1 of 46

CHÀO MỪNG CẢ LỚP ĐẾN VỚI BÀI HỌC MỚI!

2 of 46

KHỞI ĐỘNG

TRÒ CHƠI Ô CHỮ

Luật chơi:

  • Có 7 từ hàng ngang tương ứng với 7 câu hỏi gợi ý bất kỳ.
  • Các em dựa vào gợi ý và tìm từ hàng ngang tương ứng với số ô chữ của mỗi hàng.
  • Sau khi lật mở hết từ hàng ngang, em hãy đọc từ khóa xuất hiện trong hàng dọc.

3 of 46

1

Ô số 1 (6 chữ cái): Quá trình dùng chùm electron năng lượng cao chiếu vào mẫu chất hữu cơ ở dạng hơi để biến chúng thành các mảnh ion ở thể khí.

2

3

4

5

6

Ô số 2 (6 chữ cái): Hạt nhỏ nhất mang đầy đủ tính chất hóa học của hợp chất.

Ô số 3 (6 chữ cái): Hiện tượng các nguyên tử có cùng số proton nhưng khác về số neutron được gọi là gì?

Ô số 4 (3 chữ cái):

Đây là một thể tồn tại của các hợp chất hữu cơ.

Ô số 5 (6 chữ cái): Đây là lĩnh vực nghiên cứu về tính chất và sự chuyển đổi giữa các chất.

Ô số 6 (5 chữ cái): Đây là nguyên tố hóa học luôn có trong thành phần hợp chất hữu cơ.

7

Ô số 7 (7 chữ cái): Tỉ lệ các số nguyên không thể đơn giản hơn được nữa, tức là không có ước số chung.

PHỔ KHỐI

 

 B

 A

N 

P

H 

 A

 

 

 

 

 

P 

H

 A

N 

T 

U 

 

 

 

 Đ

O

 N

G 

V 

 I

 

 

 

 

K

 H

I 

 

 

 

 H

O 

A 

H

O 

C 

 

 

 C

A 

R 

 B

O

 N

 

 

 

 

 

 T

O 

I

G 

I 

A 

N 

 

 

 

​

 

 

 

​

 

 

 

 

 

​

 

 

 

 

​

 

​

 

 

 

​

 

 

 

 

 

 

​

 

 

 

​

 

 

 

 

4 of 46

Máy đo phổ khối lượng

Phổ khối lượng (Mass spectrometry - MS) thường được sử dụng để xác định nguyên tử khối, phân tử khối của các chất và hàm lượng đồng vị bền của một số nguyên tố với độ chính xác cao.

5 of 46

BÀI 12:

CÔNG THỨC PHÂN TỬ HỢP CHẤT HỮU CƠ

6 of 46

NỘI DUNG BÀI HỌC

01

Công thức phân tử

02

Lập công thức phân tử hợp chất hữu cơ

7 of 46

I.

CÔNG THỨC PHÂN TỬ

8 of 46

1. Khái niệm

Thảo luận nhóm

Cho các nguyên liệu sau:

Các nguyên liệu trên chứa chất hữu cơ nào, có những nguyên tố gì, số lượng nguyên tử mỗi nguyên tố, công thức hợp chất?

9 of 46

GHI NHỚ

Công thức phân tử cho biết thành phần nguyên tố và số lượng nguyên tử của mỗi nguyên tố được gọi là công thức phân tử.

10 of 46

Ví dụ

Khí butane và propane là khí hóa lỏng được nén trong bình gas, được các gia đình sử dụng để đun, nấu có công thức phân tử là C4H10 và C3H8.

11 of 46

Hãy viết công thức phân tử các hợp chất hữu cơ có mô hình cho dưới đây:

Cho biết mô hình:

Nguyên tử carbon

Nguyên tử hydrogen

Nguyên tử oxygen

Nguyên tử chlorine

methane

ethane

ethylene

ethyl chloride

ethanol

CH4

C2H6

C2H4

C2H5Cl

C2H6O

12 of 46

2. Cách biểu diễn phân tử hợp chất hữu cơ

a) Công thức tổng quát

Công thức tổng quát để biểu diễn công thức phân tử hợp chất hữu cơ là:

CxHyOz

Cho biết các nguyên tố có trong phân tử hợp chất hữu cơ

13 of 46

b) Công thức đơn giản nhất

Dựa vào kiến thức đã học ở chương trình Khoa học tự nhiên, em hãy viết công thức hóa học của acetylene và benzene, sau đó tối giản tỉ lệ các chỉ số.

Acetylene:

?

Benzene:

?

Tối giản tỉ lệ chỉ số

?

Tối giản tỉ lệ chỉ số

?

C2H2

C6H6

CH

CH

14 of 46

b) Công thức đơn giản nhất

GHI NHỚ:

Công thức đơn giản nhất cho biết tỉ lệ số nguyên tử của các nguyên tố có trong phân tử hợp chất hữu cơ.

Ví dụ

Hợp chất có công thức phân tử là C2H4O2 thì công thức đơn giản nhất là CH2O.

