Правапіс не (ня-) �з дзеепрыметнікамі

Успомнім

Дзеепрыметнікі залежнага стану прошлага часу з суфіксамі -н-, -ен-, -ан-, -т- у беларускай мове могуць мець поўную і кароткую формы.

Вывучаная тэма, тэма вывучана.

���

поўная

​

​

​

​

​

футра зашпілена

шапка прывезена

кароткая

зашпіленае футра

прывезеная шапка

​

Формы дзеепрыметнікаў

?

• Размяркуйце словазлучэнні з дзеепрыметнікамі �ў адпаведныя слупкі табліцы, запішыце. �

Панчохі* не парваны, зашытая сукенка*, зашпіленая кашуля*, боцікі не мыты, высушаная камізэлька*, спадніца не шыта, памытая вопратка, паліто не кроена.

​

Праверце сябе

З кароткімі дзеепрыметнікамі �не пішацца асобна.

Боцікі не мыты, паліто не кроена, спадніца не шыта.

Вымаўляй: [н’а] мы́ты, [н’а] кро́ена, [н’а] шы́та.

• Замяніце поўныя формы дзеепрыметнікаў кароткімі. Запішыце іх.

Незашытая сукенка, незашпіленая кашуля, нявысушаная камізэлька, непамытая вопратка.

​

​

​

Праверым

Незашытая сукенка – сукенка не зашыта, незашпіленая кашуля – кашуля не зашпілена, нявысушаная камізэлька – камізэлька не

высушана,

непамытая вопратка – вопратка не памыта.

Успомнім���Дзеепрыметнік

​

​

​

галоўнае слова

залежнае слова

Незвязаны світар, яшчэ не звязаны світар,

не падкарочаная цёткай спадніца,

непадкарочаная спадніца.

?

�Дзеепрыметнік�

​

​

​

галоўнае слова

яшчэ не звязаны світар незвязаны світар

не падкарочаная цёткай непадкарочаная спадніца

спадніца

�Дзеепрыметнік�

​

​

​

галоўнае слова

залежнае слова

яшчэ не звязаны світар незвязаны світар

не падкарочаная цёткай непадкарочаная спадніца

спадніца

�Дзеепрыметнік�

​

​

​

галоўнае слова

залежнае слова

яшчэ не звязаны світар незвязаны світар

не падкарочаная цёткай непадкарочаная спадніца

спадніца

Не (ня-) з поўнымі е дзеепрыметнікамі пішацца:

• разам, калі дзеепрыметнікі не маюць пры сабе залежных слоў;
• асобна, калі дзеепрыметнікі маюць залежныя словы.

нявы́сушанае адзенне

не высушанае ўчора адзенне

• Спішыце сказы, раскрываючы дужкі. �Растлумачце напісанне не (ня-) з дзеепрыметнікамі.�

1.Ганне кінуліся ў вочы (не)абтрэсеныя ад снегу валёнкі Васіля.

2. (Не)пакладзеная ў куфар* намітка* сіратліва пылілася на печы.

3. У(не)зашытых шкарпэтках* хадзіць сорамна. 4. Сучасным дзяўчатам не падабаюцца джынсы, якія (не)падкарочаны.

Праверым

1. Ганне кінуліся ў вочы не абтрэсеныя ад снегу валёнкі Васіля.

2. Не пакладзеная ў куфар намітка сіратліва пылілася на печы.

Праверым

1. Ганне кінуліся ў вочы не абтрэсеныя ад снегу валёнкі Васіля.

2. Не пакладзеная ў куфар намітка сіратліва пылілася на печы.

3. У незашытых шкарпэтках хадзіць сорамна.

​

Праверым

1. Ганне кінуліся ў вочы не абтрэсеныя ад снегу валёнкі Васіля.

2. Не пакладзеная ў куфар намітка сіратліва пылілася на печы.

3. У незашытых шкарпэтках хадзіць сорамна.

4. Сучасным дзяўчатам не падабаюцца джынсы, якія не падкарочаны.

��Успомнім�

Не вечнасць, а імгненне.

Не смелы, а баязлівы.

Не дорага, а танна.

​

(Не)вышываны, а тканы ўзор?

Не пішацца асобна,

калі поўныя дзеепрыметнікі маюць супрацьпастаўленне

са злучнікам а.

Не вышываны, а тканы ўзор.

• Запішыце нумары словазлучэнняў, у якіх не з дзеепрыметнікамі трэба пісаць асобна.

