1 of 21

Makale Yazımında Telif Hakkı ve İzinler

Doç. Dr. Mehmet BAYĞIN

​

Erzurum Teknik Üniversitesi Lisansüstü Öğrencilerine Yönelik Uluslararası Bilimsel Yayın Hazırlama Eğitimi

​

Erzurum Teknik Üniversitesi, Erzurum, Türkiye

Mühendislik-Mimarlık Fakültesi

Konferans Salonu

27.11.2024

1

2 of 21

İçerik

  • Giriş
  • Telif Hakkı Nedir?
  • Akademik Çalışmalarda Telif Hakkı?
  • Telif Hakkı İhlalleri
  • İzinler ve Lisanslama
  • Dijital Çağda Telif Hakkı
  • Örnek Telif İzni Alımı
  • Sonuç ve Tartışma

2

3 of 21

Giriş

  • Telif hakkı, bir eserin sahibine, eser üzerinde ekonomik ve manevi haklar tanıyan hukuki bir kavramdır.
  • Akademik dünyada, telif hakkı; yazarların çalışmalarını koruma, dağıtımını kontrol etme ve doğru şekilde atıf yapılmasını sağlama açısından büyük önem taşır.

3

4 of 21

Telif Hakkının Tanımı

  • Telif hakkı, bir eserin yaratıcısına, eseri üzerinde belirli haklar tanıyan hukuki bir kavramdır.
  • Manevi Haklar: Eserin yazarını koruma, adının belirtilmesini isteme, eserin içeriğini değiştirilmeden koruma hakkı.
  • Mali Haklar: Eserin çoğaltılması, dağıtımı, sergilenmesi ve ticari kullanımı gibi ekonomik haklar.
  • Telif hakkı, fikir ve sanat eserlerini korumayı amaçlar.

4

5 of 21

Telif Hakkının Amaçları

  • Yaratıcıları Koruma:
    • Eserin orijinalliğini ve yaratıcı emeğini güvence altına alır.
    • Eser sahibinin izni olmadan kullanımı önler.
  • Toplum Yararını Destekleme:
    • Bilgi ve fikirlerin düzenli paylaşımını teşvik eder.
    • Yeni eserlerin üretilmesini özendirir.

5

6 of 21

Telif Hakkı ile Korumaya Alınan Eserler

  • Yazılı eserler (kitaplar, makaleler, tezler).
  • Sanatsal eserler (resim, heykel, müzik, dans).
  • Görsel ve işitsel eserler (film, video, fotoğraf).
  • Dijital içerikler (web siteleri, yazılımlar, veri tabanları).

6

7 of 21

Telif Hakkının Tarihsel Gelişimi

  • Telif Hakkının Kökeni: 1710’da İngiltere’de çıkarılan “Statute of Anne” yasası ile başlar.
  • Modern Dönem: 1886’da Bern Sözleşmesi ile uluslararası telif hakkı koruması sağlanmıştır.
  • Türkiye: Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (5846 Sayılı Kanun).
  • Uluslararası: Bern Konvansiyonu (1886), TRIPS Anlaşması (1994).

​

“Telif hakkı, fikirlerin özgürlüğünü değil, yaratıcının emeğini korur!”

7

8 of 21

Akademik Yayınlarda Telif Hakkının Rolü

  • Akademisyenlerin ve araştırmacıların çalışmalarının korunmasını sağlar.
  • Eser sahibinin emeği tanınır ve hakları güvence altına alınır.
  • Atıf yapılması yoluyla bilginin izlenebilirliği sağlanır.
  • Çalışmaların izinsiz kopyalanması veya çoğaltılması engellenir.

8

9 of 21

Akademik Telif Hakları ve Yasal Haklar

  • Yazar Hakları:
    • Eseri yayınlama veya yayınlamama hakkı.
    • Eserin atıfta bulunulmadan kullanılmasını yasaklama hakkı.
    • Çoğaltma ve dağıtım üzerindeki hakları.
  • Yayıncı Hakları:
    • Yayınlanmış makalelerin dağıtımı ve erişim kısıtlamaları.
    • Çoğunlukla telif hakkını devralma veya sınırlı lisanslar verme hakkı.

9

10 of 21

Telif Hakkı ve Açık Erişim (Open Access)

  • Açık Erişim Nedir?
    • Akademik çalışmaların ücretsiz olarak erişilebilir hale getirilmesi.
    • Bilginin daha geniş kitlelere yayılmasını sağlar.
  • Creative Commons Lisansları:
    • CC-BY: Atıf zorunluluğu ile serbest kullanım.
    • CC-BY-NC: Ticari olmayan amaçlarla kullanım.
    • Akademisyenler, açık erişim lisansları ile eserlerinin erişilebilirliğini artırabilir.

