Τα 6 καπέλα Σκέψης �του Edward de Bono��Μια Βιωματική Προσέγγιση Μάθησης Τεχνικής για τη �Λήψη Αποφάσεων��

*

Μαρία Καλφάκη

Υπεύθυνη Σ.Ε.Π. ΔΔΕ Χανίων

​

….σήμερα έχουμε asbete...σε μονάδες & τριάδες......

Όνομα Ομάδας και χρώμα:

*

Συμβόλαιο της ομάδας

1. .......

*

Λήψη Αποφάσεων

*

“Απόφαση είναι η διαδικασία επιλογής μιας κατεύθυνσης δραστηριοτήτων ανάμεσα σε ένα αριθμό εναλλακτικών λύσεων” (Ε. Δημητρόπουλος, 2003)

Λήψη Αποφάσεων

*

• Τι πρέπει να γίνει?
• Ποιος, που, πότε πρέπει να το εκτελέσει?
• Αν και με ποιο τρόπο?
• Ποιο είναι το πιθανό αποτέλεσμα?
• Πώς?

​

«Το 90% των σφαλμάτων σκέψης στο χώρο εργασίας είναι λάθη αντίληψης, όχι κρίσης»

David Perkins, Harvard

5 Στάδια Σκέψης:

1. Σκοπός και συγκέντρωση.
2. Πληροφόρηση και αντίληψη.
3. Δημιουργικότητα και πιθανότητες.
4. Εκτίμηση και επιλογή.
5. Εφαρμογή.

Κάνω μια απλή Σκέψη.....

• Σκέφτομαι ότι είμαι Χ
• Πιστεύω ότι είμαι Χ
• Συμπεριφέρομαι σαν Χ
• Δρω σαν Χ
• Η Χ συμπεριφορά μου γίνεται αντιληπτή από τους άλλους
• Ανταπόκριση των άλλων στη Χ συμπεριφορά μου
• Επιβεβαίωση ή διάψευση ότι είμαι Χ
• Σκέφτομαι Χ

​

​

*

Τεχνικές Ανάπτυξης Δημιουργικής Σκέψης

• Αποκλίνουσα σκέψη του Guilford
• Δημιουργική σκέψη του Torrance
• Καταιγισμός αυθόρμητων ιδεών-Brainstorming
• Ερωτήσεις Scamper
• Άγρια ιδέα
• Δημιουργική γραφή

​

​

​

• Τα 6 καπέλα σκέψης του Edward de Bono

*

Μέθοδος των 6 Καπέλων �του Edward de Bono

• Oι περισσότεροι άνθρωποι ακολουθούν μία μη δομημένη σκέψη πού άλλοτε είναι επιτυχής κι άλλοτε όχι

​

Ακρογωνιαίος λίθος είναι η παράλληλη/πλευρική σκέψη:

1. κάθε καπέλο αντιπροσωπεύει έναν συνηθισμένο τρόπο σκέψης που χρησιμοποιούμε για να λύσουμε προβλήματα
2. μαθαίνουμε να κατανοήσουμε την δική μας προσέγγιση των πραγμάτων
3. μαθαίνουμε να εντοπίσουμε τις διαφορετικές μεθόδους σκέψης που χρησιμοποιεί το κάθε άτομο
4. μαθαίνουμε να καταλαβαίνουμε καλύτερα τις σκέψεις των άλλων

*

Στόχος: να διασταυρώνονται οι σκέψεις όλων με όλους

Διαλέγω το καπελάκι μου κα Ελενίτσα και..........

• 6 ομάδες με καπελάκια

​

​

​

*

ΑΣΠΡΟ ΚΑΠΕΛΟ

• Ας αφήσουμε στην άκρη τα επιχειρήματα και τις προτάσεις και ας δούμε τι πληροφορίες διαθέτουμε.
• Περίγραψε τι πληροφορίες έχουμε…
• Ποιές πληροφορίες λείπουν…
• Τι πληροφορίες θα θέλαμε να είχαμε…
• Πώς θα πάρουμε αυτές τις πληροφορίες…..