1. (не)вымытыя бацькам боты

2. (не)вычашчаныя туфлі

3. (не)аднесеныя ў рамонт чаравікі*

4. (не)сабраныя гальштукі

5. (не)прышытая, а прыклееная падэшва

6. (не)прыдатная для зімы вопратка

7. (не)зношаны валёнкі

Праверым

1, 3, 5, 6, 7

Праверым

1. не вымытыя бацькам боты

3. не занесеныя ў рамонт чаравікі

5. не прышытая, а прыклееная падэшва

6. не прыдатная для зімы вопратка

7. валёнкі не зношаны

Праверым

1. не вымытыя бацькам боты

3. не занесеныя ў рамонт чаравікі

5. не прышытая, а прыклееная падэшва

6. не прыдатная для зімы вопратка

Праверым

1. не вымытыя бацькам боты

3. не занесеныя ў рамонт чаравікі

5. не прышытая, а прыклееная падэшва

6. не прыдатная для зімы вопратка

7. валёнкі не зношаны

нявычашчаныя туфлі, несабраныя гальштукі

Правапіс не (ня-) з дзеепрыметнікамі�

разам

• з поўнымі дзеепрыметнікамі, калі яны не маюць пры сабе залежных слоў.

​

асобна

• з поўнымі дзеепрыметнікамі, калі яны маюць залежныя словы;
• ёсць супрацьпастаўленне са злучнікам а;
• з кароткімі дзеепрыметнікамі.

​

• Спішыце, раскрываючы дужкі і ўстаўляючы неабходныя знакі прыпынку пры дзеепрыметнікавых зваротах.

На ўсё жыццё запомніліся ўрокі мудрасці, якім вучыла мяне бабуля ў дзяцінстве.

(Не)захадзі ў хату ў (не)ачышчаных ад гразі чаравіках. У лянівай гаспадыні бялізна* (не)папрасавана*. (Не)выбеленая сарочка*

(не)выглядае свежай пасля мыцця. Боты (не)адрамантаваныя ўвосень зімой (не) саграюць.

Праверым

На ўсё жыццё запомніліся ўрокі мудрасці,

якім вучыла мяне бабуля ў дзяцінстве.

Не захадзі ў хату ў не ачышчаных ад гразі чаравіках.

Праверым

На ўсё жыццё запомніліся ўрокі мудрасці,

якім вучыла мяне бабуля ў дзяцінстве.

Не захадзі ў хату ў |не ачышчаных ад гразі| чаравіках.

Праверым

На ўсё жыццё запомніліся ўрокі мудрасці,

якім вучыла мяне бабуля ў дзяцінстве.

Не захадзі ў хату ў не ачышчаных ад гразі чаравіках. У лянівай гаспадыні бялізна

не папрасавана.

Праверым

На ўсё жыццё запомніліся ўрокі мудрасці,

якім вучыла мяне бабуля ў дзяцінстве.

Не захадзі ў хату ў не ачышчаных ад гразі чаравіках. У лянівай гаспадыні бялізна

не папрасавана. Нявы́беленая сарочка

не выглядае свежай пасля мыцця.

Праверым

На ўсё жыццё запомніліся ўрокі мудрасці,

якім вучыла мяне бабуля ў дзяцінстве.

Не захадзі ў хату ў не ачышчаных ад гразі чаравіках. У лянівай гаспадыні бялізна

не папрасавана. Нявыбеленая сарочка

не выглядае свежай пасля мыцця. Боты, не адрамантаваныя ўвосень, зімой не сагрэюць.

Праверым

На ўсё жыццё запомніліся ўрокі мудрасці,

якім вучыла мяне бабуля ў дзяцінстве.

Не захадзі ў хату ў не ачышчаных ад гразі чаравіках. У лянівай гаспадыні бялізна

не папрасавана. Нявыбеленая сарочка

не выглядае свежай пасля мыцця. Боты,|не адрамантаваныя ўвосень|, зімой не сагрэюць.

Праверым

На ўсё жыццё запомніліся ўрокі мудрасці,

якім вучыла мяне бабуля ў дзяцінстве.

Не захадзі ў хату ў не ачышчаных ад гразі чаравіках. У лянівай гаспадыні бялізна

не папрасавана. Нявыбеленая сарочка

не выглядае свежай пасля мыцця. Боты, не адрамантаваныя ўвосень, зімой не сагрэюць.

���§27. Правапіс не (ня) �з дзеепрыметнікамі��

Праверце свае веды