Afrikaans Huistaal

Spelling

Dr. Cecilia Klopper

curaparent.co.za

Spelling:

1. Alfabet
2. Uitspraak
3. Skryfwyse
4. Lettergrepe en klankgrepe

a. Die alfabet

Spelling: letters van die alfabet

Klinkers of vokale

a, e, i, o, u

(arme ek is oupa uil ☺ )

Medeklinkers of konsonante

b, c, d, f, g, h, j, k, l, m, n, p, q, r, s, t, v, w, x, y, z

Let wel, “y” is ‘n konsonant, maar by die studie van klankleer sorteer die “y” onder diftonge/tweeklanke omdat jy twee klanke hoor wanneer jy dit uitspreek. (net soos by: ai, aai, ooi, ou, eeu, ei, oei & ui)

b. Uitspraak

b. Uitspraak - soms verskil die uitspraak van die spelling van die woord

1. Die “i”
1. Jy hoor -ie-, maar skryf -i-

olifant; kombinasie; ivoor; polisie; hospitaal; kapitaal; kompetisie; kompliment; magistraat; manikuur; medikasie; privaat; karnivoor; Afrika; tradisie; krisis; manifes; manipuleer; medisyne; minus.

​

​

​

2. Die “ver”
1. Jy hoor -vir-, maar skryf -ver-

verkoop; verlore; verhuis; vermaan; vergete; verskuilde

b. Uitspraak - soms verskil die uitspraak van die spelling van die woord

3. Die prefiks “be-, ge- of suffiks - er”

• Jy hoor -i-, maar skryf -e-

bewoon; gewoonte; spreker; bewaar; gevaar; trooster

​

​

​

4. Die “- lm en – rm” woorde

• Jy hoor bv. w-a-r-e-m, maar skryf - w-a-r-m (sonder die “e”)

Psalm; walm; kerm; talm; helm; palm; kalm; wurm; skelm;halm; ferm

MAAR!!! darem

b. Uitspraak - soms verskil die uitspraak van die spelling van die woord

5. Voltooide deelwoorde met ‘n “d” aan die einde (hoor "t", maar skryf "d")

benoud; bejaard; gemiddeld; ingewikkeld; ongesteld; ongemanierd; verbouereerd; verveeld

​

​

​

6. Die voltooide deelwoorde met of sonder die “d” aan die einde

bedroef(d); beleef(d); gejaag(d); geslaag(d); uitgesonder(d); verstrooi(d); beswaar(d); geklee(d); gestrem(d); ongenooi(d); verwyder(d); verwaai(d)

b. Uitspraak – woorde wat met “gh” en “tj” begin

7. Woorde wat met ‘n “gh” begin

ghetto(Joodse woonbuurt); ghoen (albaster); gholf; ghoeroe (kundige); ghoelasj (vleisgereg); ghries(vetterige smeermiddel); ghwano (bemestingstof gemaak van seevoëlmis)

​

​

8. Woorde wat met ‘n “tj” begin

tjank; tjek; tjoepstil; tjop; tjalie; tjello; tjilp/ tjirp

Let wel: ☺

Engels: chip =

Afrikaans: aartappelskyfie (NIE “tjip” nie)

b. Uitspraak – woorde wat met “sj” en “ps” begin

9. Woorde wat met ‘n “sj” begin

sjaal (tjalie); sjampoe; sjebien (smokkelkroeg); sjokolade; sjuut; sjampanje; sjabloon (uitgesnyde tekening); sjarme; sjef; sjoe; sjerrie

10. Woorde wat met ‘n “ps” begin

Psalm; pseudoniem (skuilnaam); 

psige (siel); psigopaat (sielkundige afwyking); psigiater(mediese dokter vir persone met sielkundige afwykings); psigoterapie (behandeling vir diegene met sielkundige afwykings/gemoedsversteurings)

