HAYVANLARDA ÜREME VE GELİŞME

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Hayvanlar aleminde hem eşeyli hemde eşeysiz üreme görülür.Eşeysiz üreme

yumurta ve sperm olmadan yeni bireyin genlerinin tek bir bireyden gelmesidir.

Eşeyli üremede ise diploit bir zigotu oluşturmak için hapliot gametler(üreme

hücreleri) birleşir.

​

• Eşeysiz üremenin değişik mekanizmaları hayvanların kısa sürede kopya

yavrular oluşturmalarını sağlar.Birçok omurgasız hücre bölünmesiyle aynı

büyüklükte yavraular oluşturarak eşeysiz yolla çoğalır.

• Omurgasızlar arasında yaygın olan bir diğer eşeysiz

üreme yolu tomurcuklanmadır.Yeni bireyler mevcut

olanlardan kopup ayrılır.

​

• Bazı omurgasızlar yeni bireyler oluşturacak özelleşmiş

hücre grupları salarlar.Örneğin süngerlerin gemmulları

farklı tipteki hücrelerin birlikte göç edip biraraya

gelmeleri ve etraflarının koruyucu bir kılıf ile çevrilmesi

sonucu oluşurlar.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Rejenerasyon (Yenilenme) parçalanan vücut kısımlarının kendini tamamlaması ile

gerçekleşen eşeysiz üreme biçimidir.Birçok sünger ,solucan ve deniz yıldızı gibi

hayvanlarda görülür.

• Örneğin Linckia cinsine ait deniz

yıldızında tek bir koldan tüm birey

gelişebilmektedir.

​

• Eşeysiz üreme kararlı ve elverişli

çevreler için uygun bir üremedir.Yalnız

yaşayan hayvanların eş bulmadan

çoğalmalarını ve yaşam alanına hakim

olmalarını sağlar.

• Hayvanlardaki üreme döngüleri ve tipleri çok çeşitlilik gösterir.

​

• Hayvanlar eşeysiz ya da eşeyli olarak ya da her iki şekilde dönüşümlü olarak

üreyebilirler.

​

• Üreme hücrelerinden bazılarının döllenmeden yeni bir (Haploit) birey meydana

getirmesine partenogenez denir.Arılar ,karıncalar ,yaprak bitleri gibi canlılarda

görülür.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Çömera kamçı kuyruklu kertenkelesi tümü

dişilerden oluşan bir türdür.Bu sürüngen

partenogenez ile çoğalır ,yumurtalar

mayozdan sonra kromozom çiftlenmesi

geçirerek , döllenmeden kertenkeleleri

oluştururlar.Ancak yumurtlama ,kur

davranışları ile hızlandırılır ve eşeysel

olarak çoğalan yakın akrabalarda

görülen çiftleşme törenleri taklit edilir.

​

• Roller mevsim boyunca iki ya da üç kez

değişmekte ,yumurtlama öncesi dişi

eşey hormonu olan östrojen düzeyi

yükseldiğinde , dişi davranışı , yumurtla

madan sonra östrojen düştüğünde ise

erkek davranışı sergilenmektedir.

​

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Bir yerde sabit ya da açılan deliklerde yaşayan hayvanlar , ya da yassı

solucanlar gibi canlılarda karşı cinsten bir eş bulmanın zorluğu eşeyli üreme

için bir sorun yaratır.Bu sorunun bir çözümü bir bireyin hem erkek hem de dişi

üreme sistemlerine sahip olduğu hermafroditzm dir.Toprak solucanı da aynı

eşeyli olmasına karşın üreme dönemlerinde başka bir bireyle çiftleşerek hem

sperm almakta hem de sperm vermektedir.

​

• Diğer bir üreme şekli sıralı hermafroditizmdir.Resif balıklarının bazı türlerinde

eşeysel değişim yaş ve büyüklüğe bağlıdır.Örneğin mavi başlı resif balığı önce

dişidir sadece en büyük ve en yaşlı bireyler dişiden erkeğe dönüşür.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

EŞEYLİ ÜREME MEKANİZMALARI

• Dış döllenme dişi tarafından dökülen yumurtaların dış ortamda erkek tarafından

döllenmesi şeklinde gerçekleşir.İç döllenme ise spermlerin dişi hayvanın vücudu

içinde yumurtalarla döllenmesi şeklinde gerçekleşmesidir.

