείο
• Εκτίμηση του τρόπου ζωής
• Ύπαρξη στενών φίλων
• Εκτίμηση στο σχολείο
• Χρήση ουσιών (αλκοόλ , κάνναβης)

​

​

​

Παραβατικές Συμπεριφορές

Κατά ιδιοκτησίας

• Κλοπή Μαγαζιού
• Καταστροφή Δημόσιας περιουσίας
• Καταστροφές στον δρόμο
• Πρόκληση φωτιάς
• Κλοπή στο σχολείο
• Κλοπή στο σπίτι
• Είσοδος σε ξένο χώρο για κλοπή
• Βία σε άλλους

Ενδοσχολική βία

• Όροι

1) Ενδοσχολική Βία

2) Εκφοβισμός

3) Θυματοποίηση

​

• Χαρακτηριστικά

1)Επαναλαμβανομένη

2)Εσκεμμένη

3)Προκαλεί πόνο ( Ψυχικό- Σωματικό)

4) Προκαλεί σοβαρή δυσλειτουργία

• Προκαλεί

1) Σοβαρή ψυχική δυσφορία

2) Σοβαρές αντικοινωνικές Συμπεριφορές

3) Αναπτύσσει Ψυχικές διαταραχές

4) Συσχετίζεται με χρήση ουσιών

5) Αναπτύσσει παρα-αυτοκτονικές συμπεριφορές

​

• 10-15% θύματα
• 5% θύτες

Εκδηλώσεις Θύτη

1) χειρονομίες, σπρωξιές, ξυλοδαρμοί

2) φραστικές επιθέσεις, βρισιές, απειλές

3) εκβιασμοί

4) καταστροφή προσωπικών αντικειμένων

5) κλοπές προσωπικών αντικειμένων

6) σεξουαλική παρενόχληση κακοποίηση

7) αποκλεισμός κοινωνικός

8) διαδικτυακός εκφοβισμός

​

Εκδηλώσεις Θύματος

1) Άρνηση προσέλευσης στο σχολείο

2) Πτώση μαθησιακή

3) Διαλλείματα κοντά στα γραφεία καθηγητών

4) Αλλαγές δρομολογίων από και προς το σπίτι ή το σχολείο

5) Κατεστραμμένα ρούχα μελανιές στο σώμα

6) Ζητά συχνά χρήματα διότι τα χάνει

7) Άρνηση συμμετοχής σε σχολικές εκδηλώσεις

8) Μεταβολές σημαντικές στην διάθεση

Επικοινωνία

• Αμοιβαία επαφή (συνάντηση, συνομιλία , κοινή δραστηριότητα κλπ) , μεταξύ ατόμων η και ομάδων.
• Αποστόλη μηνυμάτων/πληροφοριών από κάποιον που νοείται ως πομπός προς κάποιον που θεωρείται ως δέκτης και αντίστροφα, μέσω κοινού συστήματος σημάτων, συμβόλων, τρόπων συμπεριφοράς
• Βασικό μέσο επικοινωνίας είναι η γλώσσα (Μπαμπινιώτης)

​

(P.WATZLAWICK AND THE PALO ALTO GROUP)

Αρχές (αξιώματα) επικοινωνίας

• Αξίωμα 1ο

Κανείς δεν μπορεί να μην επικοινωνεί

​

• Αξίωμα 2ο

Η ανθρώπινη επικοινωνία είναι αναλογική και ψηφιακή

Οι ψηφιακοί κώδικες αναπαριστώνται π.χ. “είμαι θυμωμένος’’, ενώ οι αναλογικοί με πλειάδα τρόπων έκφρασης. Τραχύς τρόπος, δυνατή φωνή, ερυθρότητα προσώπου

• Αξίωμα 3ο

Η επικοινωνία έχει περιεχόμενο και σχέση (πλαίσιο)

(Περιεχόμενο: τι ελέχθη. Σχέση: πως ελέχθη)

​

• Αξίωμα 4ο

Η φύση της σχέσης εξαρτάται από το πώς οι δυο πλευρές αντιλαμβάνονται την επικοινωνιακή αλληλουχία

• Αξίωμα 5ο

Όλες οι επικοινωνίες είναι είτε συμμετρικές είτε συμπληρωματικές

​

(Συμμετρικές είναι οι ισότιμες σχέσεις

Συμπληρωματικές οι ανισότιμες)

Εφαρμογές του διπλού δεσμού και της αναπλαισίωσης

Διπλός δεσμός (Double Bind)

• Οι άνθρωποι εμπλέκονται σε ένα εξελισσόμενο σύστημα, η δυναμική του οποίου παράγει συγκρουσιακούς τύπους σχέσεων, με επακόλουθο υποκειμενική (δυσφορία) στεναχώρια

Αναπλαισίωση (Reframing )

• Μετακίνηση από την οπτική σκοπιά η οποία μεταβάλει το πώς μια σχέση βιώνεται

​

• Επαναπροσδιορίζει την επικοινωνιακή αλληλουχία