15 of 46

Câu hỏi củng cố kiến thức

Câu 1 (SGK - tr.71). Khi nghiên cứu thành phần hóa học của tinh dầu quế, người ta thu được nhiều hợp chất hữu cơ trong đó có cinnamaldehyde và o-methoxycinnamaldehyde với công thức cấu tạo:

cinnamaldehyde

o-methoxycinnamaldehyde

Hãy viết công thức phân tử và công thức đơn giản nhất của các hợp chất này.

16 of 46

cinnamaldehyde

o-methoxycinnamaldehyde

Tên chất

Công thức

phân tử

Công thức

đơn giản nhất

Cinnamaldehyde

​

​

o-methoxycinnamaldehyde

​

​

C9H8O

C10H10O2

C9H8O

C5H5O

17 of 46

Câu hỏi củng cố kiến thức

Câu 2 (SGK - tr.71). Viết công thức đơn giản nhất của các hợp chất hữu cơ có công thức phân tử sau:

a) C3H8 b) C3H6O2 c) C4H10O d) C4H8O2

Công thức phân tử

C3H8

C3H6O2

C4H10O

C4H8O2

Công thức đơn giản nhất

​

​

​

​

C3H8

C3H6O2

C4H10O

C2H4O

18 of 46

II.

LẬP CÔNG THỨC PHÂN TỬ HỢP CHẤT HỮU CƠ

19 of 46

1. Xác định phân tử khối bằng phương pháp phổ khối lượng

Em hãy vẽ công thức cấu tạo của ethanol lên giấy, sau đó dùng kéo cắt phân tử thành hai phần, ghi lại khối lượng của mỗi mảnh sau khi cắt vào bảng gồm công thức của mảnh và khối lượng tương ứng.

20 of 46

Vẽ biểu đồ hình cột (mỗi cột là một đường kẻ đậm), trong đó trục nằm ngang là phân tử khối, trục thẳng đứng là độ cao.

Biết độ cao tương đối mỗi mảnh như sau (mảnh cao nhất 100):

Công thức

cắt mảnh

Phân tử khối

Cường độ tương đối

CH3

15

4

C2H2

26

7

C2H3

27

18

C2H4

28

6

C2H5

29

16

C2H6

30

7

Công thức

cắt mảnh

Phân tử khối

Cường độ tương đối

CH3O

31

100

C2H2O

42

4

C2H3O

43

10

C2H5O

45

58

C2H6O

46

22

21 of 46

Biểu đồ vừa vẽ chính là kết quả của một phương pháp thực nghiệm, đó là phổ khối lượng.

22 of 46

Phương pháp phổ khối lượng được sử dụng để xác định khối lượng phân tử các hợp chất hữu cơ.

Ví dụ

Phổ khối lượng của ethanol có peak (pic) ion phân tử [C2H6O+] có giá trị m/z = 46, đúng bằng phân tử khối của chất.

GHI NHỚ

23 of 46

Hãy gán các chất hữu cơ sau: C6H6, C3H8O, C4H8O2 vào các phổ khối lượng tương ứng dưới đây:

Gợi ý: Dựa vào pic M+ lớn nhất ứng với khối lượng

C3H8O

C6H6

C4H8O2

24 of 46

2. Lập công thức phân tử hợp chất hữu cơ

  • Xét một hợp chất hữu cơ có công thức phân tử là CxHyOz

 

  • Tỉ lệ phần trăm khối lượng các nguyên tố trong nguyên tử là:
  • Từ đó thiết lập được công thức đơn giản nhất là: CpHqOr
  • Mối quan hệ giữa CTPT và CTĐGN: CxHyOz = (CpHqOr)m

Trong đó: p, q, r là các số nguyên tối giản

x, y, z, n là số nguyên dương

25 of 46

Ví dụ 1:

Hai hợp chất hữu cơ X, Y đều có công thức đơn giản nhất là CH và có phân tử khối MX = 52 và MY = 104. Xác định công thức phân tử của X, Y.

Giải

 

26 of 46

Ví dụ 2:

Hợp chất hữu cơ Z có %C = 52,17%, %H = 13,04%, %O = 34,78%. Xác định công thức phân tử của Z, biết MZ = 46.

Giải

 

27 of 46

Camphor (có trong cây long não) là một chất rắn kết tinh màu trắng hay trong suốt giống như sáp với mùi thơm đặc trưng, thường dùng trong y học. Phần trăm khối lượng các nguyên tố trong camphor lần lượt là 78,94% carbon, 10,53% hydrogen và 10,53% oxygen. Từ phổ khối lượng của camphor xác định được giá trị m/z của peak [M+] bằng 152. Hãy lập công thức phân tử của camphor theo các bước:

  • Lập công thức đơn giản nhất của camphor.
  • Xác định phân tử khối.
  • Xác định công thức phân tử của camphor.