10

11 of 21

Creative Commons Lisansları

https://creativecommons.org.tr/lisanslar/

​

11

12 of 21

Akademik Çalışmalarda Yaygın İhlal Türleri

  • İntihal (Plagiarism):
    • Başkasının fikrini, bulgusunu veya çalışmasını kaynak göstermeden kendi çalışması gibi sunma.
    • Özellikle tezlerde, makalelerde ve projelerde sık karşılaşılan bir ihlal türüdür.
  • İzinsiz Çoğaltma ve Yayma:
    • Yayıncı politikalarına aykırı olarak akademik makalelerin veya kitapların izinsiz kopyalanması ve dağıtılması.
  • Açık Erişim İhlalleri:
    • Creative Commons lisanslı eserlerin yanlış kullanımı veya lisans şartlarının ihlali.
  • Fikri Mülkiyet Çatışmaları:
    • Ortak yazarlık durumunda, yazarlardan birinin izni olmadan eserin yayımlanması.

12

13 of 21

İntihal Türleri

  • ÇOĞALTMA Başka birisinin çalışmasını direk alma ve kendi çalışması olarak gösterme.
  • KOPYALAMA Bir başka çalışmanın bir kısmını direk kopyalama ve kendi çalışmasına eklemek.
  • KOPYALA AMA DEĞİŞTİR Başka bir kaynaktan kopyaladığı yazıyı küçük değişiklikler ile kendi yazısına ekleme.
  • MOZAİK Birden fazla kaynaktan aldığı çalışmaları birleştirmek.
  • KENDİNİ İNTİHAL Daha önce yaptığı bir çalışmasından kopyalamadır.

13

14 of 21

İntihal Tespit

14

15 of 21

İzinler ve Lisanslama

  • İzinler Nedir?
    • Telif hakkı sahibinden, eserin belirli bir şekilde kullanılmasına dair alınan resmi onaydır.
  • Hangi Durumlarda Gerekir?
    • Eseri kopyalamak, dağıtmak veya kamuya açık bir şekilde sunmak.
    • Eseri ticari amaçlarla kullanmak.
    • Eğitim veya araştırma materyali olarak kullanmak.

15

16 of 21

İzin Alma ve Lisanslama Sürecindeki Adımlar

  • Eser Sahibini Bulma:
    • Eserin hak sahibine ulaşarak izin talebinde bulunulması.
  • Talep Formları ve Sözleşmeler:
    • İzin talep formu doldurma veya lisans anlaşması imzalama.
  • Kullanım Koşullarına Uygunluk:
    • Eserin belirtilen şartlara uygun şekilde kullanıldığından emin olma.

16

17 of 21

Dijitalleşmenin Telif Haklarına Etkisi

  • Telif Haklarının Kapsamı:
    • Dijital eserler (e-kitaplar, online makaleler, veri tabanları, yazılımlar).
    • Görsel-işitsel içerikler (YouTube videoları, dijital sanat, podcastler).
  • Yeni Sorunlar:
    • İzinsiz kopyalama, dosya paylaşımı, çevrimiçi yayın.
    • Torrent ve benzeri platformlarda korsan içerik yayılımı.

17

18 of 21

Örnek Telif İzni Alımı

  • Springer
  • Elsevier
  • IEEE vs.

​

  • Örneklerle dijital basımlardan telif izni alımı!

18

19 of 21

Sonuç ve Tartışma

  • Fikir ve Sanat Eserlerinin Korunması:
    • Akademik çalışmaların telif haklarıyla korunması, emeğin ve bilginin değerini artırır.
  • Etik ve Yasal Sorumluluklar:
    • Akademisyenler ve araştırmacılar, etik kurallara ve yasal düzenlemelere uygun hareket etmelidir.
  • Dijital Çağın Getirdiği Fırsatlar ve Zorluklar:
    • Bilgiye erişim kolaylaşırken, telif hakkı ihlalleri de karmaşık bir hal almıştır.

19

20 of 21

Sonuç ve Tartışma

​

​

Telif hakkı sadece bir yasal gereklilik değil, emeğe duyulan saygının bir göstergesidir.

​

“Bilgi paylaşımı ve koruma arasında bir denge kurmak, akademik dünyanın geleceği için kritik öneme sahiptir.”

20

21 of 21

Dinlediğiniz için teşekkür ederim.��Doç. Dr. Mehmet BAYĞIN��mehmet.baygin@erzurum.edu.tr

21