2 of 13

Ο άνθρωπος ο οποίος πράττει κάνει τις επιλογές με ελεύθερη βούληση ή με άλλα κριτήρια;

1. Μήπως οι ηθικές κρίσεις δεν είναι τίποτε περισσότερο από απλές εκδηλώσεις υποκειμενικών συναισθημάτων επιδοκιμασίας ή αποδοκιμασίας και προτροπές υιοθέτησης κάποιας συγκεκριμένης μορφής συμπεριφοράς;

Πρώτη άποψη: Πράγματι πολλοί πιστεύουν πως διατυπώσεις όπως:
« “είναι κακό να κλέβεις” ή “η βοήθεια προς τους συνανθρώπους μας που βρίσκονται σε ανάγκη είναι ηθικά επιβεβλημένη”
ισοδυναμούν με προτάσεις όπως:
“αποδοκιμάζω την κλοπή” ή “επιδοκιμάζω τη βοήθεια προς τους αναξιοπαθούντες συνανθρώπους μας”, οι οποίες τελικά προσπαθούν να μας αποτρέψουν ή αντίθετα να μας προτρέψουν.

3 of 13

Επομένως

Οι εκφράσεις αυτές φαίνεται να εκφράζουν υποκειμενικές απόψεις επιδοκιμασίας ή αποδοκιμασίας οι οποίες στηρίζονται στη συναισθηματική αντίδραση έτσι η ηθική δεν έχει αντικειμενικό χαρακτήρα, παρά μόνο υποκειμενικό!

4 of 13

Ο αντίλογος – η ορθή σκέψη λέει: �

Στην καθημερινή μας ζωή υπερασπιζόμαστε τις ηθικές μας απόψεις με πολλά επιχειρήματα στα οποία συμφωνούν ή διαφωνούν πολλοί μαζί μας. Επομένως οι απόψεις μας δεν αφορούν μόνον εμάς, αλλά και άλλους!
Άρα έχουν αντικειμενικό χαρακτήρα επομένως και όχι υποκειμενικό!

5 of 13

Άποψη του Χιουμ

Κάποιοι φιλόσοφοι όπως ο Χιουμ θεωρούν πως στην ηθική σκέψη συνδυάζεται και κάποια συναισθηματική σκέψη. Έτσι πολλοί διαθέτουν ευαισθησία για κοινωνικά προβλήματα, π.χ. αντιπάθεια για βασανιστήρια, συμπάθεια για τους φτωχούς, συμπάθεια στους διωκόμενους.
Φαίνεται να έχουν δίκαιο, αν θεωρήσουμε πως τα συναισθήματα επικροτούν τη λογική σκέψη.

Εσείς τι πιστεύετε;

6 of 13

2. Υπάρχουν άραγε κοινά ηθικά κριτήρια για όλους τους ανθρώπους και σε όλες τις εποχές;

Πρώτη άποψη: Οι βασικές ηθικές πεποιθήσεις διαφέρουν ανά τους αιώνες, ανά κοινωνική ομάδα, ανά θρησκευτική ομάδα, έτσι η ηθική στην αρχαία Ελλάδα διαφέρει από τη δική μας, π.χ. τότε δεν υπήρχαν δικαιώματα για τους δούλους ή για τις γυναίκες, στον Μεσαίωνα οι κληρικοί και οι λειτουργοί της Εκκλησίας είχαν περισσότερα δικαιώματα, στην Ιαπωνία η ηθική των Σαμουράι έχει άλλον αξιακό κώδικά από των Ευρωπαίων και σήμερα σε μια σειρά χώρα δεν υπάρχει σεβασμός στα ανθρωπινά δικαιώματα.
Επομένως δεν υπάρχουν κοινά ηθικά κριτήρια καθολικά αποδεκτά για όλους, αλλά στον κόσμο κυριαρχεί ο ηθικός σχετικισμός.

7 of 13

Ερώτηση;

Εσείς τι πιστεύετε;
Υπήρχαν κοινά ηθικά κριτήρια ανα τους αιώνες αν και υπήρχε διαφορετική ηθική;

8 of 13

Αντίλογος, η ορθή άποψη: Οι διαφορετικές κοινωνίες δεν διαφέρουν στα κριτήρια ηθικότητας

Οι διαφορετικές κοινωνίες δεν διαφέρουν τόσο στα κριτήρια ηθικότητας τα οποία είναι τα εξής: ωφέλεια του κοινωνικού συνόλου, η έντιμη και δίκαιη οργάνωση της κοινωνία, παρά τις επιμέρους διαφορές, η αυτάρκεια μιας κοινωνίας στους θεσμούς που έχει. Αλλά διαφέρουν στην πραγμάτωσή τους.
Πολλοί από τους παραπάνω θεσμούς δεν μας εκφράζουν σήμερα, γι΄αυτό εκτός των παραπάνω θα λάβουμε υπόψη μας ως βασικό κριτήριο και το τι θα έπρεπε να ισχύει.

