Οι απόψεις και οι γνώμες που διατυπώνονται εκφράζουν αποκλειστικά τον συντάκτη ή τους συντάκτες και δεν αντικατοπτρίζουν κατ' ανάγκη τις απόψεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή του Ευρωπαϊκού Εκτελεστικού Οργανισμού Εκπαίδευσης και Πολιτισμού (EACEA). Ούτε η Ευρωπαϊκή Ένωση ούτε ο EACEA μπορούν να θεωρηθούν υπεύθυνοι γι' αυτές.
Ενότητα 3 Prebunking και τεχνικές χειραγώγησης
DREAM
Μεθοδολογικό πλαίσιο
Media literacy + Prebunking
Επαναδιαμεσολάβηση
της μεθοδολογίας του prebunking
σε παρεμβάσεις εκπαίδευσης στη media literacy (MLE).
Πλαίσιο MLE
Τι είναι το prebunking
Συμμετρικά προς το fact-checking ή debunking, προτείνεται ως μια προληπτική στρατηγική έναντι των κινδύνων της (διαδικτυακής) παραπληροφόρησης.
Το prebunking, γνωστό συχνά και ως «ψυχολογικός εμβολιασμός», αποτελεί μια παρέμβαση ενίσχυσης της πληροφόρησης
Στοχεύει στην ενίσχυση των «ανοσολογικών αμυνών» των ατόμων μέσω της προληπτικής έκθεσης στις πιο συνηθισμένες τεχνικές χειραγώγησης.
Τα βήματα των παρεμβάσεων prebunking
Τα βήματα των παρεμβάσεων prebunking
Τα βήματα των παρεμβάσεων prebunking
Τα βήματα των παρεμβάσεων prebunking +1
Σύλληψη ψηφιακού περιεχομένου
Ενότητα 3: Τεχνικές χειραγώγησης
DREAM
Κατανοώντας
την παραπληροφόρηση
01
ΠΑΡΑΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ
Η παραπληροφόρηση είναι ψευδής πληροφορία που διαδίδεται σκόπιμα για να παραπλανήσει τους ανθρώπους. Συχνά μοιάζει αληθινή, αλλά είναι φτιαγμένη για να σε ξεγελάσει.
Για παράδειγμα, ψευδείς ειδήσεις που μοιράζονται στα social media για να κάνουν τους ανθρώπους να πιστέψουν κάτι που δεν είναι αληθινό.
ΕΣΦΑΛΜΕΝΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ
Η εσφαλμένη πληροφόρηση είναι λανθασμένη ή παραπλανητική πληροφορία που μοιράζεται κατά λάθος. Αυτός που τη μοιράζεται μπορεί να τη θεωρεί αληθινή. Ένα παράδειγμα είναι ο διαμοιρασμός μιας είδησης που αποδεικνύεται ψευδής, χωρίς να το γνωρίζει.
ΠΟΛΩΣΗ
Η πόλωση συμβαίνει όταν οι άνθρωποι μιας ομάδας διαιρούνται σε αντίπαλες πλευρές, συχνά για πολιτικά ή κοινωνικά ζητήματα. Αυτό μπορεί να δυσκολέψει την αμοιβαία κατανόηση και να αυξήσει τις διαμάχες και τις συγκρούσεις.
Η πόλωση μπορεί να αποτελέσει κινητήρια δύναμη της παραπληροφόρησης.
ΠΑΡΑΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ + ΠΟΛΩΣΗ
Σε αυτή τη μελέτη περίπτωσης, μια φωτογραφία από τα εγκαίνια ενός νέου καταστήματος στη Νάπολη (Ιταλία) διαδόθηκε ευρέως σε όλο τον κόσμο αποδιδόμενη σε διαδηλώσεις των Fridays For Future. Πρόκειται για μια περίπτωση παραπληροφόρησης που γίνεται κινητήρια δύναμη πόλωσης.
HATE SPEECH
Το hate speech είναι κάθε επικοινωνία που επιτίθεται ή εισάγει διακρίσεις σε βάρος κάποιου με βάση τη φυλή, τη θρησκεία, το φύλο ή άλλα χαρακτηριστικά. Μπορεί να διαδώσει επιβλαβή στερεότυπα και να δημιουργήσει ένα εχθρικό περιβάλλον.
