TEL İLE ÖRÜLEN DANTEL: TELKARİ
Sayfa: 169-170-171-172-173-174
HAZIRLIK ÇALIŞMALARI
Üniversitelerin “Geleneksel Türk Sanatları” adlı bölümünde hangi sanat dallarının eğitimi verilmektedir? Araştırınız. Bu dallardan ilginizi çeken bir tanesiyle ilgili görseller bularak sınıfınıza getiriniz. Bilgi kaynaklarını etkili bir şekilde kullanınız.
Hat, tezhip, minyatür, çini, seramik sanatları, ahşap sanatları, dokuma ve halı sanatları gibi bölümlerin eğitimi verilmektedir.
GÖRSEL YORUMLAMA
OKUMA ÇALIŞMASI
Metni, görev dağılımı yaparak grup hâlinde okuyunuz.
Çarşıya çıktığımda sık sık karşılaştığım telkâri takılara baktıkça hep nasıl yapıldığını merak etmişimdir. Bir gün bu merakımdan babama da bahsettim, O da telkâri ustası bir arkadaşı olduğunu, istersem beni götürebileceğini söyledi. Ertelemeden hemen o hafta sonu beraber ustanın yanına gittik. Merak ettiğim tüm soruları sordum, o da bana adım adım telkâri sanatını anlattı.
Usta, çok merak ediyorum ben bu telkâriyi. Mesela ismi neden bu kadar zor? Telkâri, telkâri… Söylemekte zorlanıyorum…
Usta, çok merak ediyorum ben bu telkâriyi. Mesela ismi neden bu kadar zor? Telkâri, telkâri… Söylemekte zorlanıyorum…
Ne demek çift işi?
Hani incecik tellerden yapılıyor ya, işte bu ince telleri tutmak için kullandığımız bir alet var adı çift, oradan alıyor adını.
Ne tür teller bunlar?
Bu önemli. Her telden olmuyor. Saç teli kadar ince gümüş teller olması lazım. Bu tamamen el ile eğilip bükülerek örülür ve telkâri olur. Tamamı el işçiliğidir.
Peki, ne zamandır var bu sanat?
Başlangıcı milattan öncesine kadar dayanıyor. Arkeologlar yaptıkları çalışmalar sonucunda telkâri tekniğinin MÖ 3000 yılından beri Mezopotamya’da, MÖ 2500 yılından bu yana da Anadolu’da kullanıldığını bulmuşlar. Bu sanatın asıl merkezi aslında Musul’dur. Daha 12. yüzyılda insanlar incecik telleri işliyorlarmış. Sonraları bu sanat Suriye’ye, oradan da Anadolu’ya geçmiş.
Peki, ülkemizde daha çok nerelerde yapılıyor?
Mardin’de.
Başka yerlerde yapılmıyor mu?
Yapılıyor elbet. Ankara’nın Beypazarı diye bir ilçesi var, orada da bu sanat gelişmiştir. Trabzon’u da unutmamak gerekir. Ama ilk akla gelen Mardin’dir.
Neler yapılıyor bu telkâri tekniği ile?
Öncelikle süs ve süsleme eşyaları diyelim. Takılar; kolye, bileklik, yaka iğnesi… Bazen de dekoratif objeler yapıyoruz.
Bu sanatı nasıl öğrendiniz?
Uzun yıllarımı aldı öğrenmek.
Neden, sınıfta mı kaldınız?
Bir okulu olsaydı da keşke gitseydim. Ama pek çok sanatta olduğu gibi bu sanatı da öğrenmek için işi ustasından öğrenmen gerekiyor. Yani ben de çıraklıktan başladım öğrenmeye. Benim okulum ustamın atölyesiydi.
Çırak ne demek?
Bir işi öğrenmek üzere işin ustasının yanında çalışan kişiye denir. Bu öğrenme süreci yıllarını alır. Küçük bir çocukken başladım ben de. Önce yaz tatillerinde gidiyordum ustamın yanına, sonra devamlı gitmeye başladım. Ustamın yanında gide gele yıllar sonra ben de bir usta oldum.
Teşekkür ederim Usta. Senden bir ricam daha var. Bugünlük senin çırağın olsam, bana bu sanatın nasıl yapıldığını kısaca gösterir misin?
Hay hay memnun olurum. E hadi o zaman çırak, tak bakalım şu önlüğü.
1.Telkâri ne demektir?
Tel durumundaki gümüşü, altını örerek veya bir şey üzerine kakarak yapılan iş.
2.Metinde bahsi geçen sanatın geçmişi hangi yıllara dayanır?
MÖ 3000 yılına dayanır.
3.Telkâri ülkemizde nerelerde yapılan bir sanattır?
Mardin, Trabzon ve Ankara’nın Beypazarı ilçesinde yapılan bir sanattır.
4.Telkâri hangi alanlarda kullanılır?
Telkâri, kolye, bileklik, yaka iğnesi gibi süs ve süsleme eşyalarında ve dekoratif objelerin yapımında kullanılmaktadır.
GELENEKSEL TÜRK SANATLARI
Geleneksel Türk sanatları, Türk milletinin tarih boyunca geliştirdiği zengin kültürel ve sanatsal mirası temsil eder. Bu sanat dalları, estetik ve zarafetle bezenmiş, tarihî ve kültürel değerleri yansıtan eserler ortaya koyar. İşte bazı önemli geleneksel Türk sanatları:
1. Hat Sanatı: Arap harfleriyle estetik yazı yazma sanatıdır. Özellikle Osmanlı döneminde gelişmiş ve Kuran-ı Kerim yazımında önemli bir yer tutmuştur. Hat eserleri genellikle cami duvarlarını ve levhaları süsler.
2. Ebru Sanatı: Su yüzeyine özel boyalarla desen yapılıp kağıda aktarılmasıyla oluşan sanat dalıdır. Doğadan esinlenilen desenler, özellikle kitap ciltlerinde ve levhalarda kullanılır.
3. Minyatür: Detaylı ve renkli resimleme sanatıdır. Tarihî olayları ve günlük yaşamı anlatan minyatürler genellikle kitap süslemelerinde yer alır.
4. Çini: Seramik üzerine yapılan süsleme sanatıdır. Özellikle İznik ve Kütahya çinileri, Osmanlı mimarisinde önemli bir yer tutar. Camiler ve saraylarda dekoratif amaçla kullanılmıştır.
5. Tezhip: Altın ve çeşitli boyalarla kitap sayfalarının süslenmesidir. Özellikle Kuran-ı Kerim ve el yazması eserlerde sıkça görülür.
Bu sanatlar, geçmişten günümüze aktarılan değerli bir kültürel miras olarak yaşatılmakta ve dünya çapında takdir görmektedir. Geleneksel Türk sanatlarını korumak ve tanıtmak, kültürümüzü gelecek nesillere aktarmanın önemli bir yoludur.
GELECEK DERSE HAZIRLIK