NHIỆT LIỆT CHÀO ĐÓN CẢ LỚP ĐẾN VỚI BUỔI HỌC HÔM NAY!
KHỞI ĐỘNG
Tại sao số lượng chất hữu cơ lớn hơn nhiều các hợp chất vô cơ?
BÀI 13:
CẤU TẠO HÓA HỌC HỢP CHẤT HỮU CƠ
NỘI DUNG BÀI HỌC
Thuyết cấu tạo hóa học
01
Cấu tạo hóa học
02
Đồng phân
03
Đồng đẳng
04
THUYẾT CẤU TẠO HÓA HỌC
I.
Hoạt động nhóm
Theo dõi bảng hóa trị của các nguyên tử sau:
Nguyên tử | Hóa trị | Biểu diễn |
Carbon | IV | |
Oxygen | II | |
Hydrogen | I | |
Halogen | I | |
Nitrogen | III | |
IV | |
Hãy lắp ghép các phân tử tạo ra từ 2C, 6H và 1O theo các bước: Dựng khung (từ các nguyên tử có hóa trị ≥ II) và bão hòa hóa trị (lắp các nguyên tử hóa trị I)
CH3CH2OH
CH3-O-CH3
CH3CH2OH
CH3-O-CH3
Nhận xét: Trong phân tử chất hữu cơ, các nguyên tử liên kết với nhau theo đúng hóa trị và theo một trật tự nhất định. Sự thay đổi thứ tự liên kết đó sẽ tạo ra chất khác.
Hãy cho biết dạng mạch carbon tương ứng với các chất được cho dưới đây:
Mạch thẳng không nhánh
Mạch thẳng
có nhánh
Mạch vòng không nhánh
Mạch vòng
có nhánh
Các nguyên tử carbon không những liên kết với các nguyên tử của nguyên tố khác mà còn có thể liên kết trực tiếp với nhau tạo thành mạch carbon.
Khi thay đổi trật tự liên kết C-C-O và C-O-C thì tạo thành hai chất khác nhau hay vẫn là một chất?
Khi thay đổi trật tự liên kết các nguyên tử sẽ tạo ra chất mới.
Cho các công thức sau:
CH3 - CH2 - OH
CH3 - CH2 - Cl
Thay nhóm OH bằng nguyên tử Cl
CH3 - CH2 - OH
CH3 - CH = O
Bớt nguyên tử H
Đó là hai chất hay một chất? Thành phần phân tử có gì khác nhau?
Khi thay đổi thành phần nguyên tử (chủng loại, số lượng) sẽ tạo ra chất mới.
Nội dung thuyết cấu tạo hóa học trong hóa học hữu cơ
1
Trong phân tử chất hữu cơ, các nguyên tử liên kết với nhau theo đúng hóa trị và theo một thứ tự nhất định.
GHI NHỚ
2
Trong phân tử chất hữu cơ, carbon có hóa trị IV. Các nguyên tử carbon không những liên kết với nguyên tử của các nguyên tố khác mà còn có thể liên kết trực tiếp với nhau tạo thành mạch carbon.
3
Tính chất của các chất phụ thuộc vào thành phần phân tử và cấu tạo hóa học. Các nguyên tử trong phân tử có ảnh hưởng qua lại lẫn nhau.
Câu hỏi củng cố kiến thức
Câu 1 (SGK - tr.75). Viết công thức cấu tạo các hợp chất hữu cơ có cùng công thức phân tử sau:
a) C3H8O b) C4H8
CH3 – CH2 – CH2 – OH
CH3 – O – CH2 – CH3
CH2 = CH – CH2 – CH3
CH2 – CH = CH – CH3
Câu 2 (SGK - tr75). Hãy cho biết có loại mạch carbon nào trong công thức cấu tạo của các chất sau đây:
Công thức cấu tạo | Kiểu mạch carbon |
CH3-CH2-CH2-CH3 | |
|
|
|
|
Mạch không phân nhánh
Mạch phân nhánh
Mạch vòng
CÔNG THỨC CẤU TẠO
II.