​

*

ΚΟΚΚΙΝΟ ΚΑΠΕΛΟ

• Το Κόκκινο Καπέλο συμβολίζει τη διαίσθηση, το ένστικτο και τα συναισθήματα. Επιτρέπει στο άτομο να εκφράσει μία διαίσθηση χωρίς να τη δικαιολογήσει.
• Τι σου άρεσε από αυτή την ιδέα…
• Πώς νοιώθεις γι΄αυτό….
• Τι δεν σου αρέσει και θα ήθελες να αλλάξει…….

​

*

ΜΑΥΡΟ ΚΑΠΕΛΟ

• Το Μαύρο Καπέλο σκέψης: Αξιολόγηση κινδύνου. Πιθανά προβλήματα. Κίνδυνος. Δυσκολίες.
• Άσκηση κριτικής και επισήμανση στοιχείων που δεν μπορούν να υλοποιηθούν
• Είναι αλήθεια ότι…
• Ταιριάζει να γίνει….
• Θα έχει επιτυχία/αποτυχία….
• Ποιά προβλήματα ή κινδύνους θα δημιουργήσει….

*

ΚΙΤΡΙΝΟ ΚΑΠΕΛΟ

• Το Κίτρινο Καπέλο συμβολίζει την αισιοδοξία και τη θετική λογική.
• Ποιά είναι τα θετικά στοιχεία….
• Ποιές οι πιθανότητες να πετύχει ….
• Πώς θα το κάνω να πετύχει...

*

ΠΡΑΣΙΝΟ ΚΑΠΕΛΟ

• Το Πράσινο Καπέλο αποτελεί το καπέλο της δημιουργικότητας, των εναλλακτικών προτάσεων, των στοιχείων που παρουσιάζουν ενδιαφέρον, των προκλήσεων και των αλλαγών...
• Διερευνάτε αν οι ιδέες που εκφράστηκαν μπορούν να εφαρμοστούν και πως….
• Γράψετε τις δικές σας εισηγήσεις για την επίτευξη του στόχου…
• Υπάρχουν υπαλλακτικές λύσεις…..
• Έχει κανένας άλλος διαφορετικές ιδέες…….
• Βρείτε ένα τρόπο να μας πείσετε….

​

*

ΜΠΛΕ ΚΑΠΕΛΟ

• Το Μπλε Καπέλο χρησιμοποιείται για να διευθύνει τη διαδικασία της σκέψης. Είναι το καπέλο της γενικής επισκόπησης ή του ελέγχου. Δεν προσεγγίζει το ίδιο το θέμα αλλά τις σκέψεις που κάνουμε πάνω στο θέμα. «Φοράω το μπλε καπέλο και πιστεύω ότι πρέπει να εφαρμόσουμε περισσότερο το πράσινο ή το κόκκινο ή ... καπέλο σκέψης σε αυτό το σημείο».
• Πού βρισκόμαστε τώρα……
• Ποιό είναι το επόμενο μας βήμα…….
• Πού έχουμε ψάξει…….
• Τι άλλο θα πρέπει να σκεφτούμε…..
• Ποιος είναι ο σκοπός και ο στόχος.......

*

Παιδαγωγική συνάντηση του Συλλόγου Διδασκόντων: Ο Νίκος

*

Ο

​

Νίκος

​

είναι

​

10

​

ετών

​

και

​

φοιτά

​

στην

​

Δ

​

’

​

τάξη

​

του

​

Δημοτικού

​

Σχολείου

​

.

​

Είναι

​

ένα

​

αγόρι

​

ψηλό

​

,

​

γεροδεμένο

​

,

​

γυμνασμένο

​

και

​

αρκετά

​

μελαχρινό

​

με

​

όμορφα

​

καστανά

​

μάτια

​

.

​

Σαν

​

χαρακτήρας

​

είναι

​

πολύ

​

καλόκαρδος

​

και

​

κοινωνικός

​

και

​

δεν

​

παρουσιάζει

​

κανένα

​

νοητικό

​

ή

​

μαθησιακό

​

πρόβλημα

​

.

​

Το

​

πρόβλημά

​

του

​

στο

​

σχολείο

​

εστιάζεται

​

στη

​

συμπεριφορά

​

του

​

.