​

• Dış döllenmeyi kullanan çoğu balık ve kurbağa bir erkeğin bir dişinin yumurtalarını

döllediği özgül bir çiftleşme davranışı sergiler.Kur yapma davranışı ,gametlerin

bırakılmasında her iki tarafı da tetikleyenşekilde etkiye sahiptir.

​

• Feromonlar bir organizma tarafından salgılanan ve aynı türün diğer fertlerinin

davranışlarını etkileyen kimyasal uyarılardır.Bunlar küçük uçucu ya da suda çözünen

çok az miktarda bile etkili olan moleküllerdir.

​

• İç döllenme görülen türler dış döllenme geçirenlere oranla daha az sayıda zigot

oluştururlar ancak ebeveyn koruması daha etkindir.Ana koruması tipleri arasında

dayanıklı yumurta kabuklarının oluşturulması ,embriyonun dişi ebeveynin üreme

kanalı içinde gelişmesi, yumurta ve yavrulara ebeveynler tarafından bakılması

yer alır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Yumurtalık

• Çoğu hayvan şubesinde karmaşık

döllenme sistemleri evrimleşmiştir.

​

• Yassı solucanlar hermafrodit olup her iki

genital sistemde dışarı bir delikle açılır.

Testislerde oluşan sperm bir çift kanaldan

(Vas efferentia) geçerek, tek bir sperm

kanalında (Vas deferens) birleşirler ve

seminal kesede toplanırlar.Çiftleşme

sırasında sperm dişinin sistemine bırakılır

ve rahimden seminal keseye geçer.

• Ovaryumdan yumurtalar yumurta

kanalından geçerek seminal keseden

gelen spermlerle döllenirler, daha sonra

yumurta sarısıyla kaplanarak,yine sarıyı

oluşturan bezlerin salgıladıkları bir kabuk

maddesiylede korunurlar.

• Kabuklu ve döllenmiş yumurtalar , yumurta kanalından rahme , oradan da genital

delik aracılığıyla dışarı atılırlar.Genellikle yumurtaların çok azı gelişerek erginleri

oluşturma olanağı bulur.

Yumurtalık

Yumurtalık

kanalı

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Çoğu böcek karmaşık üreme sistemlerine

sahip ayrı eşeyli bireylerdir.Erkekte spermler

bir çift testiste gelişir ve kıvrımlı bir kanal

aracılığıyla depolandıkları iki seminal keseye

iletilir.Çiftleşme sırasında spermler dişi

üreme sistemine boşaltılır.

​

• Dişide , yumurtalar bir çift yumurtalıkta

gelişir ve döllenmenin olduğu vajinaya

kanallar aracılığıyla iletilir.Dişi üreme sistemi

birçok türde, spermlerin bir yıl ya da daha

uzun süre depolanabildiği spermateka adı

verilen bir kese içerir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

ERKEK ÜREME�SİSTEMİ

• Testisler scrotum

adı verilen bir torba

içinde karın boşluğu

dışında tutulur.Vücut sıcak

lığı sperm üretimini olumsuz

yönde etkilediği için testisler

vücut dışındadır.

​

• Spermler testisin seminifer tübüllerinden epididimisin

kıvrımlı tübüllerine geçer.Üretra hem idrar boşaltımı

hemde üreme kanalı görevini görür.Üç grup yardımcı bez (Seminal vesiküller,prostat

ve bulbouretral bezler) boşaltılan sıvı olan semene salgılarıyla katkıda bulunur.

​

• Testisler birkaç tabaka bağ dokusu tarafından sarılmış olan kıvrımlı çok sayıda

tüpten oluşmuştur.Bu tüplere seminifer tübüller adı verilir ve sperm burada üretilir.

Seminifer tübüller arasında bulunan leyding hücreleri ise testosteron ve diğer

androjenleri üretir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Embriyo testislerindeki primordiyal germ

hücreleri farklılaşarak ,spermleri oluşturacak kök

hücreleri olan spermatogoniyumlara dönüşürler.

​

• Spermatogonia spermatositlere

daha sonra da spermatitlere

dönüşürken,mayozla kromozom

sayısı 2n=46 dan n=23 ‘e iner.

​

• Gelişmekte olan hücreler ,

seminifer tübülün dış duvarına

yakın olan yerleşim yerinden

ortadaki boşluğa doğru

hareket ederek,epididimise

ulaşır.