1. Khái niệm
Công thức cấu tạo: Là công thức biểu diễn cách liên kết và thứ tự liên kết giữa các nguyên tử trong phân tử.
Ví dụ: Ứng với công thức phân tử C3H6O có 4 công thức cấu tạo mạch hở:
CH3-CH2-CHO
propanal
CH3-CO-CH3
acetone
CH2=CH-CH2-OH
allyl alcohol
CH2=CH-O-CH3
methyl vinyl ether
2. Cách biểu diễn cấu tạo phân tử hợp chất hữu cơ
Hoạt động nhóm
Dựa vào thông tin SGK trang 76, hãy tìm hiểu cách biểu diễn cấu tạo phân tử hợp chất hữu cơ.
Công thức cấu tạo đầy đủ
Cách biểu diễn CTCT hợp chất hữu cơ
Công thức cấu tạo thu gọn
Ví dụ: propan C3H8
Dạng 1:
Dạng 2:
CH3 ‒ CH2 ‒ CH3
Công thức cấu tạo đầy đủ và công thức cấu tạo thu gọn khác nhau điểm gì?
Biểu diễn liên kết đơn giữa nguyên tử Hydrogen và các nguyên tử khác
Không biểu diễn liên kết đơn giữa nguyên tử Hydrogen và các nguyên tử khác
Câu hỏi củng cố kiến thức
Câu 3 (SGK - tr.77). Viết công thức cấu tạo dạng thu gọn có thể có của các hợp chất hữu cơ ứng với công thức phân tử C4H10O.
Công thức phân tử | Khung mạch chính | Công thức cấu tạo |
C4H10O | | |
| | |
| |
Ether
C – C – C – O – C
C – C – O – C – C
CH3 – CH2 – CH2 – O – CH3
CH3 – CH2 – O – CH2 – CH3
Công thức phân tử | Khung mạch chính | Công thức cấu tạo |
C4H10O | | |
| | |
| | |
| |
Alcohol
C – C – C – C – O
ĐỒNG PHÂN
III.
Cho cặp công thức cấu tạo sau:
CH3 - CH2 - OH
CH3 - O - CH3
Nhận xét về thành phần nguyên tố, số lượng nguyên tử, công thức phân tử đều là một chất/ hai chất khác nhau?
Hai chất trên có cùng công thức phân tử
C3H6O
Công thức cấu tạo khác nhau
Đồng phân
GHI NHỚ
Những hợp chất hữu cơ khác nhau nhưng có cùng công thức phân tử được gọi là chất đồng phân của nhau.
Khái niệm
Phân loại
Đồng phân mạch carbon
Đồng phân loại nhóm chức
Đồng phân vị trí nhóm chức
Ví dụ:
3 hợp chất có cùng CTPT C6H16:
a)
b)
c)
ĐỒNG ĐẲNG
IV.
Thảo luận nhóm
Nhận xét về thành phần nguyên tố, số lượng nguyên tử, công thức phân tử của các chất dưới đây:
a)
CH4
CH3 - CH3
CH3 - CH2 - CH3
b)
CH3 - OH
CH3 - CH2 - OH
CH3 - CH2 - CH2 - OH
Các chất trên có cùng thành phần nguyên tố, có cấu tạo tương tự nhau, phân tử hơn kém nhau 1C và 2H (một nhóm CH2), đó là hai chất đồng đẳng.
Khái niệm:
Các chất hữu cơ có tính chất hóa học tương tự nhau và thành phần phân tử hơn kém nhau nhiều nhóm CH2 được gọi là các chất đồng đẳng của nhau, chúng hợp thành một dãy đồng đẳng.
Thảo luận nhóm đôi
Trong quá trình chế biến dầu mỏ, người ta thu được nhiều khí như C2H4, C3H6, C4H8,...