​

Φαίνεται

​

ότι

​

έχει

​

μάθει

​

να

​

έχει

​

ότι

​

ζητήσει

​

και

​

να

​

αντιμετωπίζει

​

τα

​

προβλήματά

​

του

​

με

​

ακατάλληλο

​

και

​

πολλές

​

φορές

​

βίαιο

​

τρόπο

​

.

​

Το

​

άσχημο

​

διαζύγιο

​

των

​

γονιών

​

του

​

,

​

φαίνεται

​

να

​

του

​

δημιούργησε

​

έντονη

​

πίεση

​

και

​

συναισθηματικά

​

προβλήματα

Ο

​

Νίκος

​

είναι

​

10

​

ετών

​

και

​

φοιτά

​

στην

​

Δ

​

’

​

τάξη

​

του

​

Δημοτικού

​

Σχολείου

​

.

​

Είναι

​

ένα

​

αγόρι

​

ψηλό

​

,

​

γεροδεμένο

​

,

​

γυμνασμένο

​

και

​

αρκετά

​

μελαχρινό

​

με

​

όμορφα

​

καστανά

​

μάτια

​

.

​

Σαν

​

χαρακτήρας

​

είναι

​

πολύ

​

καλόκαρδος

​

και

​

κοινωνικός

​

και

​

δεν

​

παρουσιάζει

​

κανένα

​

νοητικό

​

ή

​

μαθησιακό

​

πρόβλημα

​

.

​

Το

​

πρόβλημά

​

του

​

στο

​

σχολείο

​

εστιάζεται

​

στη

​

συμπεριφορά

​

του

​

.

​

Φαίνεται

​

ότι

​

έχει

​

μάθει

​

να

​

έχει

​

ότι

​

ζητήσει

​

και

​

να

​

αντιμετωπίζει

​

τα

​

προβλήματά

​

του

​

με

​

ακατάλληλο

​

και

​

πολλές

​

φορές

​

βίαιο

​

τρόπο

​

.

​

Το

​

άσχημο

​

διαζύγιο

​

των

​

γονιών

​

του

​

,

​

φαίνεται

​

να

​

του

​

δημιούργησε

​

έντονη

​

πίεση

​

και

​

συναισθηματικά

​

προβλήματα

Ο Νίκος είναι 10 ετών, μαθητής της Δ΄ τάξης, ψηλός, γεροδεμένος, με ωραίο παρουσιαστικό, καλόκαρδος και κοινωνικός και δεν παρουσιάζει νοητικό ή μαθησιακό πρόβλημα.

Το πρόβλημα στο σχολείο εστιάζεται στη συμπεριφορά του. Φαίνεται να έχει μάθει να αποκτά ό,τι ζητήσει και αντιμετωπίζει τα προβλήματά του με ακατάλληλο και πολλές φορές βίαιο τρόπο. Το άσχημο διαζύγιο των γονέων του φαίνεται να τον έχει επηρεάσει έντονα.

Τελευταία ο Νίκος παρουσιάζει αδιαφορία και άλλες φορές απέχθεια για το σχολείο.Αφαιρείται στο μάθημα, δεν κάνει τις κατ’ οίκον εργασίες του και δεν προετοιμάζεται για τα διαγωνίσματα. Παορυσιάζει ολική πτώση της επίδοσής του.

Στα διαλείμματα καυγαδίζει συνέχεια με όλους και για όλα και αρνείται να τηρήσει τις αρχές και τους κανόνες της τάξης και του σχολείου.Τα πρόβλήματα συμπεριφοράς του Νίκου έχουν οξυνθεί τον τελευταίο μήνα με έντονα ξεσπάσματα θυμού απέναντι στους συμμαθητές του και λεκτικές επιθέσεις στους δασκάλους. Ακόμα, φοβερίζει, βρίζει, χειρονομεί, τρομοκρατεί, απειλεί και χτυπά τους μικρότερους και αδύναμους μαθητές και μαθήτριες.

