1 of 37

9-cu sinif

194 saylı orta məktəbin fizika müəllimi İsayeva Sevda

2 of 37

DÖVRƏ HISSƏSI ÜÇÜN OM QANUNU.

ELEKTRIK MÜQAVIMƏTI, BU MÜQAVIMƏTIN YARANMASININ ŞƏRTLƏRI,ELEKTRIK CƏRƏYANININ IŞININ GƏRGINLIKDƏN ASILI OLMASINI ŞƏRH EDIR.

DÖVRƏ HISSƏSINDƏ CƏRƏYAN ŞIDDƏTI,GƏRGINLIK VƏ MÜQAVIMƏT ARASINDAKI ASILILIĞI TƏCRÜBƏDƏ

MÜƏYYƏNLƏŞDIRIR

TƏCRÜBƏDƏN ALINAN NƏTICƏLƏRƏ ƏSASƏN ASILILIQ QRAFIKLƏRINI QURUR

.DÜSTURA ƏSASƏN MƏSƏLƏLƏRI HƏLL EDIR.

MƏQSƏD:

STANDARTLAR: 1.1.1. 1.1.3.

MÖVZU:

3 of 37

HƏYAT BILGISI,KIMYA

FƏRDI,KOLLEKTIVLƏ IŞ

MÜSAHIBƏ,TƏCRÜBƏ,SORĞU

İŞÇI VƏRƏQLƏRI,PLAKAT,SLAYDLAR

,ELEKTRON DƏRS VƏ-SAITINDƏN MÖVZUYA AID OLAN TƏCRÜBƏ-LƏR.KROS VORD,AMPERMETR,

VOLTMETR,REOSTAT,TEST.

Resuslar:

İş forması :

İnteqrasiya:

Üsullar:

4 of 37

Elektrik dövrəsi

Cərəyan şiddəti

Müqavimət

Gərginlik

?

Motivasiya

Gərginlik,cərəyan şiddəti və müqavimət haqqında nə bilirik?

Bu kəmiyyətlərdən harda istifadə edirik?

Elektrik dövrəsi nədir?

5 of 37

�Verilmiş dövrədə cərəyan şiddətinin gərginlikdən və digər kəmiyyətlərdən asılı olub-olmasını yoxlamaq olarmı?�

MOTİVASİYA

6 of 37

Tədqiqat sualı:

Naqillərdə elektrik keçiriciliyi necə yaranır?

Naqilləri bir- birindən özünəməxus xüsusiyyətlərinə görə necə ayırmaq olar?

Nə üçün naqil cərəyana müqavimət göstərir?

7 of 37

Açar, düymə açar

Rezistor

Reostat

Elektrik lampası

Elektrik zəngi

Ampermetr

Voltmetr

Əriyən qoruyucu

Qızdırıcı element

Naqillərin birləşməsi

Gərginlik mənbəyinin qütbləri

Qalvanik element və ya akkumlyator batareyası

Qalvanik element və ya akkumlyator

8 of 37

Dövrənin sxemini qurun.

9 of 37

10 of 37

11 of 37

Şəkildə göstərilmiş sxemdə nə kimi səhvlər buraxılmışdır.

V

A

-

+

12 of 37

Dövrənin sxemini çəkin

13 of 37

Yüklü zərrəciklərin nizamlı hərəkətinə

Elektrik cərəyanı

deyilir.

Metallarda elektrik cərəyanı sərbəst elektronların nizamlı hərəkətidir.

14 of 37

15 of 37

			1.
				2.
		3.
	4.
5.

Elektrik cərəyanını keçirən maddələr.

İnsan şüurundan asılı olmayan mövcud olan obyektiv reallıq

Cərəyanın möcud olması üçün mövcud olan şərtlərdən biri

Elektrik sahəsinin qüvvə xarakteristiası

Cisimlərin elektriklənməsini müəyyən edən cihaz

N A Q İ L L Ə R

M A T E R İ Y A

Q A P A L I

İ N T E N S İ V L İ K

E L E K T R O S K O P

16 of 37

Ədədi qiymətcə naqilin en kəsiyindən bir saniyədə keçən

elekrtik yükünün miqdarına bərabər olan kəmiyyətə

deyilir.