Công thức phân tử | Công thức cấu tạo | Nhiệt độ sôi (oC) | Phản ứng đặc trưng |
C2H4 | CH2=CH2 | -103,7 | Làm mất màu dung dịch nước bromine |
C3H6 | CH2=CH-CH3 | -47,6 | |
C4H8 | CH2=CH-CH2-CH3 | -6,5 |
Thực hiện yêu cầu sau:
1. So sánh thành phần phân tử và đặc điểm cấu tạo của ba hợp chất trên.
2. Theo em, tại sao các hợp chất trên đều có cùng tính chất hóa học đặc trưng là làm mất màu dung dịch bromine?
Công thức phân tử | Công thức cấu tạo | Nhiệt độ sôi (oC) | Phản ứng đặc trưng |
C2H4 | CH2=CH2 | -103,7 | Làm mất màu dung dịch nước bromine |
C3H6 | CH2=CH-CH3 | -47,6 | |
C4H8 | CH2=CH-CH2-CH3 | -6,5 |
2. Giải thích: Các chất đều chứa liên kết đôi C=C, liên kết này có phản ứng với dung dịch bromine
LARANA COMPANY
TỔNG KẾT
1
2
3
4
5
6
VÒNG QUAY
MAY MẮN
Câu 1: Cặp chất nào sau đây là đồng phân của nhau?
và CH3-CH(OH)-CH3
B. CH3-CH2-CH2-CH3
và CH3-CH2-CH=CH2
C. C2H5OH và CH3-O-C2H5
D. CH3-O-CH3 và CH3CHO
Câu 2: Trong số các chất: C3H8, C3H7Cl, C3H8O và C3H9N. Chất có nhiều đồng phân cấu tạo nhất là?
A. C3H7Cl
B. C3H8
C. C3H9N
D. C3H8O
Câu 3: Số công thức tạo mạch hở có thể có ứng với công thức phân tử C5H10 là?
A. 6
B. 5
C. 4
D. 3
Câu 4: Cho các chất: C6H5OH (X); C6H5CH2OH (Y); HOC6H4OH (Z); C6H5CH2CH2OH (T). Các chất đồng đẳng của nhau là:
A. Y, T
B. X, Z, T
C. X, Z
D. Y, Z
Câu 5: Công thức cấu tạo không phải của C3H8O là?
A. CH3-CH2-CH2-OH
B. CH3-O-CH2-CH3
C. CH3-CH(CH3)-OH
D. CH3-CH2-OH-CH2
Câu 6: Chất nào sau đây trong phân tử chỉ có liên kết đơn?
A. C2H4
B. C2H2
C. C6H6
D. C2H6
VẬN DỤNG
Bài 4 (SGK - tr.78). Viết các công thức cấu tạo của hợp chất có công thức cấu tạo của hợp chất có công thức phân tử C5H12
Công thức phân tử | Khung mạch chính | Công thức cấu tạo |
C5H12 | | |
| | |
| |
C – C – C – C – C
CH3 – CH2 – CH2 – CH2 – CH3
Bài 6 (SGK - tr.79). Viết công thức phân tử của các chất có từ 3 đến 5 nguyên tử carbon trong phân tử thuộc dãy đồng đẳng của acetylene (C2H2).
Công thức phân tử | Khung mạch chính | Công thức cấu tạo |
C2H2 | | CH = CH |
C3H4 | | |
C4H6 | | |
| | |
C5H8 | | |
| | |
| |
Bài tập 1. Viết công thức cấu tạo đầy đủ và công thức cấu tạo thu gọn của các chất có cùng công thức phân tử C2H7N.
H3C – CH2 – NH2
H3C – NH – CH3
Bài tập 2. Cho các hợp chất có công thức cấu tạo như sau:
CH3-CH2-OH, CH3-OH, CH3-O-CH3, CH3-COOH, HCOO-CH3
a) Các chất nào là đồng phân?
b) Các chất nào là đồng đẳng?
a) Các chất đồng phân:
CH3 – CH2 – OH và CH3 – O – CH3, CH3 – COOH và HCOO – CH3
b) Các chất đồng đẳng:
CH3 – CH2 – OH, CH3 – OH
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
01
Ôn tập kiến thức đã học trong bài
02
Hoàn thành bài tập trong SBT
03
Chuẩn bị bài sau - Bài 14: Ôn tập chương 3
CẢM ƠN CÁC EM ĐÃ
THAM GIA TIẾT HỌC HÔM NAY!