​

Το ιστορικό του Νίκου

Ο Νίκος είναι μοναχοπαίδι και οι γονείς του χώρισαν όταν ήταν 7 ετών. Οι γονείς του εχουν υπογράψει χαρτί για κοινή και ελεύθερη ανατροφή του παιδιού.Ο Νίκος κανονικά είναι υπό τη φροντίδα της μητέρας αλλά η μητέρα δεν τον έχει τον τελευταίο χρόνο, γιατί ο πατέρας μετά από ένα σαββατοκυριακο τον κράτησε μαζί του ισχυριζόμενος ότι ο Νίκος δεν ήθελε να γυρίσει στη μητέρα του.

Μάλιστα ο πατέρας πήγε τον Νίκο στην αστυνομία για να καταθέσει ότι δεν θέλει να μένει με τη μητέρα του γιατί δεν τον αγαπά.Η μητέρα του πήγε στην αστυνομία, αλλά της είπαν ότι λόγω του συμφωνητικού δεν μπορεί να γίνει κάτι. Από τότε η μητέρα για να τον δει πηγαίνει στο σχολείο του.Στο σπίτι του πατέρα του, Ο Νίκος δεν έχει τίποτα από τα πράγματά του.

Σύμφωνα με τη μητέρα, η οποία εργάζεται σαν ιδιωτική υπάλληλος με ένα μη ικανοποιητικό μισθό και είναι αλλοδαπή, ο πατέρας την κατηγορεί συνέχεια στο παιδί, στους γνωστούς και στο σχολείο, ενώ παράλληλα εκφράζεται άσχημα για την τωρινή σχέση της. Επίσης την απειλεί και της δημιουργεί πρόβλημα με τη δουλειά της,της δημιουργησε προβλήματα με την αστυνομία πράγμα που την έκανε να αποπειραθεί να αυτοκτονήσει.

Σύμφωνα με τον πατέρα, ο οποίος έχει μια σημαντική διευθυντική θέση σε δημόσιο οργανισμό και δεν έχει οικονομικό πρόβλημα, η πρώην γυναίκα του αλλά και όλοι όσοι εμπλέκονται στη σχέση του με τον γιο του, το κάνουν με σκοπό να τον απομακρύνουν από κοντά του.

Σύμφωνα με τον Νίκο, ο πατέρας του είναι υπερήφανος για το γιο του και τον προωθεί να κάνει έντονες προπονήσεις στις πολεμικές τέχνες.

*

Σύμφωνα με τη δασκάλα της Γ τάξης, ο Νίκος, όταν ζούσε με τη μητέρα του, είχε άριστες επιδόσεις σε όλα τα μαθήματα και ερχόταν πάντα διαβασμένος. Μετά τα Χριστούγεννα, που τον πήρε ο πατέρας του, ο Νίκος από Α πήγε στο Β και Γ. Ο πατέρας του τον άφηνε να κάνει ό,τι θέλει και δεν πίεζε να διαβάζει ή να ακολουθεί ένα πρόγραμμα.

Μέχρι τώρα, ο Νίκος έχει προκαλέσει 5 σοβαρά περιστατικά βίας: 1^ο)χτύπησε ένα κορίτσι γιατί κάθησε στη θέση που ήθελε να καθήσει αυτός, 2^ο)ακινητοποιήσε στα κάγκελα ένα κορίτσι της Ε΄τάξης γιατί του είπε να κάνει πιο σιγά κουνιά για να μην χτυπήσει αυτός ή κάποιο άλλο παιδί, 3^ο)όταν ένας συμμαθητής του τον έβρισε στο ποδόσφαιρο την ώρα της γυμναστικής, τον έριξε κάτω και τον χτυπούσε με μανία, 4^ο)έδειξε μια λαβή του taekwondo σε ένα μαθητή της Α΄ τάξης και τον έβαζε να χτυπάει τους συμμαθητές του και 5^ο)όταν η δασκάλα του δεν του έδωσε το λόγο για να μιλήσει ο Νίκος επιτεθηκε σε ένα συμμαθητή του και όταν εκέινη επενέβει για να τον σταματήσει, της επιτέθηκε με taekwondo.

Ο πατέρας δεν επικοινωνεί με την δασκάλα, αλλά μόνο με τον διευθυντή του σχολείου, ο οποίος φαίνεται να τον φοβάται γιατί δουλεύει στα ΜΜΕ και δεν κάνει τίποτα για τον Νίκο από το να λέει ότι όλα εξαρτούνται από τους γονείς και τη δασκάλα.

