CHÀO MỪNG CẢ LỚP ĐẾN VỚI BÀI HỌC MỚI!
KHỞI ĐỘNG
TRÒ CHƠI Ô CHỮ
Luật chơi:
1
Ô số 1 (6 chữ cái): Quá trình dùng chùm electron năng lượng cao chiếu vào mẫu chất hữu cơ ở dạng hơi để biến chúng thành các mảnh ion ở thể khí.
2
3
4
5
6
Ô số 2 (6 chữ cái): Hạt nhỏ nhất mang đầy đủ tính chất hóa học của hợp chất.
Ô số 3 (6 chữ cái): Hiện tượng các nguyên tử có cùng số proton nhưng khác về số neutron được gọi là gì?
Ô số 4 (3 chữ cái):
Đây là một thể tồn tại của các hợp chất hữu cơ.
Ô số 5 (6 chữ cái): Đây là lĩnh vực nghiên cứu về tính chất và sự chuyển đổi giữa các chất.
Ô số 6 (5 chữ cái): Đây là nguyên tố hóa học luôn có trong thành phần hợp chất hữu cơ.
7
Ô số 7 (7 chữ cái): Tỉ lệ các số nguyên không thể đơn giản hơn được nữa, tức là không có ước số chung.
PHỔ KHỐI
| B | A | N | P | H | A |
|
|
|
|
| P | H | A | N | T | U |
|
|
| Đ | O | N | G | V | I |
|
|
|
| K | H | I |
|
|
| H | O | A | H | O | C |
|
|
C | A | R | B | O | N |
|
|
|
|
| T | O | I | G | I | A | N |
|
|
| |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
| |
|
|
|
|
Máy đo phổ khối lượng
Phổ khối lượng (Mass spectrometry - MS) thường được sử dụng để xác định nguyên tử khối, phân tử khối của các chất và hàm lượng đồng vị bền của một số nguyên tố với độ chính xác cao.
BÀI 12:
CÔNG THỨC PHÂN TỬ HỢP CHẤT HỮU CƠ
NỘI DUNG BÀI HỌC
01
Công thức phân tử
02
Lập công thức phân tử hợp chất hữu cơ
I.
CÔNG THỨC PHÂN TỬ
1. Khái niệm
Thảo luận nhóm
Cho các nguyên liệu sau:
Các nguyên liệu trên chứa chất hữu cơ nào, có những nguyên tố gì, số lượng nguyên tử mỗi nguyên tố, công thức hợp chất?
GHI NHỚ
Công thức phân tử cho biết thành phần nguyên tố và số lượng nguyên tử của mỗi nguyên tố được gọi là công thức phân tử.
Ví dụ
Khí butane và propane là khí hóa lỏng được nén trong bình gas, được các gia đình sử dụng để đun, nấu có công thức phân tử là C4H10 và C3H8.
Hãy viết công thức phân tử các hợp chất hữu cơ có mô hình cho dưới đây:
Cho biết mô hình:
Nguyên tử carbon
Nguyên tử hydrogen
Nguyên tử oxygen
Nguyên tử chlorine
methane
ethane
ethylene
ethyl chloride
ethanol
CH4
C2H6
C2H4
C2H5Cl
C2H6O
2. Cách biểu diễn phân tử hợp chất hữu cơ
a) Công thức tổng quát
Công thức tổng quát để biểu diễn công thức phân tử hợp chất hữu cơ là:
CxHyOz
Cho biết các nguyên tố có trong phân tử hợp chất hữu cơ
b) Công thức đơn giản nhất
Dựa vào kiến thức đã học ở chương trình Khoa học tự nhiên, em hãy viết công thức hóa học của acetylene và benzene, sau đó tối giản tỉ lệ các chỉ số.
Acetylene:
?
Benzene:
?
Tối giản tỉ lệ chỉ số
?
Tối giản tỉ lệ chỉ số
?
C2H2
C6H6
CH
CH
b) Công thức đơn giản nhất
GHI NHỚ:
Công thức đơn giản nhất cho biết tỉ lệ số nguyên tử của các nguyên tố có trong phân tử hợp chất hữu cơ.
Ví dụ
Hợp chất có công thức phân tử là C2H4O2 thì công thức đơn giản nhất là CH2O.