HATE SPEECH
Το hate speech περιλαμβάνει σχόλια που προσβάλλουν ή υποτιμούν ανθρώπους με βάση την ταυτότητά τους, όπως η φυλή, η θρησκεία, το φύλο ή ο σεξουαλικός προσανατολισμός. Για παράδειγμα, μια ανάρτηση για το LGBT Pride στη Ρώμη με το σχόλιο «this is disgusting» στοχοποιεί ανθρώπους για το ποιοι είναι, διαδίδοντας αρνητικότητα και μισαλλοδοξία. Το hate speech μπορεί να πληγώσει άτομα και να δημιουργήσει ένα εχθρικό περιβάλλον για όλους.
Μια μέθοδος 3 βημάτων για το prebunking
03
Τι είναι το prebunking
Συμμετρικά προς το fact-checking ή debunking, προτείνεται ως μια προληπτική στρατηγική έναντι των κινδύνων της (διαδικτυακής) παραπληροφόρησης.
Στοχεύει στην ενίσχυση των δικών μας «ανοσολογικών αμυνών» των ατόμων μέσω της προληπτικής έκθεσης στις πιο συνηθισμένες τεχνικές χειραγώγησης.
Μια μέθοδος 3 βημάτων
Το fact-checking είναι σημαντικό, αλλά δεν είναι πάντα δυνατό τη δεδομένη στιγμή και απαιτεί χρόνο.
Πριν μοιραστούμε, αντιδράσουμε ή πιστέψουμε μια ιστορία, μπορούμε να διερωτηθούμε για αυτές τις τρεις περιοχές:
Zoom out
Zoom in
STOP
Zoom out
Zoom in
STOP
Zoom out
Zoom in
STOP
Zoom out
Zoom in
STOP
Zoom out
Zoom in
STOP
Zoom out
Zoom in
STOP
Χειραγώγηση
τεχνικές
03
Τι είναι μια χειραγώγηση;
≪Μια μεροληπτική διαστρέβλωση της αλήθειας μέσω της αλλοιωμένης ή μερικής παρουσίασης δεδομένων και πληροφοριών, με σκοπό την κατεύθυνση των πολιτικών, ηθικών κ.λπ. απόψεων του πληθυσμού ή μέρους του, ώστε να εξυπηρετούνται οι δικοί του σκοποί και τα συμφέροντα: χειραγώγηση της πληροφορίας· χειραγώγηση των εκλογικών αποτελεσμάτων· χειραγώγηση της κοινής γνώμης.≫
Τέσσερις στρατηγικές χειραγώγησης
Πόλωση
Η παγίδα του πλαισίου
Πλαστοπροσωπία
Η συναισθηματική παγίδα
1
Η συναισθηματική παγίδα
Γλώσσα που περιέχει έντονα συναισθηματικούς όρους, ιδίως αρνητικούς, που προκαλούν φόβο ή αγανάκτηση.
Γιατί χρησιμοποιείται:
Είναι αληθινό το περιεχόμενο;
Όχι, η Imane Khelif δεν είναι τρανς γυναίκα.
Σύμφωνα με το CNN Sports, έχει δηλώσει ότι έχει εκ φύσεως υψηλά επίπεδα τεστοστερόνης και έχει υποβληθεί σε ιατρική αγωγή για να τα μειώσει πριν από τους αγώνες.
Και άλλες αθλήτριες αντιμετώπισαν παρόμοιες απαιτήσεις επιλεξιμότητας
Είναι αληθινό το περιεχόμενο;
Μετά τη νίκη της στους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του 2024, η παραπληροφόρηση για το φύλο της Imane Khelif ξέφυγε από κάθε έλεγχο.
Αν και ο ισχυρισμός έχει διαψευστεί πολλές φορές, εξακολουθεί να κυκλοφορεί και παράγει τόνους hate speech.
Ο θυμός αυξάνει το engagement
Το συναισθηματικό στοιχείο χρησιμεύει στο να προκαλέσει αγανάκτηση στο κοινό, αποδίδοντας μια συγκεκριμένη κοινωνική απειλή σε μια συγκεκριμένη ομάδα ανθρώπων.
Σε αυτή την περίπτωση η απειλή θα ήταν η τρανς κοινότητα στον αθλητισμό.
2
Πόλωση
Τακτική που ενισχύει τις πιο ακραίες απόψεις, καταπνίγοντας τις μετριοπαθείς ή διαφοροποιημένες γνώμες.