Η δασκάλα χρησιμοποίησε τεχνικές ρουτίνας, επιβράβευσης της έπιθυμητής συμπεριφροάς και αρνητικές επιπτώσεις/τιμωρίες για να τροποποιήσει την αρνητική συμπεριφορά του Νίκου, αλλά δν έκανε καμμιά συζήτηση με τους μαθητές του Νίκου για να τους μάθει πως να αντιμετωπίζουν την επιθετικότητά του.

Οι περισσότεροι δάσκαλοι του ιδιωτικού σχολείου γνώριζαν ότι οι γονείς ήταν διαξευγμένοι, αλλά δεν γνώριζαν τίποτα για τις συνθήκες διαβίωσης του Νίκου.

Η σχέση του Νίκου με τους συμμαθητές του είναι καλές, αν και κάποιοι τον φοβούνται, τον θεωρούν έξυπνο και τον θέλουν για αρχηγό τους. Μαζί τους συγκρούεται μονάχα όταν τον αμφισβητούν ή τον απορρίπτουν.

*

Ολομέλεια Συλλόγου Διδασκόντων�Λήψη Ιστορικού: Ερωτήσεις ανά καπελάκι

*

*

Διαχωρισμός των τρόπων σκέψης �

*

Η μέθοδος των 6 καπέλων στηρίζεται στην άποψη ότι οι χημικές ουσίες του εγκεφάλου αλλάζουν όταν διατηρούμε θετική στάση απέναντι σε καταστάσεις και όταν είμαστε επιφυλακτικοί

Και λίγη ακόμα θεωρία.....

*

*

Ακολουθίες των 6 καπέλων σκέψης

• Προσδιορισμός αρχικών ιδεών: Μπλε, Λευκό, Πράσινο, Μπλε.

​

• Επιλογή μεταξύ εναλλακτικών: Μπλε, Λευκό, (Πράσινο), Κίτρινο, Μαύρο, Κόκκινο, Μπλε

​

• Προσδιορισμός λύσεων: Μπλε, Λευκό, Μαύρο, Πράσινο, Μπλε

​

• Γρήγορη ανατροφοδότηση: Μπλε, Μαύρο, Πράσινο, Μπλε

​

• Στρατηγικός σχεδιασμός: Μπλε, Λευκό, Μαύρο, Λευκό, Μπλε, Πράσινο, Μπλε

​

• Βελτίωση διαδικασιών: Μπλε, Λευκό, Λευκό (απόψεις άλλων ανθρώπων), Κίτρινο, Μαύρο, Πράσινο, Κόκκινο, Μπλε

​

• Επίλυση προβλημάτων: Μπλε, Λευκό, Πράσινο, Κόκκινο, Κίτρινο, Μαύρο Πράσινο, Μπλε

​

• Ανασκόπηση της απόδοσης: Μπλε, Κόκκινο, Λευκό, Κίτρινο, Μαύρο, Πράσινο, Κόκκινο, Μπλε

*

Οδηγίες

• Μπλε: Καθορίζω το στόχο και καταγράφω τις πιθανές λύσεις
• Λευκό:Συλλέγω περισσότερες πληροφορίες
• Κόκκινο:Ποια είναι τα συναισθήματα της?
• Πράσινο:Σκέφτομαι και καταγράφω τις λύσεις
• Μπλε: Επιλέγω μια λύση
• Λευκό: Καθορίζω ακριβώς τι πρέπει να γίνει
• Κίτρινο: Καταγράφω τα θετικά σημεία της λύσης
• Μαύρο: Καταγράφω τα αρνητικά σημεία της λύσης
• Πράσινο:Βρίσκω λύσεις για τα αρνητικά σημεία της λύσης
• Μπλε:Αποφασίζω ότι η καλύτερη λύση για αυτή τη χρονική στιγμή είναι........ή ......

​

​

​

*

Σχεδιάγραμμα για τη Λήψη απόφασης

*

Το καπελάκι σας και σε άλλη παραλία .......με βότσαλα......

Αξιολόγηση της απόφασης.............