Câu hỏi củng cố kiến thức
Câu 1 (SGK - tr.71). Khi nghiên cứu thành phần hóa học của tinh dầu quế, người ta thu được nhiều hợp chất hữu cơ trong đó có cinnamaldehyde và o-methoxycinnamaldehyde với công thức cấu tạo:
cinnamaldehyde
o-methoxycinnamaldehyde
Hãy viết công thức phân tử và công thức đơn giản nhất của các hợp chất này.
cinnamaldehyde
o-methoxycinnamaldehyde
Tên chất | Công thức phân tử | Công thức đơn giản nhất |
Cinnamaldehyde | | |
o-methoxycinnamaldehyde | | |
C9H8O
C10H10O2
C9H8O
C5H5O
Câu hỏi củng cố kiến thức
Câu 2 (SGK - tr.71). Viết công thức đơn giản nhất của các hợp chất hữu cơ có công thức phân tử sau:
a) C3H8 b) C3H6O2 c) C4H10O d) C4H8O2
Công thức phân tử | C3H8 | C3H6O2 | C4H10O | C4H8O2 |
Công thức đơn giản nhất | | | | |
C3H8
C3H6O2
C4H10O
C2H4O
II.
LẬP CÔNG THỨC PHÂN TỬ HỢP CHẤT HỮU CƠ
1. Xác định phân tử khối bằng phương pháp phổ khối lượng
Em hãy vẽ công thức cấu tạo của ethanol lên giấy, sau đó dùng kéo cắt phân tử thành hai phần, ghi lại khối lượng của mỗi mảnh sau khi cắt vào bảng gồm công thức của mảnh và khối lượng tương ứng.
Vẽ biểu đồ hình cột (mỗi cột là một đường kẻ đậm), trong đó trục nằm ngang là phân tử khối, trục thẳng đứng là độ cao.
Biết độ cao tương đối mỗi mảnh như sau (mảnh cao nhất 100):
Công thức cắt mảnh | Phân tử khối | Cường độ tương đối |
CH3 | 15 | 4 |
C2H2 | 26 | 7 |
C2H3 | 27 | 18 |
C2H4 | 28 | 6 |
C2H5 | 29 | 16 |
C2H6 | 30 | 7 |
Công thức cắt mảnh | Phân tử khối | Cường độ tương đối |
CH3O | 31 | 100 |
C2H2O | 42 | 4 |
C2H3O | 43 | 10 |
C2H5O | 45 | 58 |
C2H6O | 46 | 22 |
Biểu đồ vừa vẽ chính là kết quả của một phương pháp thực nghiệm, đó là phổ khối lượng.
Phương pháp phổ khối lượng được sử dụng để xác định khối lượng phân tử các hợp chất hữu cơ.
Ví dụ
Phổ khối lượng của ethanol có peak (pic) ion phân tử [C2H6O+] có giá trị m/z = 46, đúng bằng phân tử khối của chất.
GHI NHỚ
Hãy gán các chất hữu cơ sau: C6H6, C3H8O, C4H8O2 vào các phổ khối lượng tương ứng dưới đây:
Gợi ý: Dựa vào pic M+ lớn nhất ứng với khối lượng
C3H8O
C6H6
C4H8O2
2. Lập công thức phân tử hợp chất hữu cơ
Trong đó: p, q, r là các số nguyên tối giản
x, y, z, n là số nguyên dương
Ví dụ 1:
Hai hợp chất hữu cơ X, Y đều có công thức đơn giản nhất là CH và có phân tử khối MX = 52 và MY = 104. Xác định công thức phân tử của X, Y.
Giải
Ví dụ 2:
Hợp chất hữu cơ Z có %C = 52,17%, %H = 13,04%, %O = 34,78%. Xác định công thức phân tử của Z, biết MZ = 46.