​

• Akrozom bölgesi yumurtayı

delmeye yarayan enzimler

içerir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

LH leyding

hücrelerini androjen

yapmaları için

uyarır

Hipotalamus

GnRHu , ön fipofizden

FSH ve LH

Salgılanmasını düzenler

FSH spermatogenezi

arttırmak için seminifer

tubülleri uyarır

Birincil ve

İkincil eşey

özellikleri

• Testislerdeki Leyding hücreleri

tarafından sentezlenen androjenler

erkekteki birincil ve ikincil eşey

özelliklerden doğrudan

sorumlu steroyit türü

hormondur.(Testosteron)

​

• Birincil eşey özellikleri üreme

kanallarının ,üreme organının

gelişimi ve sperm üretimi

dir.İkincil eşey özellikleri

sesin kalınlaşması ,yüz ve

vücut kıllarının dağılımı ve

kasların büyümesidir.

​

• Ön hipofiz testislere etki eden iki

hormon salgılar bunlar FSH ve LH

(Luteinize edici hormon)dır.Bu hormonların

salgılanmasında hipotalamustan GnRHu salgısı ile kontrol edilir.Hormon seviyesi

arttığında geri bildirim mekanizmaları sayesinde GnRHu yardımıyla FSH ve LH

hormonu seviyesi ayarlanabilir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

DİŞİ ÜREME�SİSTEMİ

• Dişide yumurtalıklar ,karın boşluğunun her iki

yanında mezenter ile uterusa bağlanmış durumdadır.

Her yumurtalık dayanıklı bir kapsülle örtülü çok sayıda

folikül içermektedir.Bir folikül tek bir yumurta hücresini sarmalayan ve onu koruyan

bir yada daha fazla hücre tabaksından oluşur.Bir kadının yaşamı boyunca sahip

olabileceği 400.000 folikül o doğmadan önce üretilmiştir.

​

• Yumurta hücresi folikül hücresi içinde olgunlaştıktan sonra ovulasyon(Yumurtlama)

ile folikülden dışarı atılır.Geride kalan folikül dokusu korpus luteuma dönüşür.Yumur

ta hücresi ovidukt(Yumurta kanalı) içinden geçerek uterusa ulaşır(Rahim).Uterusun

iç tabakası ,endometrium, zangin bri kan damarı ağına sahiptir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Folikül içindeki birinci

Oosit

​

​

​

Gelişen folikül

​

​

​

​

​

Olgun folikül

​

​

​

​

​

Yurmurtlama, folikül yırtılır

Ve ikincil oosit serbest kalır

​

​

​

Korpus luteum, folikül

Kalıntılarından gelişir.

​

​

Yumurta döllenmezse korpus

Luteumun yapısı bozulur

İlk kutup

Cisimciği

​

​

​

İkinci

Kutup

cisimciği

Yumurtalık

• Bir dişinin yaşamı boyunca kullanacağı

birincil oositleri yumurtalıklarında

doğduğu andan itibaren ,Mayoz 1

profaz aşamasında durdurulmuş

haldedir.Ergenlikle başlayarak

bir birincil oosit her ay mayoz 1 ‘i

tamamlayarak ikincil oosite

dönüşür.

​

• Oogenezdeki mayoz

bölünmeler küçük

olan hücrelerin kutup

cisimciklerine dönüştüğü

eşit olmayan sitokinez

le olur.

​

• İkincil oosit,mayoz 2’yi bir

spermle birleştiği anda

tamamlar.Mayoz 2 den sonra

sperm hücresi ve olgun yumurtanın haploit

çekirdekleri kaynaşarak döllenme oluşur.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Günler

• Hipofiz bezinden hipotalamus etkisiyle

salgılanan FSH ve LH hormonları ovaryumun

hormon salgılamasını etkiler.Yumurtalık

döngüsü , foliküllerin büyüyerek giderek

artan oranlarda östrojen salgıladıkları folikül

aşamasından , yumurtlama ve korpus luteum

un östrojen ve progesteron salgıladığı luteal

aşamalarından oluşur.

​

• Korpus luteum luteal aşamanın sonunda

parçalanır ve östrojen ile progesteron salgısı

azalır böylece yumurta hücresi bozulur ve

uterusun parçalanan endometriyum tabakası

ile birlikte rahimden atılır.Buna menstrual

kanama ,yaklaşık 1 aylık bu dönemede

menstrual döngü denir.