*

Πού, Πότε και Γιατί να χρησιμοποιήσω τα 6 καπέλα σκέψης?

1.καθοδηγήσω αντικειμενικά συζητήσεις μιας ομάδας�2.προάγω την προσεκτική παράλληλη σκέψη πριν αποφασίσω�και στη λήψη στρατηγικών αποφάσεων

3.ακούσω πιο προσεκτικά τις απόψεις των άλλων ώστε να αποκτήσω μια βαθύτερη κατανόηση των θεμάτων�4.αξιολογήσω εποικοδομητικά και να δώσω εναλλακτικές λύσεις.�5.επιλύσω προβλήματα/συγκρούσεις�6.παρουσιάσω/αξιολογήσω νέες ιδέες με αυτοπεποίθηση

7.επίλυσω σχεδόν κάθε τύπου επαγγελματικών ή προσωπικών προβλημάτων και δυσκολιών,ατομικά ή συλλογικά

8.διατηρήσω την πειθαρχία στην αίθουσα

9. αυξήσω την παρακίνηση

10.αντιμετωπίσω τα εμπόδια στην επικοινωνία (δασκάλου με δάσκαλο, δασκάλου-μαθητή, δασκάλου- γονέα κ.τ.λ.)

​

*

Πλεονεκτήματα

1. Εξοικονομεί χρόνο (μέχρι και ¼ του συνηθισμένου) στη λήψη αποφάσεων.�2. Αυξάνει την παραγωγικότητα της σκέψης (περίπου 500%)�3. Εστιάζει αποτελεσματικά και συστηματικά στο προς επίλυση θέμα

4. Απομακρύνει τις άγονες αντιπαραθέσεις και συγκρούσεις, τη συνεχή κριτική και σχόλια, τη σύγχυση και τα αδιέξοδα, το συναισθηματικό μπλοκάρισμα, την αδυναμία αποτελεσματικότητας

5. Αξιοποιεί τις ικανότητες/δεξιότητες όλων των μελών. �6. Συμβάλλει στην καλή και γρήγορη επικοινωνία, την ομαδική εργασία, οργάνωση, σχεδιασμό, παραγωγή προϊόντος.�7. Δεν καλλιεργεί το "εγώ" των συμμετεχόντων, αλλά το εμείς.�8. Έχει χαρακτήρα παιγνιώδη.

9. Υπερβαίνει ευκολότερα το εμπόδιο του "πώς φτάσαμε εδώ", γιατί στοχεύει στο «τι μπορεί να γίνει».�10.Χαρτογραφεί τις πολλαπλές δυνατότητες και η τελική επιλογή της καλύτερης λύσης προκύπτει αβίαστα με κριτήρια ορθολογικά αλλά συναισθηματικά. �11.Αποτελεί πολυεργαλείο για ποικίλες καταστάσεις σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο.��

*

Τι «παθαίνουν» οι μαθητές/μαθήτριες με τα 6 καπέλα σκέψης?

Τα 6 καπέλα σκέψης είναι μια σημαντική τεχνική που βοηθά τους μαθητές και τις μαθήτριες:��1. Στην απόκτηση σφαιρικής και όχι μονοδιάστατης αντίληψη των πραγμάτων.��2. Στην επιτυχή επίλυση προβλημάτων.��3. Στην κοινωνικοποίηση και στην απόκτηση δεξιοτήτων επικοινωνίας.��4. Στην ενεργό συμμετοχή για απόκτηση της γνώσης με παιγνίδι, για τη χαρά της μάθησης και της δημιουργίας.

*

Δεξιότητες Επικοινωνίας χωρίς Βία�ΚΑΜΗΛΟΠΑΡΔΑΛΗ vs ΤΣΑΚΑΛΙ�

*

Η ουρά των 6 καπέλων σκέψης

• Τονίζω τα θετικά.............

*

Με και χωρίς καπελάκι......

*

Εβδομαδιαίο Ημερολόγιο 6 καπέλων σκέψης

*

*

«Η ισχύς ενός αυτοκινήτου και ο τρόπος που το οδηγούμε είναι δυο διαφορετικά πράγματα.»

Edward de Bono