«PISA халықаралық зерттеулер аясында оқушылардың жаратылыстану сауаттылығын арттыру»
«...білім тек қана жастарға пәнді түсіну қабілеті ғана емес, ол алған білімдерін сыныптан тыс жерде, кез келген жағдайда тиімді пайдалана білуі…»
(Н. Назарбаев. Қазақстан халқына жолдауынан
(27 қаңтар 2012 ж.)
PISA: Оқу барысында меңгерген білімдерін өмірлік жағдайларда қолдана білу ептіліктерін бағалауға бағытталған.
Примеры заданий
PISA деген не?
Оқушылардың оқу жетістіктерін бағалау бойынша халықаралық бағдарлама
PISA- ның әр тапсырмаларының форматына жатады:
Мәтін
Таблица
Жарнамалық диаграммалар
Кестелер
карта
Примеры заданий
PISA – халықаралық бақылау 3 жылда 1 болады
Жауаптары: “иә”/”жоқ”, “дұрыс” / “дұрыс емес”
Сұрақтары: “ашық”/ “жабық” болуы мүмкін
1.Оқу сауаттылығы
2.Математикалық сауаттылық
3. Жаратылыстану ғылыми сауаттылық
PISA-ның зерттеу аймағы:
Сұрақтары нақты пән бойынша емес, пән төңірегінде құрастырылады
(логикалық сұрақтар)
Жаратылыстану сауаттылығы
Жаратылыстану ғылымдары және технологиялар қоғамның зияткерлік және материалдық сферасына ықпал етеді. PISA тесттерінің «Жаратылыстану сауаттылығы» бағыты төрт компонентті біріктірді.
Бірінші блок «Контекст» шынайы өмірлік жағдаяттарда берілетін үш тапсырмалар тобын қарастырады.
Екінші блок. «Құзыреттер» үш дағды тобын бағалайды, «Білу және ғылыми сұрақтар қою», «Құбылыстарды ғылыми түсіндіру» және «Ғылыми дәлелдерді қолдану»
Үшінші компонент. «Білім» «Физикалық жүйе» (заттың құрылысы, заттың химиялық өзгеруі, қозғалыс, күш және энергия)
Төртінші блок. «Қатынастар» білім алушылардың ғылымға және зерттеу мәселелеріне қызығушылық таныту дағдыларының қалыптасу деңгейін анықтайды.
PISA тапсырмаларын орындауға бағытталған тапсырмалар
ЖАРАТЫЛЫСТАНУ САУАТТЫЛЫҚ
Тақырыбы: ЗАТТЫҢ ҚАСИЕТТЕРІ
БӨЛІМ 1: ДИФУЗИЯ
Рохит көлігімен өтіп бара жатты. Ол Жолдан 200 м шамамен қоқыс тастайтын жердің жанынан өттіп бара жатты. Қоқыстан шыққан иіс оған төзгісіз болды. Тіпті машиналарға арналған хош иістендіргіш оған көмектесе алмады. Алыс қашықтықтан ол иістің таралу себебін ұстазымен талқылады. Ол мұқият түсіндірді, содан кейін Рохит оны сызба арқылы атасына түсіндірді.
Сұрақ 1:
Иісті алыс қашықтыққа таратудың себебі неде?
А) булану
В) диффузия
С) сублимация
Д) Транспирация
Сұрақ 1:
Иісті алыс қашықтыққа таратудың себебі неде?
А) булану
В) диффузия
С) сублимация
Д) Транспирация
Сұрақ 2:
Берілген сызба арқылы оны қалай түсіндіресіз?
Берілген диаграммада молекулалардың екі түрі көрсетілген. Қызыл-сары ауа молекулаларын бейнелейді, ал қызыл – қоқыс төгетін жерден шығатын иіс молекулалары. Бастапқыда иіс байқалмайды, бірақ уақыт өте келе бөлшектер қозғалады және ауа бөлшектерімен араласады және иіс айналасына тарайды.
БӨЛІМ2: ЗАТТЫҢ 5 АГРЕГАТТЫҚ КҮЙІ
Джой өзінің жарық диодты теледидарындағы бағдарламаны көріп отырды. Ол жер және күн жүйесін зерттеу туралы арнаны көріп отырды. Бағдарлама барысында ол материяның күйі туралы ойлады. Ол заттың қатты, сұйық және газ, үш күйін ғана білді. Бірақ жұлдыздарда және галактиканың өзегінде қандай зат бар? Ол күн туралы да ойлады. Күн оттарының күйі қандай? Ол бұл туралы көбірек білуге шешім қабылдады, сондықтан ол өзінің жаратылыстану пәнінің мұғалімімен талқылады.
Сұрақ 1:
Мұғалімімен бірге Джой материяның бес күйі бар екенін білді. Бұлар:
Сұрақ 2:
Плазма деп аталатын заттың төртінші күйін қалай түсіндіресіз?