​

• Gebelik durumunda ise yardımcı mekanizmalar

östrojen ve progesteronun yüksek düzeylerde

kalmasını sağlayarak ,endometriyum tabaka

sının parçalanarak atılmasını önler.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Menapoz ,İnsanda dişiler ortalama 46 ile 54 yaşları arasında yumurtlamanın ve

menstruasyonun bitmesi sonucu menapoza girerler.Bu yaşlarda yumurtalıklar

hipofiz hormonlarına karşı duyarlıklarını yitirmektedirler.

​

• Menapoz olağan dışı bir olgudur, birçok türde erkekler gibi dişilerde üreme yetenek

lerini yaşamları boyunca sürdürmektedirler.Menapoz için çeşitli evrimsel açıklamalar

vardır.Tartışmalı bir hipotez göre ,çocukları olan bir kadının menapoza girmesi

kadını daha güçlü kılmakta ve üreme işlevinin olmaması nedeniyle , çocuklarına

ve torunlarına yakın ilgi ve koruma göstermesi, genlerini taşıyan bireylerin sağ

kalma olasılığını arttırmaktadır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Gebelikten doğuma

• İnsanda gebelik süresi ortalama 266 gün ya da son adet kanamasının başından

itibaren ortalama 40 haftadır.

​

• İnsanda yumurtanın döllenmesi oviduct içinde olur.Oluşan zigot 24 saat sonra

bölünme sürecine geçer.Döllenmeyi izleyen 3-4 gün içinde embriyo rahme

ulaştığında , bölünmeler sonunda bir hücreler topluluğu halini almıştır.Döllenin

yaklaşık birinci haftasında, zigotun segmentasyonuyla blastosit denilen embriyonik

evre meydana gelir.

​

• Blastosit , hücrelerden meydana gelmiş küre şeklinde bir yapı olup iç kısmında bir

boşluk vardır.Blastosit, 5 günlük bir süreçten sonra, endometriyum içerisine

yerleşir.Tamamen içerisine gömülür.

​

• Blastosit gelişimin ilk 2-4 haftası süresince doğrudan endometriyumdan beslenir.

Bu arada gelişmekten olan embriyodan dışarı doğru dokular uzayarak endometri

yuma katılır ve plasentayı oluşturur.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Bölünme devam eder

oluşan hücre topluluğu ,

uterusta endometriyum

salgıları ile beslenerek

büyür.

Blastosit ,endometriyuma

döllenmeden yaklaşık 7

gün sonra tutunur.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Annenin

venleri

Annenin

arterleri

Plasentanın

Anne tarafı

Plasentanın

fetus

tarafı

Göbek bağı arterleri

Göbek bağı venleri

• Fetus kılcalları ve villuslar , plasentanın anne tarafına doğru uzantı yapar.Fetus

kanı plasentayı , fetusa yine geri dönen venler aracılığıyla terkeder.Madde değişimi

difüzyon , aktif taşıma ve seçici emilim yoluyla ,fetusun kılcal damar yatağı ile

annenin kan havuzları arasında olur.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Doğumu , hormonların

(östrojenler ve oksitosin)

karmaşık etkileşimleri

ve bölgesel düzenleyi

ciler(Prostoglandinler)

uyarır ve kontrol eder.

​

• Gebeliğin son haftala

rında anne kanında en

üst düzeyine erişen

östrojenler ,rahimdeki

oksitosin reseptörlerinin

oluşumunu tetikler.

​

• Fetus tarafından ve annenin

arka hipofizince oluşturulan oksitosin

rahimdeki düz kaslarda güçlü

kasılmalara yol açar.Oksitosin aynı zamanda

plasentanın kasılmalarını hızlandıracak prostoglandinleri salgılamasını da sağlar.

Fiziksel ve duygusal stres ,pozitif geri bildirimle daha çok hormon salgılanmasına

neden olarak doğumu sağlar.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Doğum sırasında serviks ,incelmeye ve açılmaya

başlar ve sonunda tamamen açılır.İkinci aşama

bebeğin dışarı çıkışıdır.Bu aşamada göbek kordonu

kesilerek bağlanır.Doğumun son aşaması normal

olarak bebeğin ardından gelen plasentanın

dışarıya çıkmasıdır.

​

• Laktasyon(Süt gelmesi) sadece memelilerde

görülen doğum sonrası bakımın bir unsurudur.