Vahidi:Amper

Ölçən cihaz:

Şərti işarəsi:

17 of 37

AMPERMETR

VOLTMETR

REOSTAT

FİZİKİ CİHAZLAR

Şərti işarələri

18 of 37

Elektrik sahəsinin iki nöqtəsi arasında yükün yerdəyişməsi

zamanı görülən işin həmin yükün miqdarına nisbəti

ELEKTRİK GƏRGİNLİYİ

adlanır.

Vahidi: Volt

Ölçən cihaz:

Şərti işarəsi:

19 of 37

aa

Elektrik sahəsinin təsiri ilə naqillərdə sərbəst elektronlar ni-

zamlı hərəkət edır.Bu hərəkət zamanı metalda sərbəst elek-

tronlar qəfəsin düyün nöqtələrində rəqsi hərəkət edən müsbət

Ionlarla toqquşur.Nəticədə elektronun kinetik enerjisinin bir

hissəsi iona verildiyindən onun nizamlı hərəkət sürəti azalır.

Metalın müsbət ionları sərbəst elektronların nizamlı hərəkətinə

(cərəyana) maneçilik törədir.Bu maneçilik naqilin müqaviməti

adlanan fiziki kəmiyyətlə xarakterizə olunur.

Naqilin cərəyana göstərdiyi əks təsirin ölçüsü

adlanır

20 of 37

Dövrə hissəsindəki cərəyan şiddəti , həmin hissənin uclarındaki gərginliklə düz , müqavimətlə tərs mütənasibdir.,

Naqilin cərəyana göstərdiyi əks təsirin ölçüsü elektrik

müqaviməti adlanır

R-elektrik müqaviməti .Vahidi: Om.

21 of 37

(1787-1854)

Alman fiziki. Elektrik dövrəsində cərəyan şiddəti, gərginlik və müqavimət arasındakı qanunauyğunluğu müəyyənləşdirmişdir.Naqildən keçən cərəyan şiddətinin onun uclarındakı gərginlikdən asililiğı naqilin volt-amper xarakteristikası adlanır.Metal naqillərin volt-amper xarakteristikası ilk dəfə 1827-ci ildə G.Om tərəfindən öyrənilmişdir.

22 of 37

23 of 37

24 of 37

Aşağıdakı cihazların adlarını söyləyin.

Akkumlyator

Elektroskop

Dəstəkli reostat

25 of 37

Cihazların bölgü qiymətini , ölçü

həddini tapın.

26 of 37

J,A

U,V

O

27 of 37

Aşağıdakı dövrələrdən hansında cihazlar düzgün qoşulmuşdur?

C)

A)

B)

28 of 37

S/S	U, V	R,OM	J,A
1.	125	50
2.		20	0,6
3.	220		0,2

Cədvəli tamamlayın.

29 of 37

1.Şəklə əsasən ampermetrin və voltmetrin göstərişlərini təyin edin.

A

V

6 OM

12 V

?

5 kOm

0,4 A

?

MƏSƏLƏ

30 of 37

S	Ü	D	A	V	O	L	T	Ö	V
R	J	F	X	D	P	Y	V	Z	A
C	V	l	R	O	E	Ğ	P	S	T
K	A	M	İ	M	N	T	B	K	T
E	M	Q	S	U	Ü	P	N	D	Ö
Ə	P	F	A	X	K	U	L	O	N
J	E	Ç	N	E	İ	O	S	J	A
I	R	Y	İ	Y	L	P	L	S	Ö
E	G	A	Y	P	Ş	Ö	A	Ü	S
P	S	F	Ə	Ö	D	C	R	Z	G

Damalarda 6 vahid gizlənir.

31 of 37

Şəkildəki elektrik dövrəsi hansı elementlərdən ibarətdir?Bu dövrəni sxematik göstərin.