Giải
Camphor (có trong cây long não) là một chất rắn kết tinh màu trắng hay trong suốt giống như sáp với mùi thơm đặc trưng, thường dùng trong y học. Phần trăm khối lượng các nguyên tố trong camphor lần lượt là 78,94% carbon, 10,53% hydrogen và 10,53% oxygen. Từ phổ khối lượng của camphor xác định được giá trị m/z của peak [M+] bằng 152. Hãy lập công thức phân tử của camphor theo các bước:
Giải
TỔNG KẾT
TỔNG KẾT
p, q, r là các số nguyên tối giản; x, y, z, n là các số nguyên dương)
D. Cấu trúc phân tử hợp chất hữu cơ
B. Tỉ lệ các nguyên tố trong hợp chất
C. Hàm lượng mỗi nguyên tố trong hợp chất
A. Số lượng các nguyên tố trong hợp chất
Câu 1. Công thức phân tử (CTPT) không cho ta biết:
TRÒ CHƠI TRẮC NGHIỆM
C. 1 : 2 : 1
B. 2 : 4 : 1
A. 2 : 4 : 2
D. 1 : 2 : 2
Câu 2: Tỉ lệ (tối giản) số nguyên tử C, H, O trong phân tử C2H4O2 lần lượt là
D. C3H6O2
B. C6H12O4
C. C3H6O
A. CH3O
Câu 3: Phân tích chất hữu cơ X chứa C, H, O ta có
mC : mH : mO = 2,24 : 0,357 : 2. Hãy tìm công thức đơn giản nhất của X
B. C20H30O
C. C2H3O
A. C4H6O2
D. C3H6O
Câu 4: Vitamin A (retinol) có công thức phân tử C20H30O, công thức đơn giản nhất của vitamin A là
A. 52,17%
B. 13,04%
C. 34,78%
D. 45,13%
Câu 5: Phần trăm theo khối lượng nguyên tử carbon (C) trong phân tử C2H6O là
D. C4H8O2
B. C2H4O
C. C3H4O3
A. C5H12O
Câu 6: Kết quả phân tích nguyên tố hợp chất X cho biết %mC = 54,54%; %mH = 9,09% còn lại là oxygen. Phân tử khối của X được xác định thông qua phổ khối lượng với peak ion phân tử có giá trị m/z lớn nhất bằng 88. Công thức phân tử của X là
C. C2H6
B. CH4
A. C2H4
D. C2H2
Câu 7: Một hydrocarbon X ở thể khí có tỉ khối hơi so với hydrogen là 15. Công thức phân tử của X là:
B. 101
C. 72
A. 86
D. 46
Câu 8: Cho phổ khối lượng của pentanamide. Tìm phân tử khối của pentanamide
VẬN DỤNG
Bài 1: Eugenol là thành phần chính trong tinh dầu đinh hương hoặc tinh dầu hương nhu. Chất này được sử dụng làm chất diệt nấm, dẫn dụ côn trùng. Phân tích phần trăm khối lượng các nguyên tố cho thấy, eugenol có 73,17% carbon ; 7,31% hydrogen, còn lại là oxygen.
Lập công thức phân tử của eugenol, biết rằng kết quả phân tích phổ khối lượng cho thấy phân tử khối của eugenol là 164.
Giải
Gọi công thức phân tử của eugenol là CxHyOz
Bài 2: Thành phần khối lượng của hợp chất hữu cơ X gồm 37,21% C, 7,75% H và 55,04% Cl
a) Lập công thức phân tử của X, biết X có công thức phân tử trùng với công thức đơn giản nhất.
b) Dự đoán giá trị m/z của pic M+ để xác định phân tử khối của X, biết nguyên tố chlorine có hai đồng vị là Cl-35 và Cl-37 với tỉ lệ số nguyên tử tương ứng là 3 : 1.
Giải
Bài 3: Trên phổ khối của dimethyl ether có 5 pic ứng với cường độ tín hiệu như sau:
a) Pic nào ứng với tín hiệu M+ giúp xác định phân tử khối của hợp chất?
b) Dự đoán công thức các mảnh (nhóm nguyên tử) có phân tử khối 15, 29, 31 và 45, biết chúng đều là các ion có điện tích +1.
Giải
a) Pic M+ là pic ứng với tín hiệu m/z = 46.
b) Công thức dự kiến các mảnh:
m/z | 15 | 29 | 31 |
Công thức | [CH3]+ | [CHO]+ | [CH3–O]+ |
m/z | 45 | 46 |
Công thức | [CH3–O–CH2 ]+ | [CH3–O–CH3 ]+ |
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
01
02
03
Ôn tập kiến thức đã học
Hoàn thành bài tập trong SBT
Chuẩn bị bài sau - Bài 13
CẢM ƠN CÁC EM ĐÃ LẮNG NGHE BÀI GIẢNG!