Doğumdan sonra azalan progesteron düzeyi

ön hipofiz üzerindeki negatif geri bildirimi kaldırarak

prolaktin salgılanmasını sağlar.Prolaktin 2 ya da 3

gün sonra süt üretimini uyarır.Meme bezlerinden

sütün salgılanması ,oksitosin tarafından kontrol

edilir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

EMBRİYONİK GELİŞİM

• İlk başlarda gelişme ,basitçe embriyonun genişlemesi olarak

düşünülmüştü.Buna preformasyon denir.Bu görüşe göre bir

sperm ,embriyonik gelişim sırasında büyüklük olarak basitçe

gelişen önceden oluşmuş ,minyatür bir bebek içerir.

​

• Daha sonra gelişen epigenez görüşüne göre ise , bir hayvanın

vücut şekli ,nispeten biçimsiz olan bir yumurtadan kademeli

olarak meydana gelir.

​

• Döllenme,yumurtayı aktif hale getirir ayrıca sperm ve yumurtanın

çekirdeklerini birleştirir.Spermin yumurtayla karşılaşması ile meydana

gelen akrozomal reaksiyon ,yumurtayı saran materyali parçalayan

hidrolitik enzimlerin salınmasıdır.Yumurta hücre zarı, depolarize olur

ve başka spermlerin girmesi engellenir.

​

• Kortikal granüller döllenme zarını oluşturur.Kuvvetlenen zona

pellucida başka spermlerin yumurtaya girmesini engeller.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Anteriyor

Sağ

​

Dorsal(Sırt)

Posteriyor

Sol

Ventral

(Ön)

Hücre korteksinin

rotasyonu

Gri yarımay

Birinci bölünme

planı

• Segmentasyon adı verilen hücre bölüneleri zigotu

birçok küçük hücreye böler.Bu hücreler blastomer

adı verilir.Yumurtada bulunan sitoplazmanın farklı

bölgeleri ,ayrı blastomerlerde yer alır.Zigotun bölünme

düzlemleri ,zigotun kutuplarına göre özel bir yol izler.

Vitellüs en fazla yumurtanın vejetal kutbunda

toplanmıştır,karşı kutup olan animal kutupta ise

vitellüs azdır.

​

• Döllenmede pigmentli korteks ,alttaki sitoplazmanın

üzerinde spermin giriş yaptığı noktaya doğru kayar ve

daha açık renkli sitoplazma bölgesini görünür hale getirir.

Sperm giriş noktasının karşısında görülmeye başlayan bu

bölge , gri yarımay olarak bilinir.Segmentasyondaki ilk

bölünme ,gri yarımayı ikiye böler.Yarımay ,gelişecek

embriyonun dorsal tarafının yerini işaretler.Böylece ,

embriyonun üç ekseni ,zigot segmentasyon geçirmeye

başlamadan önce belirlenir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Zigot İki hücreli aşama Dört hücreli aşama

Sekiz hücreli aşama Morula Blastula

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Segmentasyon bölünmeleri sonucu

hücrelerden oluşmuş içi dolu küre

şeklinde bir yapı olan morula oluşur.

Daha sonra morulanın içerisinde bir sıvı

oluşur buna blastosöl adı verilir, bu

aşama blastosöl olarak adlandırılır.

Denizkestanelerinde blastosöl merkezi

konumdadır.Kurbağalarda ise hücre

bölünmesinin eşit olmamasından dolayı

blastosöl ,animal yarımkürede oluşur.

​

• Kuş ,sürüngen ,birşok balık ve böcekte

yumurtanın zengin vitellüsü bölünmelerin

eşit derecede olmasını sınırlar.Bölünme

ler sadece yumurta hücresinin animal

kutbunda ,küçük bir diskle sınırlandırılmıştır.

Bu şekilde tam olmayan bölünmelere

meroblastik segmentasyon denir.Holoblastik

segmentasyon ise ,yumurtanın sahip

olduğu vitellüs ya çok az ya da orta

derecede(Kurbağa) olduğu için yumurta

tam olarak bölünür.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Gastrulasyon , yeniden düzenlenmeyle

blastulayı ilkel bir bağırsak boşluğu

(Arkenteron) ile birlikte üç tabakalı

embriyoya dönüştürür.