​

c. Skryfwyse van woorde

c. Skryfwyse van woorde

1. Bywoordelike verbindings met “eens”

ineens

nogeens of nog eens

meteens

weereens of weer eens

​

2. Bywoordelike bepalings wat bestaan uit ‘n selfstandige naamwoord + “toe”

LOS -selfstandige naamwoord + toe

huis toe

Pretoria toe

werk toe

hospitaal toe

​

c. Skryfwyse van woorde

3. Bywoordelike verbindings wat op –kant eindig + toe, word ook LOS geskryf

LOS: -kant + toe

binnekant toe

buitekant toe

suidekant toe

westekant toe

​

4. Bywoordelike verbindings wat bestaan uit ‘n bywoord + “toe” word VAS geskryf

VAS: bywoord + toe

agtertoe

boontoe

ondertoe

soontoe

binnetoe

buite(n)toe

​

​

c. Skryfwyse van woorde

5. Verbindings met “hier, daar en waar” word vas geskryf aan die setsels waarmee hulle verbind wanneer dit nie as ‘n bywoord van plek gebruik word nie:

hieraan

waaraan

waarheen

daarvoor (het ek nie tyd nie)

daaraan

hiertoe

6. Verbindings met “hier, daar en waar” word los geskryf aan die stelsels waaraan hulle verbind wanneer dit as ‘n bywoord van plek gebruik word:

hier bo

hier voor

daar voor

hier langsaan

​

c. Skryfwyse van woorde - los of vas?

9.Altyd los:

al weer raak gooi

kan nie nou ja

op pad so ja

pak gee tuis bly

af dag so nie

by voorbaat op las

ook al ‘n pak slae

​

8. Altyd vas:

kindwees kwaaivriende

trompop naasbestaande

boonop noudat

welgedaan vandeesmaand

daarstel teendeel

dienooreenkomstig

eergisteraand goeiemiddag

​

​

c. Skryfwyse van woorde – ‘n paar moeilike spelwoorde

aggressief parasiet

besproeiing passasier

entrepreneur        ruïnes

ideaal tatoeëer

interessant definitief

komitee Drie-eenheid

liasseer hakies

majestueus kanselleer

onmiddellik kommissie

​

kollekte verfraaiing

kommunikasie vermoeiing

leuenaar vice versa

lietsjie waardeer

luuksueus vermoë

nasionaal vegetariër

parallel verskillend

toiings

papegaai groete

​

​

d. Klankgrepe en Lettergrepe

d. Klankgrepe en lettergrepe

Klankgrepe of sillabes: die verdeling vind plaas volgens uitspraak en wat jy hoor:

middag = mi-dag

hoender = hoe-ner

kinders = ki-ners

engel = e-ngel

honger = ho-nger

onmiddellik = on-mi-de-lik

Lettergrepe: die verdeling vind plaas volgens die spelreëls

Oop: - eindig op ‘n vokaal (a,e,o,u,i)

Geslote: - eindig op ‘n konsonant

mid-dag

hoen-der

kin-ders

en-gel

hon-ger

on-mid-del-lik

d. Lettergrepe

• Eenlettergrepige woorde - hond
• Tussen twee konsonante - 

         slim-mer

         ek-sa-men

• Drie konsonante - verdeel na eerste konsonant

let-ter-gre-pe

• Deelteken - 

reën re-en (geen deelteken)

spieël spie-el (geen deelteken)

​

​

​

• Die “ng” staan in die middel van die woord

en-gel

ban-ge-rig

lan-ger

• Een klank ”sj”-

ma-sjien & bro-sjure

Maar: as-jas

​

Bron: de Jonge Annatjie. 2014. Leer Afrikaans sonder om jou rieme styf te loop. Die alles-in-een hulpmiddel om in Afrikaans te presteer (Volgens die  Kurrikulum- en assesseringsbeleidsverklaring) 

Kontak my gerus:

ceciliaklopper@gmail.com

DANKIE!