Γιατί
Η πόλωση περιορίζει το πεδίο των επιλογών, με στόχο να περιορίσει τις πιθανές επιλογές
Συνήθως όσοι χρησιμοποιούν την πόλωση θέλουν να παρουσιάσουν σε καλό φως μία μόνο επιλογή.
Είναι αληθινό το περιεχόμενο;
Όχι, το οπτικό περιεχόμενο παραποιήθηκε με AI, χρησιμοποιώντας πλάνα από ένα βίντεο που μοιράστηκαν online οι συμμετέχοντες της Flotilla.
Μπορούμε να δούμε ένα παράδειγμα της πραγματικής φωτογραφίας που δημοσίευσε η DIÁRIO de Notícias da Madeira, μιας πορτογαλικής περιφερειακής εφημερίδας.
Είναι αληθινό το περιεχόμενο;
Αυτή η εικόνα των ακτιβιστών της Global Sumud Flotilla υπονοεί ότι η ανθρωπιστική τους αποστολή είναι στην πραγματικότητα ένα ταξίδι διακοπών.
Αυτό δείχνει ότι ακόμη και ένας αθώος διαμοιρασμός στα social media μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη δημιουργία παραπλανητικού και πολωτικού περιεχομένου.
ΕΜΕΙΣ εναντίον ΑΥΤΩΝ
Η πόλωση είναι ένας από τους ισχυρότερους κινητήρες της παραπληροφόρησης. Δημιουργεί μια απλή και ισχυρή ιστορία:�υπάρχει ένα «εμείς» που έχει δίκιο και ένα «αυτοί» που φταίει.
Όταν οι ειδήσεις πλαισιώνονται με αυτόν τον τρόπο, τα γεγονότα γίνονται λιγότερο σημαντικά από την αίσθηση του ανήκειν.
Μπορεί να διχάσει κοινότητες, να τροφοδοτήσει την εχθρότητα και να αποδυναμώσει την εμπιστοσύνη στον δημοκρατικό διάλογο.
3
Αποπλαισίωση
Το να πάρεις ένα κομμάτι περιεχομένου και να το μοιραστείς σε άλλο πλαίσιο, με σκοπό να αλλάξεις το νόημά του.
Γιατί
Είναι αληθινό το περιεχόμενο;
Ναι, τα πλάνα είναι πραγματικά και τραβήχτηκαν στο Όσλο.
Αυτό που παραλείπει η ανάρτηση είναι το πλαίσιο: καταγράφηκε την τελευταία ημέρα του Ραμαζανιού, κατά τη διάρκεια μιας εκδήλωσης προσευχής του Eid που διοργανώθηκε στην πόλη.
Είναι αληθινό το περιεχόμενο;
Επομένως, επρόκειτο για μια οργανωμένη θρησκευτική εκδήλωση, όχι μια αυθόρμητη συγκέντρωση. Τα πλάνα δείχνουν μια επίσημη εκδήλωση προσευχής του Eid στο Όσλο, την τελευταία ημέρα του Ραμαζανιού.
Στην εκδήλωση συμμετείχε ο Σεΐχης Mishary Alafasy, ένας από τους πιο αγαπημένους απαγγελτές του Κορανίου στον κόσμο, επισκεπτόμενος τη Νορβηγία για πρώτη φορά.
Οι συμμετέχοντες αγόρασαν εισιτήρια για να λάβουν μέρος
Φόβος και σύγχυση
Η αποπλαισίωση παίζει καθοριστικό ρόλο στο να πλημμυρίζει τον χώρο της πληροφορίας με παραπλανητικό περιεχόμενο.
Σε αυτή την περίπτωση, αυθεντικά πλάνα χρησιμοποιήθηκαν για να προκαλέσουν φόβο και να ενισχύσουν την αφήγηση περί μιας υποτιθέμενης «εισβολής» της μουσουλμανικής κοινότητας στο Όσλο.
4
Πλαστοπροσωπία
Το να υποδύεσαι ένα διάσημο δημόσιο πρόσωπο κάνοντάς το να λέει λόγια ή να κάνει πράξεις που δεν είναι αυθεντικές.
Γιατί
Το να υποδύεσαι ένα διάσημο πρόσωπο σού επιτρέπει να αξιοποιήσεις τη φήμη και τη δημοτικότητά του για απώτερους σκοπούς.
Είναι αληθινό το περιεχόμενο;
Όχι. Αυτή είναι μια εικόνα που δημιουργήθηκε από AI. Ο ιστότοπος fact-checking Snopes εντόπισε την πρώτη γνωστή διαδικτυακή του εμφάνιση στο προφίλ του DUAS, ενός μπαρ στη Μαδρίτη.
Είναι αληθινό το περιεχόμενο;
Η συνάντηση της Πορτορικανής τραγουδίστριας με τον Πάπα, ωστόσο, ήταν πραγματική, όπως ανέφεραν επίσης οι The New York Times. Και ίσως δεν θα έπρεπε να μας εκπλήσσει και τόσο: ο Πάπας Λέων έχει ήδη δείξει σαφή κατανόηση του πώς να προσελκύει τις νεότερες γενιές.
Το κέρδος πάνω από την ηθική
Είναι εύλογο να πιστεύουμε ότι το DUAS εκμεταλλεύτηκε την ευκαιρία για social marketing χρησιμοποιώντας την εικόνα μιας διάσημης τραγουδίστριας και του Πάπα.
Αν και αυτό το περιεχόμενο δεν διαδίδει μίσος ούτε στοχοποιεί κάποια περιθωριοποιημένη κοινότητα, η χρήση συνθετικών μέσων που απεικονίζουν δύο δημόσια πρόσωπα παραμένει αμφισβητήσιμη, ιδίως χωρίς να δηλώνεται ρητά ότι πρόκειται για φανταστικό περιεχόμενο και δημιουργημένο από AI.
Εργαλεία
04
Εργαλεία
Με βάση τον δείκτη EU DisinfoLab, αυτό το εργαλείο μας βοηθά να αξιολογήσουμε τον πιθανό κίνδυνο επίδρασης ενός περιεχομένου παραπληροφόρησης. Βαθμολογεί 8 δείκτες:
Το εργαλείο επιστρέφει μια βαθμολογία κινδύνου από 0 έως 1, ταξινομημένη ως Χαμηλός, Μέτριος, Υψηλός ή Ανησυχητικός.
Ας το δοκιμάσουμε
Ας δοκιμάσουμε αυτό το εργαλείο στην ανάρτηση παραπληροφόρησης για την Imane Khelif. Θυμήσου ότι θα χρειαστεί να συμπληρώσουμε αυτά τα πεδία:
Αυτός ο δείκτης στοχεύει στη χαρτογράφηση της αλληλεπίδρασης σε μία μόνο πλατφόρμα, σε αυτή την περίπτωση το X.
Καθώς η αλληλεπίδραση περιλαμβάνει 15.000 κοινοποιήσεις και πάνω από 50.000 likes, θα επιλέξουμε την τρίτη επιλογή.
Δεν γνωρίζουμε αν το engagement ενισχύθηκε από AI, οπότε δεν θα το επισημάνουμε.
2. Προβολές
Αυτός ο δείκτης στοχεύει στη χαρτογράφηση της έκθεσης του περιεχομένου. Καθώς οι προβολές ξεπερνούν τα 30 εκατομμύρια, θα επιλέξουμε την τέταρτη επιλογή.
3. Διάδοση μεταξύ πλατφορμών
Αυτός ο δείκτης στοχεύει στη χαρτογράφηση της διάδοσης του περιεχομένου μεταξύ πλατφορμών. Είναι λίγο δύσκολο να αξιολογηθεί, αλλά με μια αναζήτηση στο Google Lens βλέπουμε εύκολα ότι κατέληξε τουλάχιστον στο Facebook.
Και σε αυτή την περίπτωση δεν μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι μοιράστηκε από λογαριασμούς που διαχειρίζεται AI, αλλά μπορούμε να επισημάνουμε ότι μοιράστηκε με παρόμοιο τρόπο από πολλούς λογαριασμούς.
4. Γλωσσική διάχυση
Αυτός ο δείκτης στοχεύει στη χαρτογράφηση του σε πόσες γλώσσες βρίσκεται αυτό ή παρόμοιο περιεχόμενο.
Με μια απλή αναζήτηση στο Google βλέπουμε ότι διαδόθηκε ευρέως σε πολλές χώρες.
5. Απήχηση στα μέσα
Αυτός ο δείκτης στοχεύει να αξιολογήσει αν αυτό το περιεχόμενο κατέληξε στα mainstream μέσα. Σε αυτή την περίπτωση ναι: παραμένει θέμα συζήτησης αυτές τις μέρες.
6. Τύπος φορέα
Αυτός ο δείκτης στοχεύει στη διερεύνηση της πηγής και της διαδικτυακής της συμπεριφοράς.