28 of 46

Giải

 

29 of 46

TỔNG KẾT

  • Công thức phân tử cho biết số lượng nguyên tử của mỗi nguyên tố trong phân tử.
  • Công thức tổng quát cho biết thành phần định tính các nguyên tố.
  • Công thức đơn giản nhất cho biết tỉ lệ số nguyên tử của các nguyên tố có trong phân tử (tỉ lệ theo các số nguyên tối giản).
  • Phổ khối lượng: được sử dụng để xác định phân tử khối của hợp chất hữu cơ.

30 of 46

TỔNG KẾT

  • Lập công thức phân tử hợp chất hữu cơ (CxHyOz):
  • Công thức đơn giản nhất (CpHqOr)
  • CxHyOz = (CpHqOr)n

p, q, r là các số nguyên tối giản; x, y, z, n là các số nguyên dương)

31 of 46

D. Cấu trúc phân tử hợp chất hữu cơ

B. Tỉ lệ các nguyên tố trong hợp chất

C. Hàm lượng mỗi nguyên tố trong hợp chất

A. Số lượng các nguyên tố trong hợp chất

Câu 1. Công thức phân tử (CTPT) không cho ta biết:

TRÒ CHƠI TRẮC NGHIỆM

32 of 46

C. 1 : 2 : 1

B. 2 : 4 : 1

A. 2 : 4 : 2

D. 1 : 2 : 2

Câu 2: Tỉ lệ (tối giản) số nguyên tử C, H, O trong phân tử C2H4O2 lần lượt là

33 of 46

D. C3H6O2

B. C6H12O4

C. C3H6O

A. CH3O

Câu 3: Phân tích chất hữu cơ X chứa C, H, O ta có

mC : mH : mO = 2,24 : 0,357 : 2. Hãy tìm công thức đơn giản nhất của X

34 of 46

B. C20H30O

C. C2H3O

A. C4H6O2

D. C3H6O

Câu 4: Vitamin A (retinol) có công thức phân tử C20H30O, công thức đơn giản nhất của vitamin A là

35 of 46

A. 52,17%

B. 13,04%

C. 34,78%

D. 45,13%

Câu 5: Phần trăm theo khối lượng nguyên tử carbon (C) trong phân tử C2H6O là

36 of 46

D. C4H8O2

B. C2H4O

C. C3H4O3

A. C5H12O

Câu 6: Kết quả phân tích nguyên tố hợp chất X cho biết %mC = 54,54%; %mH = 9,09% còn lại là oxygen. Phân tử khối của X được xác định thông qua phổ khối lượng với peak ion phân tử có giá trị m/z lớn nhất bằng 88. Công thức phân tử của X là

37 of 46

C. C2H6

B. CH4

A. C2H4

D. C2H2

Câu 7: Một hydrocarbon X ở thể khí có tỉ khối hơi so với hydrogen là 15. Công thức phân tử của X là:

38 of 46

B. 101

C. 72

A. 86

D. 46

Câu 8: Cho phổ khối lượng của pentanamide. Tìm phân tử khối của pentanamide

39 of 46

VẬN DỤNG

Bài 1: Eugenol là thành phần chính trong tinh dầu đinh hương hoặc tinh dầu hương nhu. Chất này được sử dụng làm chất diệt nấm, dẫn dụ côn trùng. Phân tích phần trăm khối lượng các nguyên tố cho thấy, eugenol có 73,17% carbon ; 7,31% hydrogen, còn lại là oxygen.

Lập công thức phân tử của eugenol, biết rằng kết quả phân tích phổ khối lượng cho thấy phân tử khối của eugenol là 164.

40 of 46

Giải

Gọi công thức phân tử của eugenol là CxHyOz

 

 

41 of 46

Bài 2: Thành phần khối lượng của hợp chất hữu cơ X gồm 37,21% C, 7,75% H và 55,04% Cl

a) Lập công thức phân tử của X, biết X có công thức phân tử trùng với công thức đơn giản nhất.

b) Dự đoán giá trị m/z của pic M+ để xác định phân tử khối của X, biết nguyên tố chlorine có hai đồng vị là Cl-35 và Cl-37 với tỉ lệ số nguyên tử tương ứng là 3 : 1.

42 of 46

Giải

 

43 of 46

Bài 3: Trên phổ khối của dimethyl ether có 5 pic ứng với cường độ tín hiệu như sau:

a) Pic nào ứng với tín hiệu M+ giúp xác định phân tử khối của hợp chất?

b) Dự đoán công thức các mảnh (nhóm nguyên tử) có phân tử khối 15, 29, 31 và 45, biết chúng đều là các ion có điện tích +1.

44 of 46

Giải

a) Pic M+ là pic ứng với tín hiệu m/z = 46.

b) Công thức dự kiến các mảnh:

m/z

15

29

31

Công thức

[CH3]+

[CHO]+

[CH3–O]+

m/z

45

46

Công thức

[CH3–O–CH2 ]+

[CH3–O–CH3 ]+

45 of 46

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

01

02

03

Ôn tập kiến thức đã học

Hoàn thành bài tập trong SBT

Chuẩn bị bài sau - Bài 13

46 of 46

CẢM ƠN CÁC EM ĐÃ LẮNG NGHE BÀI GIẢNG!