​

• Gastrulasyon ,blastula duvarından

bireysel hücrelerin ayrıldığı ve

blastosöl içerisine mezenşim hücreleri

denen göç edici hücrelerin girdiği yerde

vejetal kutupta başlar.Arta kalan

hücreler ,vejetal tabakayı oluşturur.Bu

tabaka invaginasyon adı verilen bir

olayla içeri doğru kıvrılır.Bunun sonucunda

arkenteron adı verilen ilk bağırsak meydana

gelir.İleride anüs olacak arkenteronun açık

olan ucuna blastopor adı verilir.

​

• Gastrulasyon ,ilk bağırsağı ve üç germ

tabakası(Ektoderm,mezoderm ve

endodermi ) olan bir embriyoyu meydana

getirir.

Deniz kestanesi

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Kurbağa gastrulasyonu ,embriyonun

yüzeyindeki hücrelerin ,embriyonun

iç kısmına gitmesi ile başlar.İnvolüsyon

içerideki hücrelerin endoderm ve

mezoderm tabakaları şeklinde

organize olmak için yaptıkları

göçlerle devam eder ve endoderm

içerisinde ilk bağırsak oluşur.

​

• Yüzeyde kalan hücreler ise

ektoderm tabakasını meydana

getirir.Üç germ tabakasının

oluşması ile gastrulasyon

tamamlanır ve embriyonun

organları oluşmaya başlar.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Organogenez

• Üç germ tabakası , organogenez sırasında organ taslaklarına gelişir.Kurbağaların ve

diğer omurgalıların embriyolarında biçim kazanmaya başlayan ilk organlar , nöral

tüp ve notokordtur.Notokord , tüm omurgalı embriyolarının karakteristiği olan

iskelet çubuğudur ve Sırt mezoderminden meydana gelir.Nöral plaka ise kendi

üzerinde içeriye doğru kıvrılmaya başlayarak nöral tüpü oluşturur.Bu yapı ileride

merkezi sinir sistemini oluşturacaktır.

​

• Mezodermden oluşan somitler notokord boyunca her iki yanda şeritler boyunca

dizilmişlerdir.Bu yapıdan ileride çevresel iskelet ve kaslar meydana gelir.

​

• Omurgalı embriyolarından nöral krest(Taç,tepe) hücreleri bir bant boyunca meydana

gelir.Bu hücreler daha sonra embriyonun çeşitli bölgelerine göç ederek derinin

pigment hücrelerini ,kafatasının bazı kemiklerini ve kaslarını,dişleri, sinir sisteminin

ganglionları gibi çevresel elemanlarını meydana getirir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Kurbağanın embriyonik gelişimi iribaş denen larval evrenin oluşmasına yol açar.Bu

larva yumurtayı saran jelimsi kılıfı yırtarak dışarı çıkar ve suda beslenmeye,gelişmeye

başlar.Daha sonra metamorfoz ile karasal ortamda yaşayacak ergin kurbağaya

dönüşür.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Kuşların gelişimi

• Vitellüsçe zengin

kabuklu yumurtaya

sahip kuş ve sürüngen

lerdeki meroblastik

bölünme , animal

kutuptaki küçük bir

sitoplazma diski ile

sınırlandırılmıştır.

Blastodisk denen

tepedeki hücreler

primitif çizginin oluşması

ile gastrulasyonu başlatır.Embriyoyu oluşturacak tüm hücreler epiblastdan gelir.

Bu hücreler blastosölün içine doğru hareket ederek mezodermi meydana getirir.

• Endodermi oluşturacak olan diğer epiblast hücreleri ,primitif çizgi boyunca aşağı

doğru göç ederler ve hipoblastın hücrelerini dışa doğru iterler.Organogenezdeki

nöral tüpün oluşması ,notokord ve somitlerin gelişimi ve diğer olaylar kurbağa

embriyosundaki gibi gelişir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Embriyonun dış tarafında yer alan

doku tabakaları ,uygun embriyonik

ekstraembriyonik zarlara gelişir, bu zarlar

yumurta içerisinde daha sonraki embriyonik

gelişimi destekler.

​

• Bu dört zar ,yani her bir hücre tabakası

vitellüs kesesi, amniyon, koriyon ve

allantoyistir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Vitellüs kesesi embriyoyu besler, Amniyon sıvısı embriyoyu kurumaktan korur,Koriyon

amniyonla birlikte embriyoyu mekanik etkilere karşı korur. Allantoyis kesesi ise

embriyonun çözünmeyen azotlu artığı ürik asitin depolanmasını sağlar.Allantoyis

ve koriyon birlikte solunum organı gibi çalışır,kandaki oksijenin embriyoya

taşınmasını sağlarlar.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

İnsan embriyosunun gelişimi

• Döllenmeden 7 gün sonra 100 den fazla hücreye sahiptir.Bu evreye blastosist denir.