Σε αυτή την περίπτωση, με μια απλή αναζήτηση στο Google, μπορούμε γρήγορα να βρούμε ένα άρθρο στη Wikipedia που εξηγεί τη φύση του προφίλ Libs of TikTok και την πολιτική του ατζέντα.
Αναφέρεται επίσης ότι ο λογαριασμός αποκλείστηκε από τις πλατφόρμες της Meta, οπότε μπορούμε να πούμε ότι έχει ιστορικό προβληματικής συμπεριφοράς.
7. Μορφές περιεχομένου
Αυτός ο δείκτης στοχεύει στη χαρτογράφηση των διαφορετικών μορφών με τις οποίες κυκλοφόρησε αυτό το περιεχόμενο online.
Σε αυτή την περίπτωση, το περιεχόμενο φαίνεται ότι διαδόθηκε κυρίως μέσω αναρτήσεων και στιγμιότυπων οθόνης στα social media, με παρόμοιες εκδοχές να μοιράζονται σε διαφορετικές πλατφόρμες. Αυτό υποδηλώνει ότι το περιεχόμενο προσαρμόστηκε και αναδιανεμήθηκε σε πολλαπλές μορφές, αυξάνοντας την ορατότητα και την πιθανή του απήχηση.
8. Call to action
Αυτός ο δείκτης στοχεύει να αξιολογήσει αν το περιεχόμενο ζητά από την κοινότητα να αναλάβει δράση για ένα ζήτημα.
Σε αυτή την περίπτωση, η ανάρτηση καλεί ρητά σε μποϊκοτάζ των Ολυμπιακών Αγώνων.
Αποτέλεσμα
Πρόκειται για μια περίπτωση παραπληροφόρησης με προφίλ υψηλού κινδύνου. Η βαθμολογία υποδηλώνει ότι το περιεχόμενο δεν είναι μόνο παραπλανητικό, αλλά και ιδιαίτερα ορατό και δυνητικά με αντίκτυπο.
Ο κίνδυνος οφείλεται κυρίως στην ισχυρή έκθεση, στην προσοχή των mainstream μέσων και σε ένα ρητό call to action, ενώ τα στοιχεία για συντονισμένη ή ενισχυμένη από AI ενίσχυση παραμένουν περιορισμένα.
Κουίζ
Δοκίμασε τις νέες σου ικανότητες! Αν θέλεις να δοκιμάσεις τον εαυτό σου και την τάξη σου, αυτό το διαδικτυακό κουίζ είναι αυτό που ψάχνεις.
Αναπτύχθηκε από την Google, το τεστ είναι διαθέσιμο σε 8 γλώσσες, όπως ελληνικά, ιταλικά και αγγλικά.
Συμβουλή: Αν η γλώσσα σου δεν είναι διαθέσιμη, μπορείς απλώς να τραβήξεις ένα στιγμιότυπο οθόνης των μελετών περίπτωσης και να τις συζητήσεις με την τάξη σου.
Βίντεο
Συνέχισε να εξερευνείς τις τεχνικές χειραγώγησης. Εδώ θα βρεις διάφορα βίντεο
Συμβουλή: Αν η γλώσσα σου δεν είναι διαθέσιμη, μπορείς να ενεργοποιήσεις τους αυτόματους υπότιτλους.
Επικοινώνησε με την τοπική οργάνωση fact-checkers
Στην Ελλάδα, την Πολωνία, την Ουκρανία και την Ιταλία υπάρχουν οργανώσεις fact-checkers με τις οποίες μπορείς να επικοινωνήσεις αν συναντήσεις κάτι περίεργο ή ύποπτο στη ροή σου.
Ορίστε μερικές προτάσεις:
Πρόκληση
05
ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ
Χώρισε την τάξη σε ομάδες.
Οι μαθητές θα πρέπει να επινοήσουν memes, μια κοινωνική καμπάνια, ή οποιαδήποτε μορφή προτιμούν, που θα μπορούσε να αντιμετωπίσει φαινόμενα παραπληροφόρησης, hate speech ή πόλωσης.
ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ
�Εργαλεία:
ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ
�Παρουσίαση
(💡) Check 1: Το ύφος – Είναι συμπεριληπτικό;
(📖) Check 2: Η ιστορία – Ποιο είναι το υπόβαθρο;
(🎯) Check 3: Το μήνυμα – Είναι σαφές;
3 ΕΛΕΓΧΟΙ ΠΡΙΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