สมัยอยุธยา�ปรากฏหลักฐานเกี่ยวกับ ดนตรีไทย ในสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ ใน กฏมลเฑียรบาล�
“…ห้ามร้องเพลงเรือ เป่าขลุ่ย เป่าปี่
สีซอ ดีดกระจับปี่ ดีดจะเข้ ตีโทนทับ
ในเขตพระราชฐาน…”
ดนตรีไทยสมัยอยุธยา�
เป็นยุคสมัยที่บ้านเมืองต้องทำศึกสงครามอยู่เกือบตลอดเวลา ทั้งสงครามภายนอกและสงครามภายใน ดังนั้น การดนตรีไทยในสมัยนี้จึงยังไม่มีการเปลี่ยนแปลงไปจากเดิมที่ได้รับแบบแผนจาก สมัยสุโขทัยมากนัก�
การดนตรีสมัยกรุงศรีอยุธยานี้เจริญขึ้นกว่าสมัยกรุงสุโขทัยมาก �ชาวพระนครศรีอยุธยาสมัยนั้นมีความสนใจในศิลปะการดนตรีเป็นอย่างมาก�และนิยมเล่นกันอย่างแพร่หลาย เครื่องดนตรีสมัยอยุธยา �ก็คือ เครื่องดนตรีที่เล่นกันมาตั้งแต่ครั้งกรุงสุโขทัยนั้นเอง �แต่ได้วิวัฒนาการให้ดีขึ้นทั้งด้านรูปทรงและการประสมวง �ตลอดจนการบรรเลงก็ประณีตขึ้น และเพิ่มเครื่องดนตรีบางชนิด ซึ่งสรุปได้ดังนี้�
ฆ้องชัย ฆ้องโหม่ง ฉิ่ง ฉาบ มโหระทึก ตะโพน � กลองทัด กลองตุ๊ก บัณเฑาะว์ กลองมลายู กลองชนะ
วงดนตรีที่เกิดในสมัยอยุธยา�
วงปี่พาทย์เครื่องห้า
ประกอบด้วย เครื่องดนตรีเหมือนในสมัยสุโขทัย แต่เพิ่มระนาดเอกเข้ามา
วงเครื่องสาย สมัยอยุธยา
วงมโหรีเครื่องสี่
ประกอบด้วย กระจับปี่ ซอสามสาย กรับพวง ทับ(ปัจจุบันเรียกว่า โทน) เดิมผู้ชายเป็นผู้บรรเลงต่อมาเมื่อนิยมฟังมโหรีกันแพร่หลาย ผู้มีบรรดาศักดิ์จึงนิยมให้ผู้หญิงฝึกหัดบรรเลงบ้างและได้รับความนิยมสืบต่อมา
วงมโหรีเครื่องหก
ประกอบด้วย ซอสามสาย กระจับปี่ ขลุ่ย โทน รำมะนา และฉิ่ง พัฒนาจากวงมโหรีเครื่องสี่ โดยเพิ่มขลุ่ยและรำมะนา
บทเพลงในสมัยอยุธยา
1. เพลงร้องมโหรี ใช้สำหรับขับร้องและบรรเลงวงมโหรี เพื่อขับกล่อม
2. เพลงปี่พาทย์ ใช้สำหรับขับร้องและบรรเลงวงปี่พาทย์ เพื่อประกอบโขน ละคร และพิธีการต่างๆ
3. เพลงภาษา เนื่องจากในสมัยนี้มีการติดต่อกับต่างประเทศ การแลกเปลี่ยนศิลปวัฒนธรรมด้านต่างๆ จึงเกิดขึ้น ด้านดนตรีได้มีการประพันธ์บทเพลงโดยเลียนสำเนียงชาติต่างๆ เพื่อบรรเลงประกอบตัวละครตามชาตินั้น
สรุปเนื้อหาสมัยอยุธยา
บ้านเมืองมีศึกสงครามอยู่ตลอดเวลา
การดนตรีจึงไม่เจริญไปกว่าเดิม
วงดนตรีที่โดดเด่น ได้แก่ วงมโหรีและ วงเครื่องสาย
บทเพลงในสมัยอยุธยา ได้แก่ เพลงร้องมโหรี เพลงปี่พาทย์ เพลงภาษา
เนื่องจากในสมัยนี้เป็นช่วงระยะเวลาอันสั้นเพียงแค่ 15 ปี�ประกอบกับเป็นสมัยแห่งการก่อร่างสร้างเมือง และการป้องกันประเทศเสียโดยมาก� วงดนตรีไทยในสมัยนี้จึงไม่ปรากฎหลักฐานไว้ว่าได้มีการพัฒนาเปลี่ยนแปลงขึ้น สันนิษฐานว่ายังคงเป็นลักษณะและรูปแบบของดนตรีไทย ในสมัยกรุงศรีอยุธยานั่นเอง��มีวงดนตรี 3 ประเภท เช่นเดียวกับสมัยอยุธยา� คือ วงปี่พาทย์ วงมโหรี และวงเครื่องสาย�� แต่มีเครื่องดนตรีของชาติต่างๆ เข้ามาในประเทศไทยหลายชนิด� ดังปรากฏในหมายกำหนดการของพระมหากษัตริย์ในสมัยนั้นว่า�“ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พิณพาทย์ไทย พิณพาทย์รามัญ มโหรีไทย ฝรั่ง มโหรีญวน เขมร ผลัดเปลี่ยนกันสมโภช 2 เดือนกับ 12 วัน”ในงานสมโภชพระแก้วมรกตเป็นต้น�
ดนตรีไทยสมัยธนบุรี