İçeriye doğru bir iç hücre kütlesi oluşur.Bu hücrelerden embriyo ve ekstraembriyonik

zarların bir kısmı gelişir.Boşluğun dış kısmını saran trofoblastdır ve mezodermal

doku ile birlikte plasentanın embriyoya ait kısmını oluşturacakdır.

​

• Embriyo ,blastosist evrede uterusa ulaşır ve hemen uterus astarı(Endometriyum)

içerisine gömülmeye(İmplant) başlar.Bir süre sonra blastosist yassı bir disk oluşturur.

Bu diskin üstteki hücre tabakası epiblast ,alttaki hücre tabakası hipoblastdır.Embriyo

epiblastdan gelişirken hipoblast hücreleri vitellüs kesesini oluşturur.

​

• Mezodermi ve endodermi oluşturmak üzere ,epiblastdan gelen hücrelerin primitif

çizgi boyunca içeriye doğru hareket etmesi ile gastrulasyon gerçekleşir.Sürüngen

ve kuş embriyoları ile benzerlik gösterir.Epiblastın üzerinde amniyon zarı ve kesesi

oluşarak embriyoyu sarar.Vitellüs kesesi besin içermez, zar yapısı akn hücrelerinin

erken dönemde üretildiği yerdir.Allantoyis ise göbek kordonunun yapısına katılır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Endometriyum

İç hücre kütlesi

Trofoblast

Blastosöl

​

​

​

Trofoblastın

Yayılan bölgesi

​

Epiblast

Hipoblast

Trofoblast

​

​

​

​

​

Amniyotik boşluk

​

Epiblast

Hipoblast

​

Koriyon

​

Vitellüs kesesi

Amniyon

​

Koriyon

​

Ektoderm

Mezoderm

Endoderm

​

Vitellüs kesesi

​

Ekstraembriyonik

mezoderm

• Evrimsel süreç içerisinde sürüngenlerden

dallanan memelilerde yumurta kabuğu

benzeri zarlar korunmuş olmakla birlikte

annenin üreme kanalı içerisindeki gelişime

uyum sağlamak üzere bazı değişikliklere

uğramıştır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Omurgalılarda üç embriyonik tabakadan türeyen yapılar

GERM TABAKASI ERGİN CANLIDAKİ ORGAN VE DOKULAR

Ektoderm

​

​

​

​

​

Endoderm

​

​

​

​

Mezoderm

• Derinin epidermisi, deri bezleri,tırnaklar , ağız ve rektumun

epitel astarı,duyu reseptörleri,göz korneası ve merceği,

sinir sistemi,adrenal medulla,dişin minesi, hipofiz ve

epifiz bezlerinin epitel tabakası.

​

​

• Sindirim tabakasını astarlayan epitel tabakası(ağız ve rektum

hariç),solunum sitemini döşeyen epitel,karaciğer ve pankreas

tiroit,paratiroit,timüs,üretra,idrar kesesi ve üreme sisteminin

astarı.

​

• Notokord,iskelet sistemi, dolaşım ve lenfatik sistem,üreme

sistemi,derinin dermisi,vücut boşluğunun astarı,adrenal korteks

kas sistemi.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Gelişmeyi sağlayan sinyaller

(İndüksiyon)

• Spemann ve Mangold ,pigmentsiz semender

gastrulasının dorsal dudağından alınan bir

parçayı pigmentli bir semenderin ventral

tarafına nakletmiştir.Alıcı embriyoda ikincil

bir notokord ve nöral tüp oluşmuştur.Bir çok

yapı alıcının dokularından oluşmasına rağmen

gelişmeyi teşvik edici sinyaller verici

embriyodan gelmiştir.

​

• Dorsal ektodermin nöral tüpe

gelişmesine sebep olan indüksiyon

üç germ tabakasını organ sistemlerine

dönüştüren çok sayıdaki hücre-hücre

etkileşimlerinden sadece birisidir.Örneğin

kurbağanın geç gastrula döneminde , göz

merceklerini oluşturmak üzere tahsis

edilmiş olan ektoderm hücreleri , nöral plağı

oluşturacak olan ektodermal hücrelerden

gelen indüksiyon sinyalleri kabul eder.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI