ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖҮЙЕЛЕРДІ ЛАСТАНДЫРҒЫШ ЗАТТАР ОЛАРДЫҢ ТҮРЛЕРІ
ЛЕКТОР
Биология ғылымдарының докторы,
профессор ЗАЯДАН Б.К.
Қалдықтарды агрегатты күйіне байланысты топтастыру
Қалдықтардың экологиялық қауіптілігін жоғарылататын негізгі қасиеттері
Радиоактивті қалдықтар
Тозаңгазтүзуші
Сұйық
Қатты
Жоғары активті
> 1000 Ки/м3
Орташа активті
0,1-1000 Ки/м3
Төмен активті
≤ 0,1 Ки/м3
Радиоактивті қалдықтардың жіктелуі
Өндірістік қалдықтар улылығына қарай 4 классқа бөлінеді:
I класс улылық – айрықша қауіпті. Радиоактивті заттектер, бенз(а)пирен, диметилтиофосфат, қорғасын, сынап металл түрінде және олардың бейорганикалық қосындылары;
II класс улылық – жоғары қауіпті. Метилмеркаптан, азот оксидтері, никель, марганец, күкіртті сутек, формальдегид, фторлы сутек;
III класс улылық – орташа қауіпті. Қаракүйе, күкіртті көміртек, метил спирті, темекі;
IV класс улылық – болымсыз қауіпті. Аммиак, аммиакты-карбамидті тыңайтқыштар, бокситтер, темір оксидтер, әк тастар;
Өндеуге қолданылатын техналогиялық процестердің жүру барысының қиындауына соқтыратын қатты қалдықтардың қолайсыз қасиеттері
Ауа ластағыштары | Су мен топырақ ластағыштары |
Газдар: Күкірт оксиді Азот оксиді Көміртегі оксиді Озон Хлор Көмірсулар Фреондар Шаң бөлшектері: Асбест Көміртегі шаңы Кремний Металлдар | Металлдар (қорғасын, кадмий, мышьяк) Хлорорганикалық пестицидтер (алдрин, диэлдрин, хлордан) Нитраттар Фосфоттар Мұнай және мұнай көздері Органикалық ерітінділер (толуол, бензол, тетрахлорэтилен) Төмен молекулалы галогенирленген көмірсулар (хлороформ, бромдихлорметан, бромоформ, тетрахлорметан, дихлорэтан) Полициклді ароматтық көмірсулар (ПАК) Полихлорленген бифенилдер Диоксиндер Дибензофурандар Қышқылдар |
Негізгі экополлютанттардың тізімі
Экотоксикинетика - экотоксикологияның бөлімі, ол ксенобио- тиктердің (экополлютантардың) қоршаған ортадағы тіршілігін қарастырады : көздерін, қоршаған ортаның абиотикалық және биотикалық элементтерде орналасуын; тіршілік ету ортасында ксенобиотиктердің айналуын; қоршаған ортадан элиминациясын қарастырады.
Поллютант | Жартылай бұзылу периоды | Орта |
ДДТ ТХДД Атразин Бензоперилен Фенантрен Карбофуран Фосфорилтиохолины Иприт Зарин | 10 жыл 9 жыл 25 ай 14 ай 138 күн 45 күн 21 күн 7 күн 4 сағат | Топырақ Топырақ Су (рН=7) Топырақ Топырақ Су (рН=7) Топырақ (t = 15º) Топырақ (t = 15º) Топырақ (t = 15º) |
Суммарное содержание радиоактивных веществ в различных средах и организма человека в 4 зонах СИЯП (Бк/кг/л)
Зоны (в км от эпицентра) | почва | вода | расти- тельность | мясо животных | человек |
I - 280 | 127,05 | 90,34 | 60,02 | 0,3 | 16,4 |
II - 150 | 135,4 | 97,78 | 214,00 | 2,07 | 18,2 |
III - 100 | 214,8 | 104,4 | 150,6 | 6,4 | 20,00 |
IV - 60 | 942,00 | 115,6 | 352,7 | 19,7 | 24,8 |
Карта-схема эколого-биогеохимического районирования суммарного содержания РВ в 4-х зонах СИЯП.
Из этих данных видно, что содержание радиоактивных веществ в воде возрастает по исследуемым нами зоне с 90,34 до 115.5 ( в 2 раз), в растениях –с 50 до 362 (в 7 раз); в мясе – с 0,3 до 19,7 (63 раз) и у человека – с 16,4 до 24,6 (1,7 раза).
Бк/л – Беккерель/литр
Бк/кг/л – Беккерель / килограмм/ литр
Бэр – биологический эквивалент рентгена
Бэрад- биологический эквивалент рада
Гр – грей (1Гр=1 зиверт=100 рад)
Е-РОК - реакция спонтанного розеткообразования
с эритроцитами козла