+

-

A

32 of 37

Naqildəki cərəyan şiddətinin zamandan asılılıq qrafikinə əsasən,8 saniyə ərzində naqilin en kəsiyindən keçən elektrik yükünün miqdarını hesablayın.
A)5 Kl B) 1,3 Kl C)4 Kl D)2 Kl E) 1,2 Kl

J,A

t,san

0,2

O 5 8

33 of 37

34 of 37

35 of 37

			1.		Q
		2.			A
	3.				L
	4.				V
		5.			O
6.					N
			7.		O
				8.	M
		9.			E
	10.				T
			11.		R

M A Q N İ T

F A R A D

P A R A L E L

M Ü Q A V İ M Ə T

K U L O N

K O N D E N S A T O R

E L E K T R O N

A M P E R

F A L E S

R E O S T A T

Q A P A L I

Cərəyanın təsirlərindən biri.

Maqnit sahəsinin qüvvə xəttləri necə xətlərdir?

Voltmetr dövrəyə necə qoşulur?

Naqilin cərəyana göstərdiyi əks təsirin ölçüsü.

Elektrik yükünün vahidi.

Elektrik yükünü və elektrik sahəsinin enerjisini toplayan qurğu.

Cərəyan şiddətini tənzimləyən cihaz.

Cərəyan şiddətinin vahidi.

Cisimlərin elektriklənməsini ilk dəfə müəyyən edən alim.

Metallarda elektrik cərəyaninı yaradan zərrəciklər.

Elektrik tutumunun vahidi.

36 of 37

Şəkildə dövrəyə qoşulmuş iki ampermetr göstərilmişdir.birinci ampermetr 0,2 A cərəyan şiddətini göstərir.İkinci ampermetrin göstərişi nə qədər olar.

-

+

Şəkildə göstərilmiş sxemdə nə təsvir eilmişdir?Zəngi çalmaq üçün hansı açarı qapamaq lazimdır? Lampanı yandırmaq üçün nə etmək lazımdır?

-

+

1

2

37 of 37

Qiymətləndirmə:

	1	2	3	4
Fiziki kəmiyyətləri fərqləndirir
Fikri aydınlaşdırır
Sadə sxemlər qurur
Kəmiyyətlər arasında əlaqəni izah edir.

Qrup

Meyar

S	Ü	D	A	V	O	L	T	Ö	V
R	J	F	X	D	P	Y	V	Z	A
C	V	l	R	O	E	Ğ	P	S	T
K	A	M	İ	M	N	T	B	K	T
E	M	Q	S	U	Ü	P	N	D	Ö
Ə	P	F	A	X	K	U	L	O	N
J	E	Ç	N	E	İ	O	S	J	A
I	R	Y	İ	Y	L	P	L	S	Ö
E	G	A	Y	P	Ş	Ö	A	Ü	S
P	S	F	Ə	Ö	D	C	R	Z	G

S	Ü	D	A	V	O	L	T	Ö	V
R	J	F	X	D	P	Y	V	Z	A
C	V	l	R	O	E	Ğ	P	S	T
K	A	M	İ	M	N	T	B	K	T
E	M	Q	S	U	Ü	P	N	D	Ö
Ə	P	F	A	X	K	U	L	O	N
J	E	Ç	N	E	İ	O	S	J	A
I	R	Y	İ	Y	L	P	L	S	Ö
E	G	A	Y	P	Ş	Ö	A	Ü	S
P	S	F	Ə	Ö	D	C	R	Z	G

S	Ü	D	A	V	O	L	T	Ö	V
R	J	F	X	D	P	Y	V	Z	A
C	V	l	R	O	E	Ğ	P	S	T
K	A	M	İ	M	N	T	B	K	T
E	M	Q	S	U	Ü	P	N	D	Ö
Ə	P	F	A	X	K	U	L	O	N
J	E	Ç	N	E	İ	O	S	J	A
I	R	Y	İ	Y	L	P	L	S	Ö
E	G	A	Y	P	Ş	Ö	A	Ü	S
P	S	F	Ə	Ö	D	C	R	Z	G