Заттың төртінші күйі – плазма, ол жоғары иондалған газ, жоғары энергиясы жоқ электрондар.
Сұрақ 3:
Айналаңыздағы заттың төртінші күйін қайдан таба аласыз? Үш орын беріңіз.
Заттың төртінші күйін күн сәулесінде, жарық диодты теледидарда және жарықтандыру кезінде табуға болады.
Сұрақ 4:
Бозе-Эйнштейн конденсаты деп аталатын заттың бесінші күйін айналаңыздан таба алмайсыз. Неліктен?
Бозе-Эйнштейн конденсаты деп аталатын заттың бесінші күйін айналадан табу мүмкін емес, өйткені бұл өте төмен температурада жасалуы мүмкін, бұл біздің айналамызда мүмкін емес.
Тапсырмалар: Ішуге жарамды (Fit for Drinking)
Жоғарыдағы суретте қалалардағы үйлерге берілетін судың қалай ішуге жарамды екендігі көрсетілген.
Сұрақ 1:
Жақсы ауыз су көзі болуы маңызды. Жер астынан табылған су жер асты сулары деп аталады.
Көлдер мен өзендер сияқты жер үсті көздерінен алынған суға қарағанда жер асты суларында бактериялар мен бөлшектердің ластануының аз болуының бір себебін келтіріңіз.
Жауаптары:
Толық жауап:
Жер асты суларының жер арқылы сүзілуіне қатысты жауаптар.
• Құм мен шаңнан өткенде су тазартылады.
• Ол табиғи түрде сүзілген.
• Өйткені су жер арқылы өткенде, құм мен тастың көмегімен фильтрация өтеді.
Жер асты суларының инкапсуляция, сонымен қатар мүмкін болатын ластанулардан қорғау бойынша немесе жер үсті суларының оңай ластануы туралы жауаптар.
• Жер асты сулары жер астында болады, сол себепті ауаның ластануы оларға әсер етпейді. Себебі олар ашық емес, жабық тұрады.
• Өзен мен көлдер ауамен ластануы мүмкін, ол суларда адамдар шомылады, сол себепті ол таза емес.
• Себебі, өзен мен көлдер адам мен жануарлардың әсерінен ластанады.
Басқа дұрыс жауаптар.
• Жер асты суы - бактериялар үшін көп тамақтануға қолайлы емес су, сондықтан олар онда тіршілік ете алмайды.
• Жер асты суы ларына күн түспейді. Көк-жасыл балдырлар бар.
Жауаптары:
Қабылданбайтын жауап:
Жер асты суларының өте таза екендігі бойынша жауаптар (берілген мәліметтер)�• Өйткені ол тазартылған.
• Өзен мен көлдерде қоқыс бар. [Ескерту: неге екенін түсіндірмейді.]
• Бактериялар аз.
Тапсырмада берілген тазалау процесіне қатысты жауаптар (берілген сурет бойынша)
• Себебі жер асты сулары сүзгіден өтіп, хлор қосылады.
• Жер асты суы оны тазартатын сүзгіден өтеді.
Басқа жауаптар.
• Себебі ол үнемі қозғалады.
• Себебі ол араластырылмаған, сондықтан түбіндегі балшық жоғары көтерілмейді.
Сұрақ 2: Ішуге жарамды
Суды тазарту әр түрлі әдістерді қолданумен бірнеше сатыда жүреді. Суретте көрсетілген тазалау процесі төрт сатыдан тұрады (1-4 нөмірленген). Ішінде екінші қадам, су тұндырғышқа жиналады. Бұл қадам қай жолмен суды таза етеді?
А. Судағы бактериялар өледі.
B. Суға оттегі қосылады.
C. Тас пен құм түбіне дейін батып кетеді.
D. Улы заттар ыдырайды.
Дұрыс жауап: C. Тас пен құм түбіне дейін батып кетеді.
Сұрақ 3: Ішуге жарамды
Су зауытында суды сынауға қатысқан ғалымдар тазарту процесі аяқталған соң суда кейбір қауіпті бактериялар бар екенін анықтады. Үйдегілер бұл суды ішпес бұрын не істеуі керек?
Толық жауаптар:
Суды қайнатуға қатысты жауаптар.
• Қайнатыңыз.
Мүмкін болатын тазалаудың үйде қауіпсіз басқа әдістеріне сілтеме жасайтын жауаптар.
• Суды хлор таблеткаларымен өңдеңіз.
• Микропоралы сүзгіні қолданыңыз.
Қабылданбайтын жауаптар:
Тазартудың «кәсіби» әдістеріне сілтеме жасайтын жауаптар (үйде қауіпсіз жүргізу мүмкін емес немесе үйде жүргізу мүмкін емес)
• Шелектегі хлоридпен араластырыңыз, содан кейін ішіңіз.
• Суды дистилдеңіз
Назарларыңызға рахмет!