9 of 13

Η ηθική συγκρότηση

Η ηθική συγκρότηση πολλών προβληματισμένων ατόμων σε κάθε κοινωνία, αποτελεί ένα ρυθμιστικό ιδεώδες το οποίο πραγματώνεται στους αιώνες και στον αιώνα μας το οποίο αποδεικνύει πως η επιδίωξη του ανθρώπου για το καλό και το αγαθό είναι διαχρονική και καθολική. Στην αρχαιότητα φιλόσοφοι όπως ο Επίκουρος και οι Στωικοί καταπολέμησαν τη δουλεία και την ανισότητα της γυναίκας. Το ίδιο και ο Αριστοφάνης πιο πριν άσκησε κριτική στις αντιλήψεις της Αθηνας για αυτά τα ζητήματα.

10 of 13

3. Eίναι τελικά τα κίνητρα της ανθρώπινης συμπεριφοράς καθαρά εγωιστικά;��

Πρώτη άποψη: Τα κίνητρα της ηθικής στάσης του ανθρώπου είναι εγωιστικά, π.χ. βοηθά κάποιους με σκοπό να αναδείξει τον εαυτό του.

Αντίλογος: Σημασία έχει το αποτέλεσμα της πράξης, ποιους βοηθάει, όχι τόσο αν προβάλει τον εαυτό του, αλλά αν βοηθάει άλλους ανθρώπους. Σημασία έχει ο στόχος της πράξης. Έτσι εξηγείται η θυσία του ατόμου για τους άλλους. Αγάπη στον πλησίον!
Αλλά τότε πώς μπορούμε να κρίνουμε αυτούς που κάνουν επίδειξη πλούτου με την ελεημοσύνη; Φαίνεται πως τα κίνητρα του ανθρώπου δεν είναι εγωιστικά, αλλά σε κάθε περίπτωση είναι σωστό να κρίνεται η πράξη.

11 of 13

4. Είμαστε πραγματικά ελεύθεροι και ηθικά υπεύθυνοι για τις πράξεις μας;� �

Ο Καντ υποστήριζε πως είμαστε ελεύθεροι. Παράδειγμα οι Σουλιώτισσες, οι Έλληνες που ξεκίνησαν την Επανάσταση του 1821.
Άλλοι θεωρούν πως ο άνθρωπος δεν είναι πραγματικά ελεύθερος, άρα υπεύθυνος, γιατί ο ίδιος ενεργεί υπό το βάρος εξωτερικών δυνάμεων. Οι δυνάμεις αυτές δημιουργούν την συνθήκη που ονομάζεται αιτιοκρατία.
Ας θυμηθούμε στην τραγωδία «Αντιγόνη» την Ισμήνη, γιατί αρνείται να λάβει μέρος στη ταφή του αδερφού της; Γιατί λέει είναι αδύναμη, γιατί είναι γυναίκα, η φύση της λοιπόν υπαγορεύει τη στάση της. Ο Κρέων είναι δυνατός, άρα η θέση του άνδρα βασιλιά και το ισχυρό κράτος την επηρεάζουν. Η Ισμήνη φαίνεται να υπόκειται στις δυνάμεις της αιτιοκρατίας και της στερούν την ελεύθερη επιλογή.

12 of 13

Η αιτιοκρατία

Επομένως ο ντετερμινισμός, η αιτιοκρατία υποστηρίζει ότι οι άνθρωποι δεν μπορούν να επιλέγουν με ελευθερία της βούλησης, αλλά υπόκεινται σε εξωτερικές δυνάμεις, όπως το κράτος, το φυσικό, βιολογικό, κοινωνικό, ψυχολογικό περιβάλλον και δεν λαμβάνουν μόνοι τους τις αποφάσεις.
Αυτό εν μέρει είναι σωστό!
Η Ισμήνη υπό το βάρος ποιας πίεσης έλαβε την απόφασή της;

13 of 13

Ορθή απάντηση

ακόμα και σε αυτές τις περιπτώσεις ο άνθρωπος έχει τη δυνατότητα να επιλέγει ελεύθερα, όπως η Αντιγόνη, η οποία κρίνεται θετικά ως προς την ηθική ποιότητα των πράξεών της. Άρα σε όποιες συνθήκες και να βρεθεί ο άνθρωπος, μπορεί να επιλέγει με κριτήριο την ελευθερία της βούλησης και να κατοχυρώνει τη ηθική του υπόσταση.